Δημοσιεύματα σε ενημερωτικά άρθρα και αναρτήσεις στα social media υποστηρίζουν ότι υπάρχει πλέον επίσημη παραδοχή πως τα εμβόλια mRNA κατά της COVID-19 προκαλούν θανατηφόρες βλάβες στην καρδιά, μέσω μυοκαρδίτιδας (φλεγμονής του καρδιακού μυός). Οι ισχυρισμοί παίρνουν ως βάση επιστημονική μελέτη του Πανεπιστημίου Στάνφορντ και αναφορές από διεθνή μέσα και φορείς όπως το CDC και τον FDA και διατείνονται ότι δύο συγκεκριμένες πρωτεΐνες που σχετίζονται με το ανοσοποιητικό προκαλούν φλεγμονή στην καρδιά μετά τον εμβολιασμό, οδηγώντας σε μυοκαρδίτιδα και ενδεχομένως θανάτους. Ωστόσο οι εν λόγω ισχυρισμοί διαστρεβλώνουν πραγματικά δεδομένα καθιστώντας τα συμπεράσματα επιστημονική παραπληροφόρηση.
Σχετικά δημοσιεύματα σε μέσα ενημέρωσης και ιστολόγια: karditsastakra.com
Οι εξεταζόμενοι ισχυρισμοί
Στα εξεταζόμενα δημοσιεύματα διαβάζουμε τα εξής:
Είναι επίσημο πλέον – Τα εμβόλια Covid οδηγούν στον θάνατο – Δύο πρωτεΐνες που περιέχουν προκαλούν φλεγμονή του καρδιακού μυός και οδηγούν στη θανατηφόρα μυοκαρδίτιδα
Μία μεγάλη έρευνα επιστημόνων από το Πανεπιστήμιο Στάνφορντ αποκάλυψε ότι τα εμβόλια mRNA Covid μπορούν να προκαλέσουν βλάβη στην καρδιά.
Πρόκειται για την μυοκαρδίτιδα, που προκαλεί φλεγμονή του καρδιακού μυός.
Aξίζει να αναφερθεί ότι την έρευνα την δημοσιοποίησε η βρετανική Daily Mail, η οποία όλα αυτά τα χρόνια υποστήριζε την θέση ότι «τα εμβόλια είναι ασφαλή».
Φυσικά η έρευνα αναφέρει πως οι περιπτώσεις θανατηφόρας μυοκαρδίτιδας είναι σπάνιες αλλά η αλήθεια είναι πως κανείς δεν ξέρει πραγματικά καθώς όταν συνέβαιναν τέτοια περιστατικά, αποδίδονταν σε οποιαδήποτε άλλη αιτία πέραν του εμβολίου.
Στη μελέτη, οι ερευνητές ανέλυσαν το αίμα ασθενών που έλαβαν το εμβόλιο και εκείνων που έπασχαν από μυοκαρδίτιδα μετά τον εμβολιασμό.
Διαπίστωσαν ότι τα άτομα που υπέφεραν από τη παρενέργεια είχαν αυξημένα επίπεδα δύο πρωτεϊνών που συνδέονται με το ανοσοποιητικό σύστημα στο αίμα τους.
Μεταγενέστερα πειράματα σε ποντίκια έδειξαν ότι αυτές οι πρωτεΐνες ώθησαν τα ουδετερόφιλα να διεισδύσουν στον καρδιακό μυ, προκαλώντας βλάβη στον ιστό μέσω φλεγμονής.
Οι γιατροί λένε ότι η επιπλοκή σε σοβαρές περιπτώσεις, μπορεί να προκαλέσει νοσηλεία ή θάνατο.
Το CDC προσπάθησε να δικαιολογήσει τους αναγκαστικούς εμβολιασμούς της σκοτεινής περιόδου της πανδημίας, αναφέροντας ότι μια λοίμωξη από τον ιό Covid μπορεί επίσης να προκαλέσει μυοκαρδίτιδα, ισχυριζόμενο πως τα οφέλη του εμβολιασμού μπορεί να υπερτερούν των κινδύνων.
Η δημοσίευση έρχεται εν μέσω ανανεωμένης εστίασης στους κινδύνους των εμβολίων κατά της Covid, αφότου ο διευθυντής του τμήματος εμβολίων του FDA, Δρ. Vinay Prasad, δήλωσε στο προσωπικό σε υπόμνημα του στα τέλη του περασμένου μήνα ότι υπήρξαν «όχι λιγότεροι από 10» θάνατοι παιδιών «που σχετίζονται» με το εμβόλιο Covid.
Τα σχόλιά του βασίστηκαν σε δεδομένα από το VAERS του οργανισμού, ή αλλιώς το Σύστημα Αναφοράς Ανεπιθύμητων Συμβάντων Εμβολίων, μια εθελοντική βάση δεδομένων για την αναφορά παρενεργειών.
Ο FDA δήλωσε ότι διεξάγει τώρα ενδελεχή έρευνα σχετικά με αναφορές θανάτων τόσο σε παιδιά όσο και σε ενήλικες που πιστεύεται ότι συνδέονται με το εμβόλιο Covid.
Περίπου 270 εκατομμύρια άνθρωποι στις ΗΠΑ, ή το 81% του πληθυσμού, έχουν λάβει τουλάχιστον μία δόση του εμβολίου mRNA κατά της Covid μέχρι σήμερα.
Στη μελέτη, που δημοσιεύθηκε χθες στο Science Translational Medicine , οι επιστήμονες ανέλυσαν στο εργαστήριο το αίμα ατόμων που έλαβαν το εμβόλιο κατά της Covid.
Σε εκείνους που εμφάνισαν επίσης μυοκαρδίτιδα, οι ερευνητές βρήκαν υψηλότερα επίπεδα δύο πρωτεϊνών, της CXCL10 και της IFN-γ.
Αυτές είναι κυτοκίνες, πρωτεΐνες που απελευθερώνονται από τα κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος και μπορούν να προκαλέσουν φλεγμονή.
Νωρίτερα αυτόν τον μήνα, ο Δρ. Ρόμπερτ Ρέντφιλντ, επικεφαλής του CDC κατά την πρώτη θητεία του Τραμπ, δήλωσε ότι δεν υποστήριζε τη συνεχιζόμενη χρήση εμβολίων mRNA κατά της Covid.
Τον Σεπτέμβριο, η επιτροπή εμβολιασμού του CDC, η Συμβουλευτική Επιτροπή για τις Πρακτικές Ανοσοποίησης (ACIP), ψήφισε την κατάργηση της σύστασης ότι όλοι οι άνθρωποι ηλικίας έξι μηνών και άνω θα έπρεπε να κάνουν το εμβόλιο για την Covid και αντ’ αυτού είπε στους Αμερικανούς να κάνουν το εμβόλιο με βάση την «ατομική λήψη αποφάσεων».
Ο Υπουργός Υγείας και Ανθρωπίνων Υπηρεσιών Ρόμπερτ Φ. Κένεντι Τζούνιορ, ο οποίος επέλεξε την επιτροπή ACIP, έχει επικρίνει στο παρελθόν την κυκλοφορία του εμβολίου για την Covid.
Ανάλυση των ισχυρισμών
Τι έδειξε πραγματικά η μελέτη του Στάνφορντ
Η επίμαχη μελέτη1Cao X, Manhas A, Chen YI, Caudal A, Mondejar-Parreño G, Zhu W, Liu W, Kong X, Zeng W, Liu L, Zhao SR, Jahng JWS, Utz PJ, Nadeau KC, Nishiga M, Wu JC. Inhibition of CXCL10 and IFN-γ ameliorates myocarditis in preclinical models of SARS-CoV-2 mRNA vaccination. Sci Transl Med. 2025 Dec 10;17(828):eadq0143. doi: 10.1126/scitranslmed.adq0143. Epub 2025 Dec 10. PMID: 41370400; PMCID: PMC13101539. εξέτασε τον πιθανό βιολογικό μηχανισμό πίσω από τη σπάνια μυοκαρδίτιδα που έχει παρατηρηθεί μετά από mRNA εμβόλια. Οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα από ανθρώπινα δείγματα, έκαναν πειράματα με ανθρώπινα κύτταρα, χρησιμοποίησαν μοντέλα σε ποντίκια και καρδιακά μοντέλα από ανθρώπινα επαγόμενα πολυδύναμα βλαστικά κύτταρα. Στο υλικό που δημοσίευσε το Στάνφορντ για τη μελέτη, οι δύο ουσίες περιγράφονται ως «substances secreted by immune cells», δηλαδή ουσίες που εκκρίνονται από ανοσοκύτταρα, όχι ως συστατικά των εμβολίων.
Σύμφωνα με τη μελέτη, άτομα που εμφάνισαν μυοκαρδίτιδα μετά τον εμβολιασμό είχαν υψηλότερα επίπεδα των πρωτεϊνών CXCL10 και IFN-γ στο αίμα. Στα εργαστηριακά μοντέλα, η CXCL10 φάνηκε να σχετίζεται με ενεργοποίηση και προσέλκυση ανοσοκυττάρων, ενώ η IFN-γ ενίσχυε τον φλεγμονώδη κύκλο. Όταν οι ερευνητές μπλόκαραν τη δράση αυτών των ουσιών στα προκλινικά μοντέλα, μειώθηκαν δείκτες φλεγμονής και καρδιακής βλάβης. Αυτό υποστηρίζει την ύπαρξη ενός πιθανού ανοσολογικού μονοπατιού, αλλά δεν μεταφράζεται σε συμπέρασμα ότι οι δύο πρωτεΐνες «περιέχονται» στο εμβόλιο ή ότι η μυοκαρδίτιδα είναι συχνή.
Η ίδια ανακοίνωση του Στάνφορντ τόνιζε ότι τα mRNA εμβόλια είχαν χορηγηθεί δισεκατομμύρια φορές και είχαν ελεγχθεί εκτενώς ως προς την ασφάλειά τους, ενώ χαρακτήριζε το φαινόμενο της εμβολιαστικής μυοκαρδίτιδας ως σπάνιο. Ανέφερε ενδεικτικά περίπου μία περίπτωση ανά 140,000 εμβολιασμένους μετά την πρώτη δόση και περίπου μία ανά 32,000 μετά τη δεύτερη δόση, με κορύφωση του κινδύνου σε άνδρες έως 30 ετών, περίπου μία ανά 16,750 εμβολιασμένους. Αυτά τα ποσοστά δεν είναι αμελητέα για τη συγκεκριμένη υποομάδα, αλλά απέχουν πολύ από τον ισχυρισμό ότι τα εμβόλια γενικά «οδηγούν στον θάνατο».
Οι CXCL10 και IFN-γ δεν είναι πρωτεΐνες που περιέχουν τα εμβόλια
Ένα από τα πιο σοβαρά λάθη των εξεταζόμενων δημοσιευμάτων είναι η διατύπωση ότι τα εμβόλια περιέχουν δύο πρωτεΐνες που προκαλούν μυοκαρδίτιδα. Τα mRNA εμβόλια Comirnaty και Spikevax περιέχουν μόριο mRNA που δίνει προσωρινά οδηγίες σε ορισμένα κύτταρα του οργανισμού να παραγάγουν την πρωτεΐνη-ακίδα του SARS-CoV-2, ώστε το ανοσοποιητικό να τη μάθει και να αναπτύξει απόκριση. Δεν περιέχουν CXCL10 ή IFN-γ.
Η CXCL10 και η IFN-γ είναι μόρια σηματοδότησης του ανοσοποιητικού. Στην περιγραφή του μηχανισμού από τους ερευνητές, μακροφάγα και Τ κύτταρα συμμετέχουν σε έναν φλεγμονώδη κύκλο που μπορεί, σε σπάνιες περιπτώσεις, να συμβάλει σε καρδιακή φλεγμονή. Με απλά λόγια, δεν πρόκειται για «τοξικές πρωτεΐνες μέσα στο εμβόλιο», αλλά για σπάνια υπερενεργοποιημένη ανοσολογική απόκριση ορισμένων ληπτών.
Τι γνωρίζουμε για τη μυοκαρδίτιδα μετά από mRNA εμβόλια
Η μυοκαρδίτιδα είναι φλεγμονή του καρδιακού μυός, ενώ η περικαρδίτιδα είναι φλεγμονή του περικαρδίου, δηλαδή του περιβλήματος γύρω από την καρδιά. Το CDC αναφέρει ότι περιστατικά μυοκαρδίτιδας και περικαρδίτιδας έχουν παρατηρηθεί σπάνια μετά από εμβολιασμό κατά της COVID-19 και ότι τα δεδομένα από συστήματα επιτήρησης υποστηρίζουν αιτιώδη συσχέτιση με τα mRNA εμβόλια. Η συχνότητα είναι υψηλότερη σε εφήβους και νεαρούς ενήλικες άνδρες, συνήθως μέσα στην πρώτη εβδομάδα μετά τη δεύτερη δόση, αν και περιστατικά έχουν καταγραφεί και σε γυναίκες, σε άλλες ηλικίες και μετά από άλλες δόσεις.
Στη μεγάλη αμερικανική ανάλυση που δημοσιεύθηκε το 20222Oster ME, Shay DK, Su JR, et al. Myocarditis Cases Reported After mRNA-Based COVID-19 Vaccination in the US From December 2020 to August 2021. JAMA. 2022;327(4):331–340. doi:10.1001/jama.2021.24110, εντοπίστηκαν 1,626 αναφορές που πληρούσαν τον ορισμό μυοκαρδίτιδας μετά από mRNA εμβόλιο, μεταξύ 192,405,448 ατόμων που είχαν λάβει συνολικά 354,100,845 δόσεις. Τα υψηλότερα αναφερόμενα ποσοστά παρατηρήθηκαν μετά τη δεύτερη δόση σε αγόρια 12-15 ετών, αγόρια 16-17 ετών και άνδρες 18-24 ετών. Η διάμεση ηλικία των περιστατικών ήταν 21 έτη, η διάμεση έναρξη συμπτωμάτων δύο ημέρες μετά τον εμβολιασμό, και οι άνδρες αποτελούσαν περίπου το 82% των περιπτώσεων.
Η πλειονότητα των καταγεγραμμένων περιστατικών είχε ευνοϊκή βραχυπρόθεσμη πορεία. Στην ίδια ανάλυση, μεταξύ των ατόμων κάτω των 30 ετών με διαθέσιμα κλινικά στοιχεία, περίπου το 96% νοσηλεύθηκε κυρίως για παρακολούθηση και αξιολόγηση, αλλά η μεγάλη πλειονότητα είχε υποχώρηση συμπτωμάτων έως την έξοδο από το νοσοκομείο. Αυτό δεν σημαίνει ότι όλα τα περιστατικά είναι αμελητέα ή ότι δεν χρειάζονται ιατρική παρακολούθηση· σημαίνει ότι η εικόνα «θανατηφόρας μυοκαρδίτιδας» ως τυπικής έκβασης είναι ανακριβής.
Στοιχεία μακρύτερης παρακολούθησης επίσης δείχνουν ότι η εμβολιαστική μυοκαρδίτιδα έχει συνήθως ηπιότερη πρόγνωση από άλλες μορφές μυοκαρδίτιδας, αλλά όχι μηδενικό βάρος. Σε γαλλική μελέτη του 20243Semenzato L, Le Vu S, Botton J, et al. Long-Term Prognosis of Patients With Myocarditis Attributed to COVID-19 mRNA Vaccination, SARS-CoV-2 Infection, or Conventional Etiologies. JAMA. 2024;332(16):1367–1377. doi:10.1001/jama.2024.16380 και εξέτασε 4,635 άτομα 12-49 ετών με νοσηλεία για μυοκαρδίτιδα, οι ασθενείς με μυοκαρδίτιδα μετά τον εμβολιασμό είχαν χαμηλότερη συχνότητα σοβαρών καρδιαγγειακών συμβάντων σε βάθος 18 μηνών σε σχέση με περιπτώσεις μυοκαρδίτιδας άλλης αιτιολογίας, αλλά οι συγγραφείς σημείωσαν ότι απαιτείται παρακολούθηση για μήνες μετά το επεισόδιο.
Ο κίνδυνος από τη λοίμωξη COVID-19 είναι επίσης πραγματικός
Σε σχετική μελέτη στο New England Journal of Medicine4Barda, N., Dagan, N., Ben-Shlomo, Y., Kepten, E., Waxman, J., Ohana, R., Hernán, M. A., Lipsitch, M., Kohane, I., Netzer, D., Reis, B. Y., & Balicer, R. D. (2021). Safety of the BNT162B2 mRNA COVID-19 vaccine in a nationwide setting. New England Journal of Medicine, 385(12), 1078–1090. https://doi.org/10.1056/nejmoa2110475, το εμβόλιο BNT162b2 συσχετίστηκε με επιπλέον κίνδυνο μυοκαρδίτιδας περίπου 1-5 περιστατικών ανά 100,000 άτομα, ενώ η λοίμωξη SARS-CoV-2 συσχετίστηκε με σημαντικά μεγαλύτερη αύξηση του κινδύνου μυοκαρδίτιδας, περίπου 11 επιπλέον περιστατικά ανά 100,000 άτομα, καθώς και με άλλες σοβαρές επιπλοκές.
Αντίστοιχα, μελέτη του CDC5Block JP, Boehmer TK, Forrest CB, et al. Cardiac Complications After SARS-CoV-2 Infection and mRNA COVID-19 Vaccination — PCORnet, United States, January 2021–January 2022. MMWR Morb Mortal Wkly Rep 2022;71:517-523. DOI: http://dx.doi.org/10.15585/mmwr.mm7114e1 σε δεδομένα από 40 συστήματα υγείας στις ΗΠΑ βρήκε ότι ο κίνδυνος καρδιακών επιπλοκών ήταν σημαντικά υψηλότερος μετά από λοίμωξη SARS-CoV-2 σε σχέση με mRNA εμβολιασμό, για άνδρες και γυναίκες σε όλες τις ηλικιακές ομάδες. Ακόμη και στους άνδρες 12-17 ετών, δηλαδή την ομάδα με την υψηλότερη επίπτωση μετά τη δεύτερη δόση mRNA εμβολίου, ο κίνδυνος καρδιακών επιπλοκών ήταν 1.8 έως 5.6 φορές υψηλότερος μετά από λοίμωξη σε σχέση με τη δεύτερη δόση.
Μετα-ανάλυση η οποία δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Frontiers in Cardiovascular Medicine6Voleti N, Reddy SP and Ssentongo P (2022) Myocarditis in SARS-CoV-2 infection vs. COVID-19 vaccination: A systematic review and meta-analysis. Front. Cardiovasc. Med. 9:951314. doi: 10.3389/fcvm.2022.951314, που συμπεριέλαβε 22 μελέτες με 55.5 εκατομμύρια εμβολιασμένους και 2.5 εκατομμύρια άτομα με λοίμωξη, κατέληξε ότι ο κίνδυνος μυοκαρδίτιδας ήταν περίπου επτά φορές υψηλότερος μετά από λοίμωξη SARS-CoV-2 σε σχέση με τον εμβολιασμό. Παρόμοια, μεγάλη μελέτη στην Αγγλία7Sampri A, Shi W, Bolton T, Ip S, Knight R, Walker V, Denholm R, Raffetti E, Keene S, Allara E, Jiang X, Kontopantelis E, Denaxas S, Khunti K, Conrad N, Pagel C, Hardelid P, Sterne JAC, Brown KL, Whiteley WN, Cezard G, Wood AM; CVD-COVID-UK/COVID-IMPACT Consortium and the Longitudinal Health Wellbeing COVID-19 National Core Study. Vascular and inflammatory diseases after COVID-19 infection and vaccination in children and young people in England: a retrospective, population-based cohort study using linked electronic health records. Lancet Child Adolesc Health. 2025 Dec;9(12):837-847. doi: 10.1016/S2352-4642(25)00247-0. Erratum in: Lancet Child Adolesc Health. 2026 Jan;10(1):e3. doi: 10.1016/S2352-4642(25)00335-9. Erratum in: Lancet Child Adolesc Health. 2026 Feb;10(2):e9. doi: 10.1016/S2352-4642(25)00381-5. PMID: 41198364. σε σχεδόν 13.9 εκατομμύρια άτομα κάτω των 18 ετών βρήκε ότι η διάγνωση με COVID-19 συσχετίστηκε με υψηλότερους και πιο παρατεταμένους κινδύνους σπάνιων αγγειακών και φλεγμονωδών νοσημάτων, ενώ ο εμβολιασμός συσχετίστηκε με αυξημένο κίνδυνο μυοκαρδίτιδας και περικαρδίτιδας κυρίως τις πρώτες τέσσερις εβδομάδες. Ο απόλυτος υπερβάλλων κίνδυνος έξι μηνών για μυοκαρδίτιδα και περικαρδίτιδα ήταν 2.24 ανά 100,000 μετά από διάγνωση COVID-19 έναντι 0.85 ανά 100,000 μετά από εμβολιασμό.
Ένα σημαντικό σημείο που πρέπει να τονιστεί είναι πως, το γεγονός ότι η λοίμωξη αποτελεί μεγαλύτερο παράγοντα κινδύνου δεν σημαίνει ότι κάθε προϊόν, κάθε δόση και κάθε ηλικιακή ομάδα έχει τον ίδιο λόγο ρίσκου-οφέλους. Σε μεγάλη σχετική ανάλυση που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Circulation8Patone M, Mei XW, Handunnetthi L, Dixon S, Zaccardi F, Shankar-Hari M, Watkinson P, Khunti K, Harnden A, Coupland CAC, Channon KM, Mills NL, Sheikh A, Hippisley-Cox J. Risk of Myocarditis After Sequential Doses of COVID-19 Vaccine and SARS-CoV-2 Infection by Age and Sex. Circulation. 2022 Sep 6;146(10):743-754. doi: 10.1161/CIRCULATIONAHA.122.059970. Epub 2022 Aug 22. PMID: 35993236; PMCID: PMC9439633., ο συνολικός κίνδυνος μυοκαρδίτιδας ήταν μεγαλύτερος μετά από λοίμωξη SARS-CoV-2 από ό,τι μετά από εμβολιασμό, αλλά σε άνδρες κάτω των 40 ετών ο υπερβάλλων κίνδυνος ανά εκατομμύριο ήταν υψηλότερος μετά τη δεύτερη δόση mRNA-1273/Moderna από ό,τι μετά από θετικό τεστ SARS-CoV-2. Αυτή η λεπτομέρεια, ωστόσο, υποστηρίζει την ανάγκη στοχευμένων συστάσεων και εξατομικευμένης εκτίμησης κινδύνου, όχι τον ισχυρισμό ότι όλα τα mRNA εμβόλια είναι γενικευμένα θανατηφόρα.
Τι λένε οι ρυθμιστικοί φορείς
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η μυοκαρδίτιδα και η περικαρδίτιδα αναγνωρίζονται από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων ως πολύ σπάνιες ανεπιθύμητες ενέργειες των mRNA εμβολίων Comirnaty και Spikevax, δηλαδή με συχνότητα μικρότερη από 1 περίπτωση ανά 10,000 εμβολιασμένους. Ο EMA αναφέρει ότι τα περιστατικά εμφανίζονται συχνότερα μέσα σε 14 ημέρες από τον εμβολιασμό, κυρίως μετά τη δεύτερη δόση και σε νεαρούς άνδρες. Η αναγνώριση αυτού του σπάνιου κινδύνου, ωστόσο, δεν ισοδυναμεί με συμπέρασμα ότι τα εμβόλια «οδηγούν στον θάνατο» ή ότι περιέχουν τις πρωτεΐνες που αναφέρονται στα εξεταζόμενα δημοσιεύματα.
Η ευρωπαϊκή εικόνα επιβεβαιώνεται και από μεγάλες επιδημιολογικές μελέτες. Σε σχετική γαλλική μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Nature Communications9Le Vu, S., Bertrand, M., Jabagi, MJ. et al. Age and sex-specific risks of myocarditis and pericarditis following Covid-19 messenger RNA vaccines. Nat Commun 13, 3633 (2022). https://doi.org/10.1038/s41467-022-31401-5 και χρησιμοποίησε εθνικά νοσοκομειακά και εμβολιαστικά δεδομένα, ο κίνδυνος μυοκαρδίτιδας ήταν αυξημένος τις πρώτες 7 ημέρες μετά τον εμβολιασμό, ιδίως μετά τη δεύτερη δόση και περισσότερο με το mRNA-1273/Spikevax σε σχέση με το BNT162b2/Comirnaty. Αντίστοιχα, σκανδιναβική μελέτη 23.1 εκατομμυρίων κατοίκων10Karlstad Ø, Hovi P, Husby A, et al. SARS-CoV-2 Vaccination and Myocarditis in a Nordic Cohort Study of 23 Million Residents. JAMA Cardiol. 2022;7(6):600–612. doi:10.1001/jamacardio.2022.0583 βρήκε ότι ο υψηλότερος κίνδυνος καταγράφηκε σε άνδρες 16-24 ετών μετά τη δεύτερη δόση, με περίπου 4-7 επιπλέον περιστατικά ανά 100,000 μετά από δεύτερη δόση BNT162b2 και 9-28 επιπλέον περιστατικά ανά 100,000 μετά από δεύτερη δόση mRNA-1273. Τα δεδομένα αυτά δείχνουν πραγματικό αλλά σπάνιο κίνδυνο, όχι υψηλή ή γενικευμένη θνησιμότητα.
Για τους ισχυρισμούς περί θανάτων, ο EMA εξηγεί ότι οι αυθόρμητες αναφορές θανάτου μετά από εμβολιασμό στο EudraVigilance δεν σημαίνουν από μόνες τους ότι το εμβόλιο προκάλεσε τους θανάτους. Με περίπου 1 δισεκατομμύριο δόσεις εμβολίων COVID-19 στην ΕΕ/ΕΟΧ έως τον Δεκέμβριο του 2023, είχαν καταγραφεί περίπου 12,000 αυθόρμητες αναφορές θανάτου, αλλά ο ίδιος ο EMA διευκρινίζει ότι αυτό δεν αποτελεί απόδειξη αιτιώδους σχέσης.
Όσον αφορά τις νεότερες εμβολιαστικές στρατηγικές στην Ευρώπη, το ECDC παρακολουθεί κυρίως την κάλυψη σε ομάδες-στόχους, όπως άτομα άνω των 60 και 80 ετών, επαγγελματίες υγείας, άτομα με χρόνια νοσήματα και εγκύους. Στην έκθεση για την περίοδο Αυγούστου 2024-Ιανουαρίου 202511European Centre for Disease Prevention and Control. Surveillance report on interim COVID-19 vaccination coverage in the EU/EEA, August 2024 – January 2025. Stockholm: ECDC; 2025, το ECDC κατέγραψε ότι 20 από τις 30 χώρες της ΕΕ/ΕΟΧ ανέφεραν δεδομένα για τουλάχιστον μία τέτοια ομάδα, ενώ περίπου 13.2 εκατομμύρια άτομα άνω των 60 ετών έλαβαν μία δόση εμβολίου κατά της COVID-19 σε αυτό το διάστημα.
VAERS, παιδικοί θάνατοι και το τι μπορεί ή δεν μπορεί να αποδείξει μια αναφορά
Τα δημοσιεύματα επικαλούνται αναφορές θανάτων στο VAERS και εσωτερικά/δημόσια έγγραφα του FDA για να υποστηρίξουν ότι «αποδείχθηκε» πως τα εμβόλια οδήγησαν σε θανάτους παιδιών. Η ερμηνεία αυτή είναι υπεραπλουστευτική.
Το VAERS είναι σύστημα παθητικής επιτήρησης που συνδιαχειρίζονται CDC και FDA. Δέχεται αναφορές για προβλήματα υγείας που συνέβησαν μετά από εμβολιασμό ακόμη και όταν δεν είναι σαφές ότι το εμβόλιο τα προκάλεσε. Το CDC τονίζει ρητά ότι μία αναφορά στο VAERS δεν σημαίνει ότι το εμβόλιο προκάλεσε το συμβάν και ότι η αιτιώδης σχέση απαιτεί ενδελεχή διερεύνηση. Στην ίδια λογική, η σελίδα δεδομένων του VAERS αναφέρει ότι ο αριθμός αναφορών δεν μπορεί από μόνος του να ερμηνευθεί ως απόδειξη αιτιώδους σχέσης, συχνότητας, βαρύτητας ή ποσοστού ανεπιθύμητων ενεργειών.
Στο εσωτερικό υπόμνημα του Vinay Prasad, που δημοσιοποιήθηκε από τον FDA, γίνεται λόγος για αρχική ανάλυση 96 αναφορών θανάτων παιδιών στο VAERS και για «όχι λιγότερους από 10» σχετιζόμενους θανάτους, αλλά το ίδιο το κείμενο αναγνωρίζει ότι σε αναφορές περιστατικών η αιτιότητα αξιολογείται με υποκειμενικές κλίμακες και όχι όπως σε τυχαιοποιημένες μελέτες. Η μεταγενέστερη, δομημένη, ανάλυση που δόθηκε στη Γερουσία περιέγραφε 96 μοναδικές αναφορές παιδιατρικών θανάτων στις ΗΠΑ ως τις 14 Αυγούστου 2025, χωρίς καμία περίπτωση να ταξινομείται ως «βέβαιη» σε σχέση με τον εμβολιασμό. Επτά περιπτώσεις ταξινομήθηκαν ως πιθανώς ή ενδεχομένως σχετιζόμενες, ενώ οι υπόλοιπες χαρακτηρίστηκαν απίθανες ή μη αξιολογήσιμες.
Η ίδια αναφορά σημείωνε ότι πρόκειται για περιγραφική ανασκόπηση με βάση το σύστημα VAERS και ότι οι περιορισμοί του VAERS δεν επιτρέπουν υπολογισμό ή εκτίμηση ποσοστών αυτών των συμβάντων. Επίσης, ενώ κατέληγε ότι πέντε θάνατοι με μυοκαρδίτιδα ταξινομήθηκαν ως πιθανώς/ενδεχομένως σχετιζόμενοι με Comirnaty και ότι αυτό συνιστά νέα πληροφορία ασφάλειας για τις ετικέτες των mRNA εμβολίων, δεν ισχυριζόταν ότι οι θάνατοι είναι συχνοί ούτε ότι το VAERS αποδεικνύει γενικό κίνδυνο θανάτου.
Τι σημαίνουν οι νεότερες συστάσεις εμβολιασμού
Τα εξεταζόμενα δημοσιεύματα επικαλούνται μεταβολές στις αμερικανικές συστάσεις εμβολιασμού παρουσιάζοντας αυτές τις συστάσεις ως ανεξάρτητη επιστημονική επιβεβαίωση ότι τα εμβόλια mRNA κρίθηκαν επικίνδυνα. Πράγματι, το 2025 η πολιτική των ΗΠΑ για τα εμβόλια κατά της COVID-19 άλλαξε. Τον Μάιο, ο υπουργός Υγείας Ρόμπερτ Φ. Κένεντι Τζούνιορ ανακοίνωσε ότι τα εμβόλια δεν θα συστήνονται πλέον για υγιή παιδιά και εγκύους, απόφαση που ανακοινώθηκε χωρίς να έχουν δοθεί λεπτομέρειες για το πώς ελήφθη και πριν από την προβλεπόμενη αξιολόγηση της συμβουλευτικής επιτροπής εμβολιασμών. Τον Σεπτέμβριο, η ανασχηματισμένη συμβουλευτική επιτροπή εμβολιασμών δεν διατύπωσε θετική σύσταση για τα επικαιροποιημένα εμβόλια κατά της COVID-19 ούτε για ομάδες υψηλού κινδύνου, αφήνοντας την απόφαση στην ατομική επιλογή του εκάστοτε πολίτη, μετά από συζήτηση με επαγγελματία υγείας.
Ωστόσο, αυτές οι αλλαγές δεν μπορούν να εξεταστούν αποκομμένες από το πολιτικό και θεσμικό πλαίσιο στο οποίο πραγματοποιήθηκαν. Ο RFK Jr. έχει μακρύ ιστορικό διάδοσης αντιεμβολιαστικών θέσεων, αποτελώντας έναν από τους πιο επιδραστικούς διακινητές ψευδοεπιστημονικών ισχυρισμών γύρω από τα εμβόλια, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την ενεργή προώθηση του ισχυρισμού ότι τα παιδικά εμβόλια συνδέονται αιτιωδώς με τον αυτισμό, ισχυρισμός που έχει καταρριφθεί πλήρως σε επιστημονικό επίπεδο. Μάλιστα στα τέλη του 2025 δημοσιεύθηκε και η πιο πρόσφατη ανανεωμένη αναφορά από την Παγκόσμια Συμβουλευτική Επιτροπή για την Ασφάλεια των Εμβολίων του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. Η επιτροπή εξέτασε δυο νέες συστηματικές ανασκοπήσεις της διαθέσιμης βιβλιογραφίας σχετικά με το θέμα της υποτιθέμενης σύνδεσης εμβολιασμού με αυτισμό, με το νέο συμπέρασμα να επιβεβαίωνει τα παλαιότερα, δηλαδή ότι δεν υπάρχει καμία αιτιώδης σύνδεση μεταξύ εμβολιασμού και αυτισμού.
Στο πλαίσιο των αλλαγών στους θεσμούς υγείας των ΗΠΑ, τον Ιούνιο του 2025, ο RFK Junior απέπεμψε και τα 17 μέλη της συμβουλευτικής επιτροπής εμβολιασμών, μια κίνηση που προκάλεσε αντιδράσεις από πληθώρα ειδικών υγείας, ενώ λίγες ημέρες αργότερα, διόρισε νέα μέλη, μεταξύ των οποίων πρόσωπα με εκτενές ιστορικό διασποράς αντιεμβολιαστικής παραπληροφόρησης για τα εμβόλια εν γένει αλλά και συγκεκριμένα για την τεχνολογία των mRNA εμβολίων κατά της COVID-19.
Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής δήλωσε ότι η αφαίρεση των εμβολίων κατά της COVID-19 από το πρόγραμμα για υγιή παιδιά και εγκύους αγνόησε ανεξάρτητους ιατρικούς ειδικούς και μπορούσε να περιορίσει την πρόσβαση όσων ήθελαν να εμβολιαστούν, ενώ παρέθεσε και δήλωση του προέδρου του φορέα American College of Obstetricians and Gynecologists ότι τα επιστημονικά δεδομένα σχετικά με την ασφάλεια του εμβολιασμού στην εγκυμοσύνη δεν έχουν αλλάξει. Παράλληλα, ο Αμερικανικός Ιατρικός Σύλλογος και ο Ιατρικός Σύλλογος της Καλιφόρνια χαρακτήρισαν την αποπομπή των μελών της ACIP πολιτικά υποκινούμενη και επιζήμια για τη δημόσια υγεία, ζητώντας αναστροφή της απόφασης και εποπτεία της διαδικασίας.
Επομένως, οι αλλαγές στις αμερικανικές συστάσεις μετά το 2025 δεν αποτελούν, από μόνες τους, απόδειξη ότι η επιστημονική βιβλιογραφία κατέληξε πως τα mRNA εμβόλια «οδηγούν στον θάνατο». Αντίθετα, εντάσσονται σε ένα έντονα αμφισβητούμενο θεσμικό περιβάλλον, στο οποίο η ηγεσία των αρμόδιων αμερικανικών φορέων και η σύνθεση των συμβουλευτικών επιτροπών επηρεάστηκαν από πρόσωπα με καταγεγραμμένο αντιεμβολιαστικό ιστορικό και στάση. Για την αξιολόγηση της ασφάλειας των mRNA εμβολίων, το κρίσιμο βάρος πρέπει να δίνεται στα επιδημιολογικά δεδομένα, στις συστηματικές μελέτες και στις αξιολογήσεις φορέων όπως ο EMA και ο ECDC, όχι σε αποσπασματικές αλλαγές πολιτικής που έγιναν μέσα σε αυτό το αμερικανικό πολιτικό πλαίσιο.
Συμπέρασμα
Ο ισχυρισμός ότι η μελέτη του Στάνφορντ απέδειξε πως «δύο πρωτεΐνες που περιέχουν» τα mRNA εμβόλια προκαλούν θανατηφόρα μυοκαρδίτιδα είναι παραπλανητικός. Η εν λόγω μελέτη πράγματι διερεύνησε γιατί, σε σπάνιες περιπτώσεις, μπορεί να εμφανιστεί μυοκαρδίτιδα μετά από λήψη mRNA εμβολίων κατά της COVID-19 και εντόπισε έναν πιθανό ανοσολογικό μηχανισμό που περιλαμβάνει τις πρωτεΐνες CXCL10 και IFN-γ. Αυτές οι ουσίες, όμως, δεν είναι συστατικά του εμβολίου, είναι μόρια που παράγει το ανοσοποιητικό σύστημα.
Η μυοκαρδίτιδα μετά από λήψη εμβολίου mRNA κατά της COVID-19 είναι πραγματικός αλλά σπάνιος κίνδυνος, πιο έντονος σε εφήβους και νεαρούς άνδρες, κυρίως μετά από δεύτερη δόση. Στις περισσότερες περιπτώσεις η βραχυπρόθεσμη πορεία είναι ευνοϊκή, αν και ορισμένα περιστατικά χρειάζονται παρακολούθηση. Η νόσηση με COVID-19, από την άλλη, αυξάνει επίσης τον κίνδυνο μυοκαρδίτιδας και, στις περισσότερες πληθυσμιακές συγκρίσεις, ο συνολικός κίνδυνος καρδιακών επιπλοκών είναι μεγαλύτερος μετά από λοίμωξη παρά μετά από εμβολιασμό, με ειδικές διαφοροποιήσεις ανά ηλικία, φύλο, προϊόν και δόση.
Επομένως, ο ισχυρισμός ότι έχουμε «επίσημη παραδοχή» πως τα mRNA εμβόλια είναι γενικά θανατηφόρα διαστρεβλώνει τα διαθέσιμα δεδομένα. Το τεκμηριωμένο συμπέρασμα είναι ότι πρόκειται για σπάνια αναγνωρισμένη ανεπιθύμητη ενέργεια που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη στις συστάσεις και στην κλινική παρακολούθηση, όχι για απόδειξη ότι τα εμβόλια περιέχουν επικίνδυνες πρωτεΐνες ή ότι προκαλούν συχνούς θανάτους.
Αρχισυντάκτης στο FactReview και fact-checker με βασικό αντικείμενο την επιστημονική αρθρογραφία και ανάλυση επιστημονικής παραπληροφόρησης.
