Παραπλανητικός ο ισχυρισμός ότι νέα κλιματική μελέτη «διέψευσε χιλιάδες» προηγούμενες προβλέψεις

Δημοσιεύματα σε μέσα ενημέρωσης αναπαράγουν τον ισχυρισμό ότι νέα κλιματική μελέτη «διαψεύδει χιλιάδες προηγούμενες» ενώ αφήνουν να εννοηθεί ότι οι σοβαρές συνέπειες της κλιματικής αλλαγής βασίστηκαν σε υπερβολικά σενάρια. Ο ισχυρισμός βασίζεται σε πραγματική επιστημονική δημοσίευση για την επικαιροποίηση κλιματικών σεναρίων. Ωστόσο, το περιεχόμενο της μελέτης παρουσιάζεται με τρόπο που αλλοιώνει το επιστημονικό της νόημα. Η μελέτη δεν δείχνει ότι η κλιματική αλλαγή υπερεκτιμήθηκε, ούτε ότι χιλιάδες προηγούμενες εργασίες αποδείχθηκαν λανθασμένες. Δείχνει ότι τα σενάρια μελλοντικών εκπομπών αναθεωρούνται ώστε να αντανακλούν καλύτερα τις σημερινές τάσεις και αβεβαιότητες.

Από σχετική αναζήτηση φαίνεται πως το εξεταζόμενο δημοσίευμα κυκλοφόρησε μόνο στο μέσο “Τα Νέα” με μια μόνο αναπαραγωγή του άρθρου, από το μέσο “kastorianiestia.gr“.

Ο εξεταζόμενος ισχυρισμός

Στα εξεταζόμενα δημοσιεύματα διαβάζουμε τα εξής:

Ανάλυση του ισχυρισμού

Στα εξεταζόμενα δημοσιεύματα η επίμαχη μελέτη παρουσιάστηκε με τίτλο «νέα μελέτη διαψεύδει χιλιάδες προηγούμενες», και τον συνοδευτικό ισχυρισμό ότι «διαψεύδει ακραία κλιματικά σενάρια». Εντός των δημοσιευμάτων γίνεται επίσης λόγος για το πώς «κατέρρευσαν χιλιάδες επιστημονικές μελέτες» που είχαν βασιστεί στο παλαιότερο ακραίο σενάριο αύξησης της θερμοκρασίας περίπου 4.5°C έως το 2100.

Το δημοσίευμα βασίζεται σε πραγματική επιστημονική εξέλιξη, καθώς είναι αλήθεια ότι το νέο πακέτο κλιματικών σεναρίων στο οποίο κάνουν αναφορά τα δημοσιεύματα έχει όντως χαμηλότερο ανώτατο σενάριο σε σχέση με το παλαιότερο που παρουσιάστηκε και στην τελευταία αναφορά της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή. Όμως το συμπέρασμα ότι αυτή η εξέλιξη «διαψεύδει» προηγούμενες μελέτες ή ότι αποτελεί παραδοχή λάθους της κλιματικής επιστήμης δεν τεκμηριώνεται από τη μελέτη και είναι παραπλανητικό.

Τι δείχνει στην πραγματικότητα η σχετική μελέτη

Η επίμαχη μελέτη με τίτλο “The Scenario Model Intercomparison Project for CMIP7 (ScenarioMIP-CMIP7)”¹Van Vuuren, D. P., O’Neill, B. C., Tebaldi, C., Sanderson, B. M., Chini, L. P., Friedlingstein, P., Hasegawa, T., Riahi, K., Govindasamy, B., Bauer, N., Eyring, V., Fall, C. M. N., Frieler, K., Gidden, M. J., Gohar, L. K., Högner, A., Jones, A. D., Kikstra, J., King, A., Knutti, R., Kriegler, E., Lawrence, P., Lennard, C., Lowe, J., Mathison, C., Mehmood, S., Nicholls, Z., Prado, L. F., Zhang, Q., Rose, S. K., Ruane, A. C., Sandstad, M., Schleussner, C.-F., Seferian, R., Sillmann, J., Smith, C., Sörensson, A. A., Panickal, S., Tachiiri, K., Vaughan, N., Vishwanathan, S. S., Yokohata, T., Zecchetto, M., and Ziehn, T.: The Scenario Model Intercomparison Project for CMIP7 (ScenarioMIP-CMIP7), Geosci. Model Dev., 19, 2627–2656, https://doi.org/10.5194/gmd-19-2627-2026, 2026. δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Geoscientific Model Development στις 7 Απριλίου 2026. Η εργασία παρουσιάζει το πλαίσιο σεναρίων του ScenarioMIP, δηλαδή του σκέλους του Coupled Model Intercomparison Project (CMIP) που εξετάζει πώς μπορεί να εξελιχθεί το κλίμα υπό διαφορετικές πιθανές πορείες εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, χρήσης γης και κοινωνικοοικονομικών εξελίξεων.

Το CMIP είναι μια διεθνής επιστημονική προσπάθεια σύγκρισης κλιματικών μοντέλων. Ερευνητικές ομάδες από όλο τον κόσμο τρέχουν τα μοντέλα τους με κοινές προδιαγραφές, ώστε τα αποτελέσματα να μπορούν να συγκριθούν μεταξύ τους. Το CMIP7 είναι η νεότερη φάση αυτής της διαδικασίας και το ScenarioMIP-CMIP7 περιγράφει το νέο σύνολο σεναρίων που θα χρησιμοποιηθεί σε μεγάλο μέρος της κλιματικής έρευνας των επόμενων ετών. Με απλά λόγια, δεν πρόκειται για ένα πρόγραμμα που συνδυάζει όλα τα μοντέλα και βγάζει μία ενιαία πρόβλεψη. Είναι ένα κοινό πλαίσιο δοκιμών που βοηθά τους επιστήμονες να εξετάσουν το εύρος πιθανών μελλοντικών κλιματικών εξελίξεων, ανάλογα με το ποια πορεία εκπομπών, πολιτικών και κοινωνικοοικονομικών εξελίξεων θα ακολουθήσει ο κόσμος.

Τα σενάρια αυτά δεν είναι προβλέψεις υπό την έννοια ότι οι σχετικοί ειδικοί δεν δηλώνουν με απόλυτη βεβαιότητα τι θα συμβεί. Είναι υποθετικές διαδρομές, δηλαδή δείχνουν τι θα μπορούσε να συμβεί στο κλίμα αν ο κόσμος ακολουθούσε συγκεκριμένες πορείες εκπομπών, κατανάλωσης ενέργειας, χρήσης γης και οικονομικής ανάπτυξης. Η προηγούμενη γενιά σεναρίων, τα RCPs (Representative Concentration Pathways), σχεδιάστηκε ώστε να καλύπτει διαφορετικά επίπεδα ακτινοβολιακού εξαναγκασμούⓘAπό 2.6 έως 8.5 W/m² μέχρι το 2100., δηλαδή διαφορετικά επίπεδα πρόσθετης ενεργειακής πίεσης στο κλιματικό σύστημα, κυρίως λόγω των αερίων του θερμοκηπίου.²van Vuuren, D.P., Edmonds, J., Kainuma, M. et al. The representative concentration pathways: an overview. Climatic Change 109, 5 (2011). https://doi.org/10.1007/s10584-011-0148-z Το RCP8.5, το πιο γνωστό υψηλό σενάριο³Riahi, K., Rao, S., Krey, V. et al. RCP 8.5—A scenario of comparatively high greenhouse gas emissions. Climatic Change 109, 33 (2011). https://doi.org/10.1007/s10584-011-0149-y, περιέγραφε μια πορεία πολύ υψηλών εκπομπών χωρίς ισχυρά μέτρα περιορισμού της κλιματικής αλλαγής, ωστόσο, δεν αποτελούσε πρόβλεψη ότι αυτή η πορεία θα πραγματοποιηθεί σίγουρα.

Στη συνέχεια αναπτύχθηκαν τα SSPs (Shared Socioeconomic Pathways)⁴O’Neill, B. C., Kriegler, E., Ebi, K. L., Kemp-Benedict, E., Riahi, K., Rothman, D. S., Van Ruijven, B. J., Van Vuuren, D. P., Birkmann, J., Kok, K., Levy, M., & Solecki, W. (2015). The roads ahead: Narratives for shared socioeconomic pathways describing world futures in the 21st century. Global Environmental Change, 42, 169–180. https://doi.org/10.1016/j.gloenvcha.2015.01.004, δηλαδή σενάρια που δεν εξετάζουν μόνο τις εκπομπές, αλλά και το πώς μπορεί να εξελιχθούν οι κοινωνίες και οι οικονομίες, συνυπολογίζοντας τον πληθυσμό, την τεχνολογία, την ενέργεια, τις χρήσεις γης και τις πολιτικές για το κλίμα. Η νέα μελέτη για το ScenarioMIP-CMIP7 συνεχίζει αυτή τη λογική, δεν «ελέγχει» αν οι προηγούμενες κλιματικές μελέτες ήταν σωστές ή λάθος, αλλά περιγράφει ένα νέο σύνολο σεναρίων που θα χρησιμοποιηθεί στην επόμενη φάση κλιματικών προσομοιώσεων.

Τι πραγματικά αλλάζει στα νέα σενάρια

Η νέα μελέτη προτείνει επτά σενάρια για το CMIP7, τα οποία καλύπτουν διαφορετικές πιθανές πορείες εκπομπών, από πολύ χαμηλές έως υψηλές. Το νέο υψηλό σενάριο παραμένει απαισιόδοξο, αλλά είναι χαμηλότερο από το παλαιότερο SSP5-8.5, επειδή οι συγγραφείς θεωρούν ότι μια τόσο ακραία πορεία εκπομπών είναι πλέον λιγότερο εύλογη για τον 21ο αιώνα. Με άλλα λόγια, το χειρότερο νέο σενάριο δεν υποθέτει τόσο μεγάλη αύξηση των εκπομπών όσο το παλιότερο χειρότερο σενάριο.

Αυτό δεν σημαίνει ότι άλλαξε η φυσική της κλιματικής αλλαγής ή ότι οι επιστήμονες «διόρθωσαν» προς τα κάτω την επίδραση των αερίων του θερμοκηπίου. Η αλλαγή αφορά κυρίως τις υποθέσεις για το τι κάνουν οι ανθρώπινες κοινωνίες, καθώς οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας αναπτύχθηκαν ταχύτερα και έγιναν φθηνότερες από ό,τι αναμενόταν, αρκετές χώρες έχουν πλέον εφαρμόσει έστω περιορισμένες κλιματικές πολιτικές, και οι πρόσφατες τάσεις των εκπομπών δεν ακολουθούν το πιο ακραίο παλιό μονοπάτι. H Υπηρεσία Περιβαλλοντικού Ελέγχου της Ολλανδίας σημειώνει επίσης ότι το νέο υψηλό σενάριο είναι χαμηλότερο από τα προηγούμενα χειρότερα σενάρια λόγω των σημερινών ενεργειακών και πολιτικών εξελίξεων, όχι επειδή αναιρέθηκε ο μηχανισμός της ανθρωπογενούς υπερθέρμανσης.

Η ίδια επικαιροποίηση, όμως, μετακινεί και το κάτω άκρο των σεναρίων. Το προηγούμενο πολύ αισιόδοξο σενάριο, στο οποίο η θέρμανση μπορούσε να μείνει κοντά στον 1.5°C χωρίς ουσιαστική υπέρβαση, θεωρείται πλέον λιγότερο ρεαλιστικό με βάση τις σημερινές εκπομπές. Στο νέο πολύ χαμηλό σενάριο, ο στόχος είναι να περιοριστεί όσο γίνεται η προσωρινή υπέρβαση του 1.5°C και να επιστρέψει η θερμοκρασία κοντά ή κάτω από αυτό το επίπεδο αργότερα μέσα στον αιώνα. Επιπρόσθετα, η Υπηρεσία Περιβαλλοντικού Ελέγχου της Ολλανδίας αναφέρει ότι ακόμη και τα πιο αισιόδοξα νέα σενάρια περιλαμβάνουν σημαντική προσωρινή υπέρβαση, ενώ πρόσφατη πολυμοντελική ανάλυση σεναρίων στο Nature Climate Change⁵Tagomori, I.S., Diuana, F.A., Baptista, L.B. et al. Promising climate progress from net-zero ambitions to the Paris Agreement goal. Nat. Clim. Chang. 16, 550–557 (2026). https://doi.org/10.1038/s41558-026-02615-y δείχνει ότι, ακόμη και με πολύ φιλόδοξη δράση, η προσωρινή υπέρβαση του ορίου του 1.5°C κατά τουλάχιστον μερικά δέκατα του βαθμού θεωρείται πλέον δύσκολο να αποφευχθεί.

Δεν «διαψεύδονται» χιλιάδες μελέτες

Η εργασία για το ScenarioMIP-CMIP7 δεν λέει ότι η βασική φυσική της κλιματικής αλλαγής ήταν λάθος, ούτε ότι τα αέρια του θερμοκηπίου δεν θερμαίνουν τον πλανήτη. Αυτό που αλλάζει είναι το ποια μελλοντικά σενάρια θεωρούνται σήμερα πιο χρήσιμα και πιο εύλογα για τις επόμενες κλιματικές προσομοιώσεις. Το νέο πλαίσιο περιλαμβάνει σενάρια χαμηλών, μεσαίων και υψηλών εκπομπών, τα οποία αντανακλούν νεότερες εκτιμήσεις για την ενέργεια, τις πολιτικές για το κλίμα και τις παγκόσμιες τάσεις εκπομπών.

Η συζήτηση αυτή δεν είναι καινούρια, καθώς εδώ και χρόνια, σχετικοί ερευνητές επισημαίνουν ότι σενάρια όπως το RCP8.5 ή το νεότερο SSP5-8.5 δεν πρέπει να παρουσιάζονται ως η «πιθανότερη» ή η «κανονική» πορεία του κόσμου. Οι Zeke Hausfather και Glen Peters είχαν γράψει στο Nature⁶Hausfather, Z., & Peters, G. P. (2020). Emissions – the ‘business as usual’ story is misleading. Nature, 577(7792), 618–620. https://doi.org/10.1038/d41586-020-00177-3 ότι η χρήση του χειρότερου σεναρίου ως πιθανότερου αποτελέσματος είναι παραπλανητική. Αντίστοιχα, οι Roger Pielke Jr. και Justin Ritchie είχαν ασκήσει κριτική⁷Pielke, R., & Ritchie, J. (2020). Distorting the view of our climate future: The misuse and abuse of climate pathways and scenarios. Energy Research & Social Science, 72, 101890. https://doi.org/10.1016/j.erss.2020.101890 στη χρήση του RCP8.5 ως σεναρίου “business as usual”, δηλαδή ως της υποτιθέμενης φυσικής συνέχειας των σημερινών τάσεων. Αυτή η κριτική, όμως, αφορά κυρίως τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιήθηκαν και παρουσιάστηκαν τα σενάρια, όχι την ύπαρξη ή τους μηχανισμούς της ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής.

Ταυτόχρονα, αυτό δεν σημαίνει ότι τα πολύ υψηλά σενάρια ήταν ή είναι άχρηστα. Άλλες μελέτες⁸C.R. Schwalm, S. Glendon, & P.B. Duffy, RCP8.5 tracks cumulative CO2 emissions, Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. 117 (33) 19656-19657, https://doi.org/10.1073/pnas.2007117117 (2020). έχουν δείξει ότι τέτοιες πορείες μπορούν ακόμη να χρησιμοποιούνται σε ειδικές αναλύσεις υψηλού κινδύνου, για παράδειγμα για να εξεταστεί τι θα συνέβαινε σε ακραίες αλλά χαμηλής πιθανότητας περιπτώσεις, ή ως αναλογία για συνθήκες που μπορεί να εμφανιστούν μετά το 2100. Πρόσφατη μελέτη στο Nature Communications⁹Sarofim, M.C., Smith, C.J., Malek, P. et al. High radiative forcing climate scenario relevance analyzed with a ten-million-member ensemble. Nat Commun 15, 8185 (2024). https://doi.org/10.1038/s41467-024-52437-9 εκτίμησε ότι η πιθανότητα να ξεπεραστεί ως το 2100 το επίπεδο των 8.5 W/m² ακτινοβολιακού εξαναγκασμού, δηλαδή πολύ υψηλής πρόσθετης ενεργειακής πίεσης στο κλιματικό σύστημα, είναι μόλις 0.5%. Παρ’ όλα αυτά, η ίδια μελέτη σημειώνει ότι σενάρια αυτού του τύπου μπορούν να έχουν αξία για αναλύσεις χαμηλής πιθανότητας αλλά μεγάλων επιπτώσεων.

Επομένως, η ακριβής διατύπωση δεν είναι ότι «κατέρρευσαν» ή «διαψεύστηκαν» χιλιάδες προηγούμενες μελέτες αλλά ότι η επιστημονική κοινότητα επικαιροποιεί το σύνολο των σεναρίων που χρησιμοποιεί, ώστε οι επόμενες προσομοιώσεις να αντανακλούν καλύτερα τις σημερινές ενεργειακές, οικονομικές και πολιτικές συνθήκες. Τα παλαιότερα ακραία σενάρια δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως η πιθανότερη πρόβλεψη για το μέλλον, αλλά μπορούν να παραμένουν χρήσιμα ως εργαλεία για την κατανόηση ακραίων κινδύνων.

Η αναθεώρηση δεν δείχνει ότι «δεν καταλαβαίναμε τη φύση»

Η αναθεώρηση των σεναρίων για το CMIP7 δεν έγινε επειδή ανατράπηκε η φυσική κατανόηση του κλίματος. Έγινε κυρίως επειδή άλλαξαν οι παραδοχές για το τι κάνουν οι άνθρωποι, δηλαδή πώς εξελίσσονται η ενέργεια, η τεχνολογία, οι πολιτικές για το κλίμα, οι χρήσεις γης και οι εκπομπές. Το ίδιο το ScenarioMIP-CMIP7 περιγράφει ένα νέο πλαίσιο σεναρίων, υψηλών, μεσαίων και χαμηλών εκπομπών, για να εξεταστούν διαφορετικές πιθανές πορείες του κλιματικού και ανθρώπινου συστήματος.

Η βασική επιστημονική εικόνα είναι ότι οι ανθρώπινες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου θερμαίνουν τον πλανήτη, και αυτή η εικόνα δεν έχει αλλάξει. Τόσο παλαιότερες όσο και η πιο πρόσφατη αναφορά της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή, καταλήγει στο ότι η ανθρώπινη επίδραση έχει, αναμφισβήτητα, θερμάνει την ατμόσφαιρα, τον ωκεανό και την ξηρά. Η πιο πρόσφατη αξιολογημένη ετήσια αποτίμηση των Indicators of Global Climate Change¹⁰Forster, P. M., Smith, C., Walsh, T., Lamb, W. F., Lamboll, R., Cassou, C., Hauser, M., Hausfather, Z., Lee, J.-Y., Palmer, M. D., von Schuckmann, K., Slangen, A. B. A., Szopa, S., Trewin, B., Yun, J., Gillett, N. P., Jenkins, S., Matthews, H. D., Raghavan, K., Ribes, A., Rogelj, J., Rosen, D., Zhang, X., Allen, M., Aleluia Reis, L., Andrew, R. M., Betts, R. A., Borger, A., Broersma, J. A., Burgess, S. N., Cheng, L., Friedlingstein, P., Domingues, C. M., Gambarini, M., Gasser, T., Gütschow, J., Ishii, M., Kadow, C., Kennedy, J., Killick, R. E., Krummel, P. B., Liné, A., Monselesan, D. P., Morice, C., Mühle, J., Naik, V., Peters, G. P., Pirani, A., Pongratz, J., Minx, J. C., Rigby, M., Rohde, R., Savita, A., Seneviratne, S. I., Thorne, P., Wells, C., Western, L. M., van der Werf, G. R., Wijffels, S. E., Masson-Delmotte, V., and Zhai, P.: Indicators of Global Climate Change 2024: annual update of key indicators of the state of the climate system and human influence, Earth Syst. Sci. Data, 17, 2641–2680, https://doi.org/10.5194/essd-17-2641-2025, 2025. εκτιμά ότι, κατά τη δεκαετία 2015–2024, η παρατηρούμενη θέρμανση ήταν περίπου 1.24°C σε σχέση με την περίοδο 1850-1900, από τα οποία περίπου 1.22°C αποδίδονται στην ανθρώπινη δραστηριότητα. Η νεότερη προδημοσίευση της ίδιας πρωτοβουλίας για το 2025¹¹Forster, P. M., Walsh, T., Smith, C., Lamb, W. F., Lamboll, R., Cassou, C., Hauser, M., Hausfather, Z., Lee, J.-Y., Palmer, M. D., von Schuckmann, K., Slangen, A. B. A., Szopa, S., Trewin, B., Yun, J., P. Gillett, N., Jenkins, S., Matthews, H. D., Raghavan, K., Ribes, A., Rogelj, J., Rosen, D., Zhang, X., Allen, M., M. Andrew, R., Atkinson, C., Betts, R. A., Bombelli, A., Burgess, S. N., Cheng, L., Claxton, H. E., Friedlingstein, P., Frölicher, T. L., Domingues, C. M., Gasser, T., Gregory, C. H., Hoesly, R. M., Huppmann, D., Ishii, M., Kadow, C., Karwat, A., Kennedy, J., Killick, R. E., Kovilakam, M. V. M., Krummel, P. B., Lan, X., Lamarque, J.-F., Liné, A., Martín-Míguez, B., Monselesan, D. P., Morice, C., Mühle, J., Mussak, P., Peters, G. P., Pirani, A., Pongratz, J., Rigby, M., Rohde, R., Savita, A., Seneviratne, S. I., Smith, S. J., Taha, G., Tassone, C., Thorne, P., Wells, C., Western, L. M., van der Werf, G. R., Wijffels, S. E., Zecchetto, M., Zhong, J., Zhang, X., Masson-Delmotte, V., and Zhai, P.: Indicators of Global Climate Change 2025: annual update of key indicators of the state of the climate system and human influence, Earth Syst. Sci. Data Discuss. [preprint], https://doi.org/10.5194/essd-2026-287, in review, 2026. εκτιμά ότι η ανθρωπογενής θέρμανση έφτασε περίπου τους 1.37°C το 2025 και αυξάνεται με ρυθμό περίπου 0.27°C ανά δεκαετία.

Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν αβεβαιότητες. Οι ειδικοί εξακολουθούν να μελετούν¹²Sherwood, S. C., Webb, M. J., Annan, J. D., Armour, K. C., Forster, P. M., Hargreaves, J. C., et al. (2020). An assessment of Earth’s climate sensitivity using multiple lines of evidence. Reviews of Geophysics, 58, e2019RG000678. https://doi.org/10.1029/2019RG000678, για παράδειγμα, την ακριβή κλιματική ευαισθησία της Γης, δηλαδή πόσο θα αυξηθεί μακροπρόθεσμα η θερμοκρασία αν διπλασιαστεί το διοξείδιο του άνθρακα στην ατμόσφαιρα. Όμως αυτή η αβεβαιότητα δεν ισοδυναμεί με άγνοια του βασικού μηχανισμού. Ανασκόπηση στο Reviews of Geophysics¹³Sherwood, S., Webb, M. J., Annan, J. D., Armour, K. C., Forster, P. M., Hargreaves, J. C., Hegerl, G., Klein, S. A., Marvel, K. D., Rohling, E. J., Watanabe, M., Andrews, T., Braconnot, P., Bretherton, C. S., Foster, G. L., Hausfather, Z., Heydt, A. S. V. D., Knutti, R., Mauritsen, T., … Zelinka, M. D. (2020). An assessment of Earth’s climate sensitivity using multiple lines of evidence. Reviews of Geophysics, 58(4), Article e2019RG000678. https://doi.org/10.1029/2019rg000678 κατέληξε ότι πολύ χαμηλές τιμές κλιματικής ευαισθησίας, κάτω από περίπου 2°C για διπλασιασμό του CO₂, είναι δύσκολο να συμβιβαστούν με τα διαθέσιμα δεδομένα.

Με απλά λόγια, η νέα μελέτη δεν δείχνει ότι «δεν καταλαβαίναμε πώς λειτουργεί το κλίμα», αλλά ότι πρέπει να επικαιροποιηθούν τα σενάρια για το πώς μπορεί να εξελιχθεί η ανθρώπινη δραστηριότητα μέσα στον 21ο αιώνα.

Το σενάριο των περίπου 3°C δεν είναι «το πιθανότερο»

Τα εξεταζόμενα δημοσιεύματα αναφέρουν ότι το ενδιάμεσο σενάριο, το οποίο οδηγεί περίπου σε 3°C θέρμανση έως το τέλος του αιώνα, θεωρείται σήμερα «το πιθανότερο». Ωστόσο, αυτή η διατύπωση δεν αποδίδει με ακρίβεια το τι αναφέρει η σχετική μελέτη. Στη μελέτη, το μεσαίο σενάριο του ScenarioMIP-CMIP7 περιγράφεται ως σημείο αναφοράς για τη συνέχιση των σημερινών πολιτικών, όπως αυτές είχαν διαμορφωθεί το 2025. Οι ίδιοι οι συγγραφείς αναφέρουν ρητά ότι, όπως και τα άλλα σενάρια, δεν πρέπει να θεωρείται “το πιθανότερο” σενάριο.

Η διάκριση είναι σημαντική καθώς ένα σενάριο «σημερινών πολιτικών» δεν είναι ουδέτερη πρόβλεψη του μέλλοντος, είναι ένα υποθετικό εργαλείο. Συγκεκριμένα, δείχνει τι θα μπορούσε να συμβεί αν οι πολιτικές για το κλίμα μείνουν περίπου στο σημερινό επίπεδο και δεν ενισχυθούν ουσιαστικά. Η μελέτη διευκρινίζει επίσης ότι το μεσαίο σενάριο λαμβάνει υπόψη μόνο πολιτικές που εφαρμόζονται επίσημα, όχι μελλοντικούς στόχους, δεσμεύσεις ή εξαγγελίες μηδενικών εκπομπών αν δεν στηρίζονται ήδη σε συγκεκριμένα μέτρα.

Άλλες πρόσφατες αξιολογήσεις δείχνουν ότι οι σημερινές πολιτικές εξακολουθούν να οδηγούν σε υψηλή και επικίνδυνη θέρμανση, αλλά όχι σε ένα μοναδικό, βέβαιο αποτέλεσμα. Ανασκόπηση των σεναρίων σημερινών πολιτικών¹⁴Hausfather, Z. (2025). An assessment of current policy scenarios over the 21st century and the reduced plausibility of high-emissions pathways. Dialogues on Climate Change., 2(1), 26–32. https://doi.org/10.1177/29768659241304854 εκτιμά διάμεση θέρμανση περίπου 2.7°C έως το 2100, με τις κεντρικές εκτιμήσεις των μελετών να κυμαίνονται περίπου από 2.3°C έως 3.0°C και την ευρύτερη αβεβαιότητα, όταν προστεθούν οι αβεβαιότητες των εκπομπών και του κλιματικού συστήματος, να είναι μεγαλύτερη. Η ίδια μελέτη τονίζει ότι τα σενάρια σημερινών πολιτικών είναι χρήσιμο σημείο αναφοράς, αλλά δεν πρέπει να θεωρούνται ούτε ανώτατο ούτε κατώτατο όριο για τη μελλοντική θέρμανση.

Επομένως, το σενάριο των περίπου 3°C δεν είναι «το πιθανότερο» με την έννοια βέβαιης επιστημονικής πρόβλεψης. Είναι ένα σενάριο συνέχισης των σημερινών πολιτικών. Δείχνει πως, αν δεν υπάρξει ισχυρότερη κλιματική δράση, ο κόσμος παραμένει σε πορεία πολύ πάνω από τους στόχους της Συμφωνίας του Παρισιού, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι οι επιστήμονες το παρουσιάζουν ως τη μοναδική ή βέβαιη εξέλιξη.

Τα ανεξάρτητα δεδομένα δεν δείχνουν «λήξη συναγερμού»

Τα πρόσφατα δεδομένα δεν στηρίζουν την ιδέα ότι ο κλιματικός κίνδυνος έχει αποδυναμωθεί, ούτε πως οι εκπομπές έχουν μειωθεί με τον ρυθμό που απαιτείται για τους στόχους της Συμφωνίας του Παρισιού. Το Global Carbon Budget 2025 εκτίμησε ότι οι παγκόσμιες εκπομπές CO₂ από ορυκτά καύσιμα θα αυξηθούν το 2025 και θα φτάσουν σε νέο ιστορικό υψηλό. Οι θεσμικές αξιολογήσεις δείχνουν την ίδια γενική εικόνα. Το UNEP Emissions Gap Report 2025¹⁵United Nations Environment Programme (2025). Emissions Gap Report 2025: Off target – Continued collective inaction puts global temperature goal at risk [Olhoff, A., chief editor; Lamb, W.; Kuramochi, T.; Rogelj, J.; den Elzen, M.; Christensen, J.; Fransen, T.; Pathak, M.; Tong, D. (eds)]. Nairobi. https://doi.org/10.59117/20.500.11822/48854 εκτιμά ότι, με τις σημερινές πολιτικές, η θέρμανση μπορεί να φτάσει έως περίπου 2.8°C μέσα στον αιώνα. Η IEA, στο σενάριο Current Policies του World Energy Outlook 2025,¹⁶IEA (2025), World Energy Outlook 2025, IEA, Paris https://www.iea.org/reports/world-energy-outlook-2025, Licence: CC BY 4.0 (report); CC BY NC SA 4.0 (Annex A) εκτιμά περίπου 2.9°C έως το 2100. Αυτές οι τιμές είναι χαμηλότερες από το παλαιότερο ακραίο σενάριο SSP5-8.5, αλλά παραμένουν πολύ πάνω από τους στόχους του 1.5°C και του «πολύ κάτω από 2°C».

Η διαπίστωση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για τη Μεσόγειο και τη Νότια Ευρώπη. Η IPCC αναφέρει ότι η θέρμανση της Μεσογείου έχει ήδη ξεπεράσει τον παγκόσμιο μέσο ρυθμό από τη δεκαετία του 1980, ότι οι καύσωνες έχουν αυξηθεί σε ένταση, αριθμό και διάρκεια, και ότι οι ξηρασίες προβλέπεται να γίνουν πιο σοβαρές, συχνές και παρατεταμένες.¹⁷Ali, E., W. Cramer, J. Carnicer, E. Georgopoulou, N.J.M. Hilmi, G. Le Cozannet, and P. Lionello, 2022: Cross-Chapter Paper 4: Mediterranean Region. In: Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability. Contribution of Working Group II to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [H.-O. Pörtner, D.C. Roberts, M. Tignor, E.S. Poloczanska, K. Mintenbeck, A. Alegría, M. Craig, S. Langsdorf, S. Löschke, V. Möller, A. Okem, B. Rama (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, UK and New York, NY, USA, pp. 2233–2272, doi:10.1017/9781009325844.021 Το UNEP/MAP αναφέρει επίσης ότι η Μεσόγειος θερμαίνεται 20% ταχύτερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο και ότι παγκόσμια θέρμανση 2°C θα μπορούσε να μειώσει τις βροχοπτώσεις στην περιοχή κατά περίπου 10% έως 15%.

Τα πρόσφατα δεδομένα επιβεβαιώνουν ότι η περιοχή ήδη βιώνει έντονα κλιματικά φαινόμενα. Το καλοκαίρι του 2024, η Νοτιοανατολική Ευρώπη κατέγραψε, σύμφωνα με το Copernicus, το μακροβιότερο κύμα καύσωνα στο αρχείο της περιοχής, αριθμό-ρεκόρ ημερών με ισχυρό θερμικό στρες και τις ξηρότερες καλοκαιρινές συνθήκες σε αρχείο 12 ετών. Για το 2025, η κοινή έκθεση WMO/ECMWF¹⁸C3S/ECMWF and WMO, 2026: C3S-WMO European State of the Climate 2025, climate.copernicus.eu/ESOTC/2025, doi.org/10.24381/zy93-sb27 αναφέρει καύσωνες από τη Μεσόγειο έως την Αρκτική, τη μεγαλύτερη καταγεγραμμένη έκταση καμένων εκτάσεων στην Ευρώπη και ετήσιες ροές κάτω από τον μέσο όρο στο 70% των ποταμών. Στην Ελλάδα, στοιχεία του προγράμματος Climatebook, στο οποίο συμμετέχει και Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, δείχνουν ότι το 2025 ήταν το δεύτερο θερμότερο έτος των τελευταίων 30 ετών στη χώρα, ενώ η ανασκόπηση της WWF Ελλάς και της ομάδας FLAME του ΕΑΑ κατέταξε την αντιπυρική περίοδο του 2025 ανάμεσα στις πέντε χειρότερες της τελευταίας εικοσαετίας.

Αυτό έχει σημασία, επειδή η IPCC έχει τονίσει ότι κάθε επιπλέον αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας εντείνει πολλαπλούς και ταυτόχρονους κλιματικούς κινδύνους. Επομένως, ακόμη κι αν ένα πολύ ακραίο σενάριο εκπομπών θεωρείται σήμερα λιγότερο εύλογο, αυτό δεν σημαίνει ότι η κλιματική απειλή έχει αναιρεθεί.

Συμπέρασμα

Ο ισχυρισμός ότι η νέα μελέτη «διαψεύδει χιλιάδες» προηγούμενες κλιματικές εργασίες είναι παραπλανητικός. Η μελέτη δεν αναιρεί την κλιματική επιστήμη, αλλά επικαιροποιεί τα σενάρια που θα χρησιμοποιηθούν στις επόμενες διεθνείς κλιματικές προσομοιώσεις, ώστε να αντανακλούν καλύτερα τις σημερινές τάσεις στην ενέργεια, τις πολιτικές και τις εκπομπές.

Το γεγονός ότι το νέο υψηλό σενάριο είναι χαμηλότερο από το παλαιότερο πολύ ακραίο σενάριο υψηλών εκπομπών δεν σημαίνει ότι προηγούμενες μελέτες «κατέρρευσαν». Τα σενάρια δεν είναι βέβαιες προβλέψεις, αλλά εργαλεία για την εξέταση διαφορετικών πιθανών μελλοντικών πορειών.

Τα διαθέσιμα δεδομένα εξακολουθούν να δείχνουν ότι η υπερθέρμανση συνεχίζεται και ότι οι σημερινές πολιτικές οδηγούν σε θερμοκρασίες πάνω από τους στόχους της Συμφωνίας του Παρισιού. Επομένως, η νέα μελέτη δεν σημαίνει «λήξη συναγερμού», αλλά προσαρμογή των επιστημονικών εργαλείων στα νεότερα δεδομένα.

Στάμος Αρχοντής

Αρχισυντάκτης στο FactReview και fact-checker με βασικό αντικείμενο την επιστημονική αρθρογραφία και ανάλυση επιστημονικής παραπληροφόρησης.