Σε βίντεο της σειράς The Health Project της Metabolomic Medicine, με τίτλο «Πώς Μπορούμε να Αντιμετωπίσουμε τη Θυρεοειδίτιδα Χασιμότο;», ο ιατρός Δημήτρης Τσουκαλάς παρουσιάζει τη νόσο μέσα από την προσέγγιση της μεταβολωμικής ιατρικής.
Το βίντεο περιλαμβάνει ορισμένες σωστές γενικές πληροφορίες. Για παράδειγμα, αναγνωρίζει ότι η Χασιμότο είναι αυτοάνοση νόσος και ότι η λεβοθυροξίνη, δηλαδή η συνήθης ορμονική αγωγή, είναι απαραίτητη όταν ο θυρεοειδής δεν παράγει αρκετές ορμόνες. Παράλληλα, όμως, διατυπώνει πιο συγκεκριμένους ισχυρισμούς για τις αιτίες της νόσου, τα αντισώματα, τη βιταμίνη D, την αντίσταση στην ινσουλίνη, το μικροβίωμα και τη δυνατότητα μείωσης ή διακοπής της φαρμακευτικής αγωγής.
Οι ισχυρισμοί αυτοί μπορεί να επηρεάσουν αποφάσεις ασθενών για εξετάσεις, συμπληρώματα και φάρμακα. Για τον λόγο αυτό, εξετάζουμε αν συμφωνούν με τις κλινικές οδηγίες και με τα ισχυρότερα επιστημονικά δεδομένα που ήταν διαθέσιμα έως το τέλος του 2025.
Οι εξεταζόμενοι ισχυρισμοί
Στο υπό εξέταση βίντεο, ο Δ. Τσουκαλάς αναγνωρίζει τη Χασιμότο ως αυτοάνοση νόσο, αλλά δίνει ιδιαίτερο βάρος σε ένα μεταβολικό μοντέλο. Αναφέρει ότι ο θυρεοειδής είναι «το πρώτο όργανο» που επιβαρύνεται όταν υπάρχουν ελλείψεις και μεταβολικές διαταραχές,01:51-04:07 ότι η παρουσία αυτοαντισωμάτων δείχνει «βαθιές μεταβολικές διαταραχές»10:19-10:58 και ότι η Χασιμότο είναι «κατεξοχήν μεταβολικό νόσημα».12:56-14:06 Στο ίδιο πλαίσιο, παρουσιάζει τη χορήγηση θυρεοειδικών ορμονών ως αναγκαία όταν υπάρχει υποθυρεοειδισμός, αλλά ανεπαρκή για την αντιμετώπιση προβλημάτων όπως η αντίσταση στην ινσουλίνη, οι αλλαγές στο μικροβίωμα, το μεταβολικό στρες, οι ελλείψεις μικροθρεπτικών συστατικών και η δυσλειτουργία του ανοσοποιητικού. Δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη βιταμίνη D, προτείνοντας στόχο κοντά στα 50 ng/mL και υποστηρίζοντας ότι οι ασθενείς με Χασιμότο έχουν «αντίσταση στη βιταμίνη D»,12:56-14:31 ενώ στη συνέχεια αναφέρει ότι ορισμένοι άνθρωποι με αυτοάνοσο νόσημα μπορεί να χρειάζονται πολύ υψηλότερα επίπεδα για να επιτευχθεί το ίδιο βιολογικό αποτέλεσμα.17:42-18:26 Παράλληλα, παρουσιάζει την αντίσταση στην ινσουλίνη ως βασικό παράγοντα επιβάρυνσης του θυρεοειδούς και αναφέρει ότι ορισμένοι ασθενείς που λαμβάνουν χαμηλές δόσεις θυροξίνης μπορεί, μετά τη διόρθωση ελλείψεων και μεταβολικών διαταραχών, να μειώσουν ή ακόμη και να διακόψουν την αγωγή.29:39-30:29
Οι παραπάνω ισχυρισμοί είναι παραπλανητικοί και δεν στηρίζονται επαρκώς από τα διαθέσιμα στοιχεία. Βασίζονται σε πραγματικά ερευνητικά θέματα και σε υπαρκτές συσχετίσεις. Όμως, σε αρκετά σημεία παρουσιάζουν αρχικά ή περιορισμένα ευρήματα σαν να έχουν ήδη αποδείξει τις βασικές αιτίες της νόσου και τον τρόπο θεραπείας της. Η Χασιμότο μπορεί να συνυπάρχει με μεταβολικές διαταραχές, ελλείψεις ή άλλα προβλήματα υγείας. Αυτό δεν σημαίνει ότι είναι κυρίως μεταβολική νόσος. Επίσης, δεν αποδεικνύει ότι η διόρθωση ενός μεταβολικού προφίλ μπορεί να σταματήσει ή να αντιστρέψει την επίθεση του ανοσοποιητικού στον θυρεοειδή.
Ανάλυση των ισχυρισμών
Τι είναι η θυρεοειδίτιδα Χασιμότο;
Η Χασιμότο είναι μια νόσος στην οποία το ανοσοποιητικό σύστημα, που κανονικά προστατεύει τον οργανισμό, επιτίθεται κατά λάθος στον θυρεοειδή. Η επίθεση αυτή μπορεί να συνεχίζεται για μεγάλο χρονικό διάστημα. Για αυτό η νόσος περιγράφεται ιατρικά ως χρόνια αυτοάνοση θυρεοειδίτιδα. Οι μελέτες συχνά εκτιμούν ότι η Χασιμότο αφορά περίπου 5 έως 10 στους 100 ανθρώπους. Το ποσοστό, όμως, δεν είναι ίδιο σε όλες τις χώρες και τις ηλικιακές ομάδες, ενώ επηρεάζεται και από τον τρόπο με τον οποίο γίνεται η διάγνωση. Η νόσος είναι πολύ συχνότερη στις γυναίκες.1Vargas-Uricoechea H, Castellanos-Pinedo A, Urrego-Noguera K, et al. A Scoping Review on the Prevalence of Hashimoto’s Thyroiditis and the Possible Associated Factors. Medical Sciences. 2025;13(2):43. DOI: 10.3390/medsci13020043.
Δεν υπάρχει μία μοναδική αιτία. Ρόλο φαίνεται να παίζουν η κληρονομικότητα, ο τρόπος λειτουργίας του ανοσοποιητικού, οι ορμόνες και διάφοροι περιβαλλοντικοί παράγοντες. Η διατροφή, το μικροβίωμα και η μεταβολική υγεία μελετώνται επίσης, αλλά δεν αντικαθιστούν την αυτοάνοση φύση της νόσου.2Klubo-Gwiezdzinska J, Wartofsky L. Hashimoto thyroiditis: an evidence-based guide to etiology, diagnosis and treatment. Polish Archives of Internal Medicine. 2022;132(3):16222. DOI: 10.20452/pamw.16222.
Η Χασιμότο δεν ταυτίζεται με τον υποθυρεοειδισμό
Η Χασιμότο είναι η αυτοάνοση νόσος και ο υποθυρεοειδισμός είναι μια πιθανή συνέπειά της. Δηλαδή μπορεί να εμφανιστεί όταν ο θυρεοειδής δεν μπορεί πλέον να παράγει αρκετές ορμόνες. Ένας άνθρωπος μπορεί να έχει Χασιμότο αλλά οι βασικές εξετάσεις λειτουργίας του θυρεοειδούς να παραμένουν φυσιολογικές. Σε αυτή την περίπτωση δεν χρειάζεται πάντα φάρμακο, αλλά παρακολούθηση. Αν, αντίθετα, ο αδένας δεν παράγει αρκετές ορμόνες, η συνήθης θεραπεία είναι η λεβοθυροξίνη, δηλαδή μια μορφή της ορμόνης που λείπει.
Οι οδηγίες του NICE χρησιμοποιούν κυρίως δύο εξετάσεις αίματος, την TSH, την ορμόνη που δίνει σήμα στον θυρεοειδή, και την ελεύθερη T4, μία από τις βασικές θυρεοειδικές ορμόνες. Τα αντισώματα anti-TPO μπορούν να βοηθήσουν να φανεί αν η αιτία είναι αυτοάνοση, αλλά δεν συνιστάται να μετρώνται ξανά και ξανά ως τρόπος παρακολούθησης της θεραπείας.3National Institute for Health and Care Excellence. Thyroid disease: assessment and management. NICE guideline NG145. Recommendations. Διαθέσιμο στο: https://www.nice.org.uk/guidance/ng145/chapter/recommendations.
Ο θυρεοειδής χρειάζεται ιώδιο, σίδηρο, σελήνιο και άλλα θρεπτικά συστατικά για να λειτουργεί σωστά. Τα ίδια συστατικά, όμως, είναι απαραίτητα και για πολλά άλλα όργανα και λειτουργίες του σώματος.
Στις κλινικές οδηγίες, και τις σχετικές διαθέσιμες επιστημονικές ανασκοπήσεις, δεν υπάρχει κανόνας σύμφωνα με τον οποίο ο θυρεοειδής είναι πάντοτε το πρώτο όργανο που επιβαρύνεται από μια έλλειψη ή μια μεταβολική διαταραχή. Το τι θα επηρεαστεί πρώτο εξαρτάται από το είδος της έλλειψης, τη σοβαρότητά της, τη διάρκειά της και τη γενική κατάσταση του κάθε ανθρώπου. Επομένως, η συγκεκριμένη διατύπωση είναι πολύ γενική και δεν στηρίζεται σε καθιερωμένα δεδομένα.
Τι μπορεί να δείξει η μεταβολωμική και τι έδειξε η μελέτη METHAP;
Η μεταβολωμική μελετά πολλές μικρές ουσίες που παράγονται ή χρησιμοποιούνται κατά τη λειτουργία του οργανισμού. Οι ουσίες αυτές ονομάζονται μεταβολίτες και περιλαμβάνουν, για παράδειγμα, ορισμένα λιπαρά οξέα, αμινοξέα και οργανικά οξέα. Η μέτρησή τους μπορεί να δώσει στους ερευνητές μια πιο λεπτομερή εικόνα για την κατάσταση του σώματος τη στιγμή της εξέτασης.
Η μεταβολωμική μπορεί επίσης να βοηθήσει στην αναζήτηση βιοδεικτών, δηλαδή μετρήσιμων ενδείξεων που συνδέονται με μια ασθένεια ή άλλη κατάσταση. Ένας βιοδείκτης, όμως, δεν είναι απαραίτητα η αιτία μιας νόσου. Η μέτρησή του δεν δείχνει από μόνη της ποια αλλαγή εμφανίστηκε πρώτη και ποια ακολούθησε. Μια διαφορά μπορεί να σχετίζεται με τη νόσο, αλλά μπορεί επίσης να επηρεάζεται από τη διατροφή, τα φάρμακα, τα συμπληρώματα, το σωματικό βάρος, άλλες παθήσεις ή από συνδυασμό παραγόντων.4Qiu S, Cai Y, Yao H, et al. Small molecule metabolites: discovery of biomarkers and therapeutic targets. Signal Transduction and Targeted Therapy. 2023;8:132. DOI: 10.1038/s41392-023-01399-3.
Η δημοσίευση του 2025 από τη μελέτη METHAP δεν παρουσιάζει αποτελέσματα κάποιας θεραπείας. Πρόκειται για σύγκριση 62 ανθρώπων με Χασιμότο και φυσιολογική λειτουργία του θυρεοειδούς με 58 υγιείς συμμετέχοντες. Οι ερευνητές μέτρησαν 73 ουσίες στο αίμα και στα ούρα και βρήκαν διαφορές σε ορισμένα οργανικά και λιπαρά οξέα.5Sarandi E, Tsoukalas D, Rudofsky G, et al. Identifying the metabolic profile of Hashimoto’s thyroiditis from the METHAP clinical study. Scientific Reports. 2025;15:12410. DOI: 10.1038/s41598-025-89600-1. Το εύρημα δείχνει ότι, στο συγκεκριμένο δείγμα, οι δύο ομάδες είχαν ορισμένες διαφορετικές μεταβολικές μετρήσεις. Πρόκειται για χρήσιμη ερευνητική ένδειξη, αλλά όχι για απόδειξη ότι όλοι οι άνθρωποι με Χασιμότο έχουν το ίδιο μεταβολικό προφίλ.
Χρειάζεται επίσης προσοχή στον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζονται τα ευρήματα για το μικροβίωμα. Η μελέτη δεν εξέτασε άμεσα ποια μικρόβια υπήρχαν στο έντερο των συμμετεχόντων ή σε ποιες ποσότητες. Μέτρησε ορισμένες ουσίες που μπορεί να παράγονται ή να επηρεάζονται από μικρόβια του εντέρου και οι ερευνητές τις ερμήνευσαν ως πιθανές ενδείξεις σχετικών αλλαγών. Μάλιστα, οι συγκεκριμένες διαφορές δεν παρέμειναν το ίδιο ισχυρές μετά τους αυστηρότερους στατιστικούς ελέγχους. Επομένως, η μελέτη δεν απέδειξε ότι οι ασθενείς είχαν μια συγκεκριμένη «διαταραχή του μικροβιώματος».
Η μελέτη δείχνει μια συσχέτιση, όχι σχέση αιτίας και αποτελέσματος. Οι δύο ομάδες εξετάστηκαν σε μία χρονική στιγμή και οι συμμετέχοντες δεν παρακολουθήθηκαν ώστε να φανεί αν οι μεταβολικές διαφορές εμφανίστηκαν πριν ή μετά τη Χασιμότο. Επίσης, δεν δοκιμάστηκε κάποια θεραπευτική παρέμβαση. Συνεπώς, τα αποτελέσματα δεν αποδεικνύουν ότι οι συγκεκριμένες διαφορές προκάλεσαν τη νόσο ή ότι η διόρθωσή τους μειώνει τα συμπτώματα, προστατεύει τον θυρεοειδή ή επιτρέπει τη διακοπή φαρμάκων.
Ένας ακόμη περιορισμός αφορά τον τρόπο με τον οποίο επιλέχθηκαν οι δύο ομάδες. Στα δημοσιευμένα κριτήρια, από την υγιή ομάδα αποκλείονταν άτομα με οξεία ή χρόνια νόσο, καθώς και άτομα που λάμβαναν φάρμακα, αντικαταθλιπτικά ή συμπληρώματα. Για την ομάδα Χασιμότο, το ρητά αναφερόμενο κριτήριο αποκλεισμού ήταν πολύ στενότερο και αφορούσε την ολική αφαίρεση του θυρεοειδούς σε συγκεκριμένες περιπτώσεις. Οι συγγραφείς αναφέρουν σε άλλο σημείο ότι αποκλείστηκαν και άτομα με σοβαρή οξεία ή χρόνια νόσο, χωρίς όμως να παρουσιάζουν τα ίδια αναλυτικά κριτήρια και για τις δύο ομάδες.
Αυτό δεν σημαίνει ότι τα αποτελέσματα είναι λανθασμένα. Σημαίνει, όμως, ότι η ομάδα ελέγχου μπορεί να αποτελούνταν από ιδιαίτερα υγιείς ανθρώπους σε σύγκριση με την ομάδα Χασιμότο. Έτσι, ένα μέρος των διαφορών θα μπορούσε να συνδέεται με άλλα προβλήματα υγείας, φάρμακα ή συμπληρώματα και όχι αποκλειστικά με τη Χασιμότο.
Οι ίδιοι οι συγγραφείς αναφέρουν και άλλους σημαντικούς περιορισμούς. Το δείγμα ήταν σχετικά μικρό, ενώ οι μεταβολικές μετρήσεις μπορεί να επηρεάζονται από τη διατροφή, το στρες και τις φυσιολογικές διακυμάνσεις του οργανισμού. Δεν υπήρχαν λεπτομερή στοιχεία για τις ποσότητες και τη συχνότητα κατανάλωσης διαφορετικών τροφών, ενώ σε ορισμένες υποομάδες υπήρχαν διαφορές ηλικίας και σωματικού βάρους. Επιπλέον, ορισμένα αποτελέσματα δεν παρέμειναν το ίδιο ισχυρά όταν εφαρμόστηκαν αυστηρότεροι έλεγχοι για να περιοριστεί η πιθανότητα τυχαίων ευρημάτων.
Οι ερευνητές δημιούργησαν επίσης ένα υπολογιστικό μοντέλο που προσπάθησε να ξεχωρίσει τους ανθρώπους με Χασιμότο από την υγιή ομάδα με βάση ορισμένες μεταβολικές μετρήσεις. Μέσα στο συγκεκριμένο δείγμα, το μοντέλο κατέταξε σωστά περίπου 8 στους 10 συμμετέχοντες. Η επίδοση αυτή είναι ενδιαφέρουσα, αλλά δεν σημαίνει ότι υπάρχει ήδη μια έγκυρη διαγνωστική εξέταση. Το μοντέλο βασίστηκε σε μόλις 120 ανθρώπους και η δημοσίευση δεν παρουσιάζει δοκιμή του σε μια ξεχωριστή και ανεξάρτητη ομάδα. Οι ίδιοι οι συγγραφείς αναγνωρίζουν ότι τέτοια μοντέλα χρειάζονται μεγάλο όγκο δεδομένων και μπορεί να αποδίδουν καλά στα δεδομένα με τα οποία δημιουργήθηκαν, αλλά χειρότερα όταν εφαρμόζονται σε νέους ασθενείς. Πριν αποκτήσει κλινική χρήση, το αποτέλεσμα πρέπει να επιβεβαιωθεί σε μεγαλύτερες και ανεξάρτητες μελέτες.
Μια δεύτερη, μικρή μελέτη του 2025 βρήκε επίσης διαφορές σε μεταβολικές ουσίες μεταξύ 18 γυναικών με Χασιμότο και 14 υγιών γυναικών. Οι ίδιοι οι ερευνητές χαρακτήρισαν τη μελέτη προκαταρκτική και τόνισαν ότι τα αποτελέσματα πρέπει να επιβεβαιωθούν σε μεγαλύτερους και πιο διαφορετικούς πληθυσμούς.6Luo T, Zhao X, Jiang X, et al. Serum metabolomic analysis in patients with Hashimoto’s thyroiditis positive for TgAb or TPOAb: a preliminary study. Scientific Reports. 2025;15:9945. DOI: 10.1038/s41598-025-90467-5.
Στο δημοσιευμένο πρωτόκολλο της METHAP περιγράφεται επίσης μια σχεδιαζόμενη παρέμβαση με μεσογειακή διατροφή και συνδυασμό συμπληρωμάτων. Ένα πρωτόκολλο, όμως, εξηγεί τι σχεδιάζουν να κάνουν οι ερευνητές και με ποιον τρόπο. Δεν περιέχει από μόνο του αποτελέσματα και δεν αποτελεί απόδειξη ότι η παρέμβαση πέτυχε.7Sarandi E, Kruger Krasagakis S, Tsoukalas D, Rudofsky G, Tsatsakis A. A Clinical Trial for the Identification of Metabolic Biomarkers in Hashimoto’s Thyroiditis and in Psoriasis: Study Protocol. Pathophysiology. 2021;28(2):291-306. DOI: 10.3390/pathophysiology28020019.
Σε διαφορετική δημοσίευση της ίδιας ερευνητικής ομάδας εξετάστηκαν στοιχεία από 765 ασθενείς με διάφορα χρόνια νοσήματα, πριν και μετά από μια εξατομικευμένη παρέμβαση που προστέθηκε στη συνηθισμένη θεραπεία τους. Μετά την παρέμβαση καταγράφηκαν βελτιώσεις σε ορισμένες πλευρές της ποιότητας ζωής και σε κάποιες εργαστηριακές μετρήσεις.8Tsoukalas D, Sarandi E, Fragoulakis V, et al. Metabolomics-based treatment for chronic diseases: results from a multidisciplinary clinical study. BMJ Nutrition, Prevention & Health. 2024;7(2):e000883. DOI: 10.1136/bmjnph-2024-000883. Η μελέτη αυτή δεν είχε ξεχωριστή ομάδα σύγκρισης που να συνεχίσει μόνο τη συνηθισμένη φροντίδα. Επιπλέον, οι ασθενείς είχαν διαφορετικές παθήσεις και έλαβαν πολλές αλλαγές ταυτόχρονα. Επομένως, δεν μπορούμε να γνωρίζουμε ποιο μέρος της παρέμβασης συνδέθηκε με το αποτέλεσμα ούτε να συμπεράνουμε ειδικά ότι η μεταβολωμική αντιμετώπιση σταματά ή αναστρέφει τη Χασιμότο.
Στη δημοσίευση της METHAP του 2025 δηλώνονται επαγγελματικές σχέσεις τριών συγγραφέων με τη Metabolomic Medicine. Αναφέρεται επίσης ότι η μελέτη υποστηρίχθηκε από τη Metabolomic Medicine και το European Institute of Molecular Medicine, ενώ σε άλλο σημείο αναγράφεται ότι δεν έλαβε εξωτερική χρηματοδότηση, χωρίς να εξηγείται περαιτέρω η διαφορά ανάμεσα στις δύο διατυπώσεις. Στο πρωτόκολλο αναφέρεται ότι οι εταιρείες Meetab Srl και Natural Doctor S.A. παρείχαν τα συμπληρώματα της παρέμβασης και ότι ο Δ. Τσουκαλάς ήταν επιστημονικός σύμβουλος των δύο εταιρειών και επιστημονικός διευθυντής της Metabolomic Medicine. Οι δηλώσεις αυτές δεν ακυρώνουν τα αποτελέσματα. Ενισχύουν, όμως, την ανάγκη να επιβεβαιωθούν από ανεξάρτητες ερευνητικές ομάδες, ιδιαίτερα πριν χρησιμοποιηθούν για την προώθηση σχετικών εξετάσεων, συμπληρωμάτων ή υπηρεσιών.
Τι δείχνουν τα αντισώματα;
Τα anti-TPO και anti-Tg είναι αντισώματα που παράγει το ανοσοποιητικό σύστημα και στρέφονται εναντίον συστατικών του θυρεοειδούς. Η παρουσία τους βοηθά να φανεί ότι υπάρχει αυτοάνοση αντίδραση. Δεν είναι θυρεοειδικές ορμόνες και δεν μετρούν το «βάθος» μιας μεταβολικής διαταραχής. Θετικά αντισώματα μπορούν να υπάρχουν ακόμη και όταν ο θυρεοειδής λειτουργεί φυσιολογικά. Σε ορισμένους ανθρώπους συνδέονται με μεγαλύτερη πιθανότητα να εμφανιστεί υποθυρεοειδισμός στο μέλλον. Το ύψος τους, όμως, δεν χρησιμοποιείται συνήθως για να καθοριστεί η δόση της λεβοθυροξίνης και δεν χρειάζεται να ελέγχεται συνεχώς.
Η μείωση των αντισωμάτων μπορεί να είναι ένα ενδιαφέρον εργαστηριακό εύρημα, δεν σημαίνει όμως αυτόματα ότι μειώθηκαν τα συμπτώματα, ότι προστατεύθηκε περισσότερος θυρεοειδικός ιστός ή ότι ο ασθενής χρειάζεται λιγότερο φάρμακο. Για να θεωρηθεί μια θεραπεία αποτελεσματική, πρέπει να δείχνει όφελος που έχει πραγματική σημασία για τον ασθενή και όχι μόνο αλλαγή σε έναν αριθμό εργαστηριακής εξέτασης.
Γιατί ορισμένοι ασθενείς συνεχίζουν να έχουν συμπτώματα;
Ορισμένοι άνθρωποι συνεχίζουν να αισθάνονται κόπωση, δυσκολία συγκέντρωσης, πεσμένη διάθεση ή άλλα συμπτώματα παρότι η TSH τους έχει επανέλθει σε φυσιολογικά επίπεδα. Το πρόβλημα αυτό είναι πραγματικό και αναγνωρίζεται στην ιατρική βιβλιογραφία.9Groenewegen KL, Mooij CF, van Trotsenburg ASP. Persisting symptoms in patients with Hashimoto’s disease despite normal thyroid hormone levels: Does thyroid autoimmunity play a role? A systematic review. Journal of Translational Autoimmunity. 2021;4:100101. DOI: 10.1016/j.jtauto.2021.100101. Δεν υπάρχει, όμως, μία εξήγηση για όλους. Πιθανές αιτίες είναι η ακατάλληλη δόση, η κακή απορρόφηση της λεβοθυροξίνης ή η ακανόνιστη λήψη της. Άλλες πιθανές εξηγήσεις είναι η αναιμία, η έλλειψη σιδήρου ή βιταμίνης B12, η κοιλιοκάκη, άλλες αυτοάνοσες παθήσεις, προβλήματα ύπνου, κατάθλιψη, άγχος, η εμμηνόπαυση ή παθήσεις που δεν σχετίζονται με τον θυρεοειδή.10Perros P, Van Der Feltz-Cornelis C, Papini E, et al. The enigma of persistent symptoms in hypothyroid patients treated with levothyroxine: A narrative review. Clinical Endocrinology. 2023;98(4):461–469. DOI: 10.1111/cen.14473.
Είναι, επομένως, σωστό ότι η λεβοθυροξίνη δεν θεραπεύει κάθε πιθανή αιτία κόπωσης ή κακής ποιότητας ζωής. Αυτό συμβαίνει επειδή ο ρόλος της είναι να αντικαθιστά την ορμόνη που λείπει, όχι να θεραπεύει όλες τις άλλες παθήσεις. Δεν αποδεικνύει ότι τα επίμονα συμπτώματα οφείλονται σε ένα συγκεκριμένο μεταβολικό πρόβλημα ή ότι απαιτείται ειδική μεταβολωμική εξέταση.
Η σύγχυση μεταξύ ανεπάρκειας Βιταμίνης D και «αντίστασης»
Αρκετές μελέτες έχουν βρει ότι άνθρωποι με Χασιμότο έχουν συχνότερα χαμηλή βιταμίνη D. Αυτό, όμως, δεν αποδεικνύει ότι η χαμηλή βιταμίνη D προκάλεσε τη νόσο. Μπορεί να επηρεάζεται από το σωματικό βάρος, την έκθεση στον ήλιο, τη διατροφή, άλλες παθήσεις ή άλλους παράγοντες.
Μια ανάλυση 12 κλινικών μελετών, με συνολικά 862 συμμετέχοντες, βρήκε ότι τα συμπληρώματα βιταμίνης D μπορεί να μειώσουν τα anti-TPO και anti-Tg και να επηρεάσουν ορισμένες εξετάσεις θυρεοειδούς.11Tang J, Shan S, Li F, Yun P. Effects of vitamin D supplementation on autoantibodies and thyroid function in patients with Hashimoto’s thyroiditis: A systematic review and meta-analysis. Medicine. 2023;102(52):e36759. DOI: 10.1097/MD.0000000000036759. Τα αποτελέσματα αυτά δείχνουν ότι η βιταμίνη D μπορεί να επηρεάζει ορισμένους εργαστηριακούς δείκτες. Δεν αποδεικνύουν ότι σταματά την καταστροφή του θυρεοειδούς, ότι βελτιώνει σταθερά τα συμπτώματα ή ότι μειώνει την ανάγκη για λεβοθυροξίνη.
Ο όρος «αντίσταση στη βιταμίνη D» δεν αποτελεί καθιερωμένη διάγνωση για τη Χασιμότο. Επίσης, δεν υπάρχουν κλινικές οδηγίες για τη νόσο που να θέτουν για όλους στόχο κοντά στα 50 ng/mL ή να υποστηρίζουν ότι ορισμένοι ασθενείς χρειάζονται 80 ή πάνω από 100 ng/mL για να έχουν το ίδιο αποτέλεσμα. Η οδηγία της Endocrine Society του 2024 αναφέρει ότι δεν έχουν καθοριστεί με βεβαιότητα επίπεδα βιταμίνης D που να προσφέρουν συγκεκριμένο όφελος για την πρόληψη κάθε νόσου. Η οδηγία αυτή δεν αφορά ειδικά τη Χασιμότο, αλλά δείχνει ότι οι υψηλοί καθολικοί στόχοι δεν στηρίζονται σε ισχυρές κλινικές αποδείξεις.12Demay MB, Pittas AG, Bikle DD, et al. Vitamin D for the Prevention of Disease: An Endocrine Society Clinical Practice Guideline. Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism. 2024;109(8):1907–1947. DOI: 10.1210/clinem/dgae290.
Η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων έχει ορίσει ως ανώτατο ανεκτό όριο για μακροχρόνια ημερήσια πρόσληψη στους ενήλικες τα 100 μg, δηλαδή 4.000 διεθνείς μονάδες (IU) βιταμίνης D την ημέρα.13EFSA Panel on Nutrition, Novel Foods and Food Allergens. Scientific opinion on the tolerable upper intake level for vitamin D, including the derivation of a conversion factor for calcidiol monohydrate. EFSA Journal. 2023;21(8):e08145. DOI: 10.2903/j.efsa.2023.8145. Το όριο αυτό δεν είναι προτεινόμενη καθημερινή δόση. Είναι το ανώτατο επίπεδο που θεωρείται ότι δεν δημιουργεί κίνδυνο στους περισσότερους ανθρώπους όταν λαμβάνεται για μεγάλο διάστημα.
Η πραγματική ανεπάρκεια βιταμίνης D πρέπει να αντιμετωπίζεται με βάση τις εξετάσεις και το ιστορικό του ασθενούς. Αυτό είναι διαφορετικό από μια γενική σύσταση για πολύ υψηλά επίπεδα σε όλους τους ανθρώπους με Χασιμότο.
Υπάρχει σχέση με την αντίσταση στην ινσουλίνη αλλά δεν έχει αποδειχθεί ως βασική αιτία
Η αντίσταση στην ινσουλίνη εμφανίζεται όταν τα κύτταρα δεν ανταποκρίνονται καλά στην ινσουλίνη, την ορμόνη που βοηθά τη γλυκόζη να περάσει από το αίμα στα κύτταρα. Η κατάσταση αυτή συνδέεται συχνά με αυξημένο βάρος, προδιαβήτη και διαβήτη τύπου 2. Οι θυρεοειδικές ορμόνες επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο ο οργανισμός χρησιμοποιεί τη γλυκόζη και τα λίπη. Παράλληλα, μεταβολικά προβλήματα μπορούν να επηρεάζουν πολλές ορμονικές λειτουργίες. Επομένως, είναι λογικό να υπάρχουν σχέσεις ανάμεσα στη λειτουργία του θυρεοειδούς και στην αντίσταση στην ινσουλίνη.
Μια μελέτη σε 164 ανθρώπους με φυσιολογική λειτουργία θυρεοειδούς και χωρίς διαβήτη βρήκε υψηλότερο HOMA-IR στην ομάδα με θυρεοειδική αυτοανοσία. Το HOMA-IR είναι ένας έμμεσος υπολογισμός της αντίστασης στην ινσουλίνη από εξετάσεις αίματος. Η μελέτη βρήκε συσχέτιση, αλλά δεν μπορούσε να δείξει ποιο πρόβλημα εμφανίστηκε πρώτο.14Blaslov K. The Association of Subclinical Insulin Resistance with Thyroid Autoimmunity in Euthyroid Individuals. Acta Clinica Croatica. 2020;59(4):696–702. DOI: 10.20471/acc.2020.59.04.16.
Μεγαλύτερες μελέτες έχουν επίσης βρει σχέσεις ανάμεσα σε ορισμένες θυρεοειδικές ορμόνες και δείκτες αντίστασης στην ινσουλίνη. Δεν αποδεικνύουν, όμως, ότι η αντίσταση στην ινσουλίνη είναι η κεντρική αιτία της Χασιμότο ή ότι η θεραπεία της σταματά την αυτοάνοση επίθεση στον θυρεοειδή.15Spira D, Buchmann N, Dörr M, et al. Association of thyroid function with insulin resistance: data from two population-based studies. European Thyroid Journal. 2022;11(2):e210063. DOI: 10.1530/ETJ-21-0063.
Δεν έχουν όλοι οι ασθενείς με Χασιμότο αντίσταση στην ινσουλίνη. Όταν υπάρχει σχετικός κίνδυνος, πρέπει να γίνεται ο συνηθισμένος έλεγχος με βάση το βάρος, το οικογενειακό ιστορικό, τη γλυκόζη, την πίεση και τα λιπίδια.
To μικροβίωμα είναι σημαντικό ερευνητικό θέμα, όχι αποδεδειγμένη θεραπεία
Το μικροβίωμα είναι το σύνολο των μικροοργανισμών που ζουν στο σώμα μας, κυρίως στο έντερο. Μελέτες έχουν βρει διαφορές στο εντερικό μικροβίωμα ανθρώπων με αυτοάνοσες παθήσεις του θυρεοειδούς. Οι περισσότερες από αυτές τις μελέτες, ωστόσο, παρατηρούν ανθρώπους σε μία χρονική στιγμή. Δεν μπορούν να δείξουν αν οι αλλαγές στο μικροβίωμα προκάλεσαν τη νόσο, αν προέκυψαν εξαιτίας της ή αν επηρεάστηκαν από τη διατροφή, τα φάρμακα και άλλους παράγοντες.16Sawicka-Gutaj N, Gruszczyński D, Zawalna N, et al. Microbiota Alterations in Patients with Autoimmune Thyroid Diseases: A Systematic Review. International Journal of Molecular Sciences. 2022;23(21):13450. DOI: 10.3390/ijms232113450.
Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει μια καθιερωμένη εξέταση που να μπορεί να κάνει διάγνωση, με ακρίβεια, για μια γενική «διαταραχή» του μικροβιώματος, ούτε συγκεκριμένο προβιοτικό σχήμα που να έχει αποδειχθεί ότι θεραπεύει τη Χασιμότο. Ανάλυση κλινικών μελετών που δοκίμασαν προβιοτικά και παρόμοια σκευάσματα δεν βρήκε ουσιαστική επίδραση στις βασικές εξετάσεις του θυρεοειδούς.17Shu Q, He X, Li K, et al. Effect of probiotics or prebiotics on thyroid function: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. PLOS ONE. 2024;19(1):e0296733. DOI: 10.1371/journal.pone.0296733. Επιπλέον, η ανίχνευση ορισμένων ουσιών που μπορεί να επηρεάζονται από τα μικρόβια του εντέρου δεν είναι το ίδιο με άμεση εξέταση του μικροβιώματος. Οι σχετικές ενδείξεις είναι χρήσιμες για την έρευνα, αλλά δεν αρκούν για διάγνωση ή θεραπεία.
Η μείωση των αντισωμάτων ενώ λαμβάνεται Σελήνιο, δεν σημαίνει ότι είναι θεραπεία
Το σελήνιο είναι ένα ιχνοστοιχείο, δηλαδή ένα συστατικό που χρειάζεται ο οργανισμός σε πολύ μικρή ποσότητα. Συμμετέχει σε ένζυμα που είναι σημαντικά για τον θυρεοειδή.
Ανάλυση κλινικών μελετών του 2024 βρήκε ότι τα συμπληρώματα σεληνίου μπορούν να μειώσουν τα anti-TPO και, σε ορισμένες ομάδες, να προκαλέσουν μικρή μεταβολή της TSH. Οι μελέτες, όμως, διέφεραν αρκετά μεταξύ τους και η μείωση των αντισωμάτων δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι οι ασθενείς αισθάνονται καλύτερα ή χρειάζονται λιγότερη θεραπεία.18Huwiler VV, Maissen-Abgottspon S, Stanga Z, et al. Selenium Supplementation in Patients with Hashimoto Thyroiditis: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Clinical Trials. Thyroid. 2024;34(3):295–313. DOI: 10.1089/thy.2023.0556.
Στη μεγάλη κλινική μελέτη CATALYST, οι συμμετέχοντες έλαβαν είτε 200 μg σεληνίου είτε εικονικό σκεύασμα, δηλαδή χάπι χωρίς σελήνιο, για 12 μήνες. Και οι δύο ομάδες ανέφεραν παρόμοια βελτίωση στην ποιότητα ζωής. Τα anti-TPO μειώθηκαν περισσότερο με το σελήνιο, αλλά δεν μειώθηκε η δόση λεβοθυροξίνης και δεν υπήρξε αντίστοιχο όφελος σε βασικούς δείκτες λειτουργίας του θυρεοειδούς.19Larsen CB, Winther KH, Cramon PK, et al. Selenium supplementation and placebo are equally effective in improving quality of life in patients with hypothyroidism. European Thyroid Journal. 2024;13(1):e230175. DOI: 10.1530/ETJ-23-0175.
Επομένως, το σελήνιο δεν έχει αποδειχθεί ότι αναστρέφει τη Χασιμότο ή ότι επιτρέπει γενικά τη μείωση της θεραπείας. Τα συμπληρώματα πρέπει να χρησιμοποιούνται με προσοχή, επειδή και η υπερβολική πρόσληψη μπορεί να προκαλέσει προβλήματα.
Μπορεί να μειωθεί ή να διακοπεί η λεβοθυροξίνη;
Όταν ο θυρεοειδής έχει χάσει σημαντικό μέρος της λειτουργίας του, η λεβοθυροξίνη αντικαθιστά την ορμόνη που δεν μπορεί πλέον να παράγει. Σε αυτές τις περιπτώσεις η θεραπεία είναι συνήθως μακροχρόνια. Η χαμηλή δόση δεν σημαίνει από μόνη της ότι το φάρμακο είναι περιττό. Υπάρχουν, ωστόσο, επιλεγμένες περιπτώσεις στις οποίες μπορεί να εξεταστεί δοκιμαστική διακοπή. Αυτό αφορά κυρίως ανθρώπους που ξεκίνησαν θεραπεία για ήπιο ή υποκλινικό υποθυρεοειδισμό, δηλαδή όταν η TSH ήταν αυξημένη αλλά η βασική θυρεοειδική ορμόνη παρέμενε φυσιολογική. Το NICE αναφέρει ότι, αν μια δοκιμή λεβοθυροξίνης δεν βελτιώσει τα συμπτώματα παρότι η TSH διορθώθηκε, μπορεί να εξεταστεί διακοπή με παρακολούθηση.
Μια ανασκόπηση παλαιότερων μελετών βρήκε ότι περίπου 37 στους 100 συμμετέχοντες παρέμειναν με φυσιολογικές εξετάσεις μετά τη διακοπή. Το ποσοστό ήταν υψηλότερο σε όσους είχαν αρχικά ήπιο και όχι εμφανή υποθυρεοειδισμό. Οι μελέτες, όμως, είχαν σημαντικές διαφορές και περιορισμούς, επομένως το ποσοστό δεν μπορεί να εφαρμοστεί με τον ίδιο τρόπο σε κάθε ασθενή.20Burgos N, Toloza FJK, Ospina NMS, et al. Clinical Outcomes After Discontinuation of Thyroid Hormone Replacement: A Systematic Review and Meta-Analysis. Thyroid. 2021;31(5):740–751. DOI: 10.1089/thy.2020.0679. Τα στοιχεία αυτά δεν αποδεικνύουν ότι η διόρθωση ελλείψεων ή μεταβολικών διαταραχών επιτρέπει τη διακοπή της αγωγής. Σε αρκετές περιπτώσεις η αρχική διαταραχή μπορεί να ήταν ήπια, προσωρινή ή να μην απαιτούσε εξαρχής μόνιμη θεραπεία. Κάθε μείωση ή διακοπή πρέπει να γίνεται μόνο σε συνεργασία με τον θεράποντα ιατρό και με επανέλεγχο TSH και ελεύθερης T4. Η απότομη ή χωρίς παρακολούθηση διακοπή μπορεί να αφήσει έναν ασθενή χωρίς την ορμόνη που χρειάζεται.
Το ευρύτερο πλαίσιο των ισχυρισμών
Παρόμοιοι ισχυρισμοί εμφανίζονται και σε άρθρο του Δ. Τσουκαλά στο Βήμα. Εκεί παρουσιάζονται ως τέσσερις βασικοί παράγοντες ο χαμηλός μεταβολισμός, η αντίσταση στην ινσουλίνη, η έλλειψη βιταμίνης D και άλλων θρεπτικών συστατικών, καθώς και το στρες. Αναφέρεται επίσης ότι ειδικές μεταβολωμικές αναλύσεις μπορούν να εντοπίσουν τις ακριβείς διαταραχές και ότι σχετικές παρεμβάσεις μπορούν, με βάση «κλινική εμπειρία», να αναχαιτίσουν την καταστροφή του θυρεοειδούς και να μειώσουν τα αντισώματα.
Η κλινική εμπειρία είναι χρήσιμη για να γεννηθούν νέες ερευνητικές ιδέες, δεν αρκεί, όμως, για να αποδείξει ότι μια θεραπεία προστατεύει τον θυρεοειδή ή αλλάζει την πορεία της νόσου. Για τέτοιους ισχυρισμούς χρειάζονται καλά σχεδιασμένες μελέτες που συγκρίνουν παρόμοιες ομάδες, παρακολουθούν τους ασθενείς για αρκετό χρόνο και εξετάζουν αποτελέσματα που έχουν πραγματική σημασία, όπως τα συμπτώματα, η ποιότητα ζωής και η ανάγκη για φάρμακο.
Συμπέρασμα
Η διαθέσιμη επιστημονική βιβλιογραφία δείχνει ότι άνθρωποι με θυρεοειδίτιδα Χασιμότο μπορεί να έχουν μεταβολικές διαφορές και ότι θέματα όπως η διατροφή, το μικροβίωμα, η βιταμίνη D, το σελήνιο και η αντίσταση στην ινσουλίνη αξίζει να μελετώνται. Δεν δείχνει, όμως, ότι αυτά αποτελούν ήδη αποδεδειγμένες βασικές αιτίες της νόσου ή καθιερωμένους τρόπους θεραπείας της.
Η Χασιμότο είναι αυτοάνοση νόσος, που σημαίνει ότι το ίδιο το ανοσοποιητικό του ασθενή, επιτίθεται κατά λάθος στον θυρεοειδή του αδένα. Τα αντισώματα βοηθούν στη διάγνωση αυτής της αυτοάνοσης αντίδρασης, αλλά δεν μετρούν «βαθιές μεταβολικές διαταραχές» και η μείωσή τους δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η νόσος βελτιώθηκε. Οι μεταβολωμικές μελέτες έχουν βρει ενδιαφέρουσες διαφορές, αλλά μέχρι σήμερα δεν αποδεικνύουν ότι ειδικές εξετάσεις αποκαλύπτουν τις αιτίες της Χασιμότο ή ότι παρεμβάσεις με βάση αυτές μπορούν να σταματήσουν την καταστροφή του αδένα.
Η πραγματική ανεπάρκεια βιταμίνης D ή άλλων θρεπτικών συστατικών πρέπει φυσικά να αντιμετωπίζεται, ωστόσο δεν υπάρχει καθολικός στόχος λήψης 50 έως 100 ng/mL βιταμίνης D για τη Χασιμότο, ούτε καθιερωμένη διάγνωση «αντίστασης στη βιταμίνη D». Η αντίσταση στην ινσουλίνη μπορεί να συνυπάρχει, αλλά δεν έχει αποδειχθεί ως κεντρική αιτία της νόσου. Το σελήνιο μπορεί να μειώσει τα αντισώματα σε ορισμένες μελέτες, χωρίς να έχει αποδειχθεί ότι βελτιώνει αντίστοιχα την ποιότητα ζωής ή μειώνει την ανάγκη για λεβοθυροξίνη.
Τέλος, η λεβοθυροξίνη μπορεί να διακοπεί σε ορισμένες προσεκτικά επιλεγμένες περιπτώσεις ήπιου ή προσωρινού υποθυρεοειδισμού. Δεν υπάρχει, όμως, αποδεδειγμένο μεταβολωμικό πρωτόκολλο που να επιτρέπει γενικά τη μείωση ή τη διακοπή της σε ασθενείς με Χασιμότο.
Αρχισυντάκτης στο FactReview και fact-checker με βασικό αντικείμενο την επιστημονική αρθρογραφία και ανάλυση επιστημονικής παραπληροφόρησης.
