Παραπληροφόρηση από τον Δημήτρη Κούβελα για την άνοδο της θερμοκρασίας και το διοξείδιο του άνθρακα

Ο καθηγητής φαρμακολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Δημήτρης Κούβελας, σε βίντεο που δημοσίευσε στην πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης facebook, προέβη σε παραπλανητικούς ισχυρισμούς σχετικά με τον ρόλο του νερού και του διοξειδίου του άνθρακα στην άνοδο της θερμοκρασίας του πλανήτη. Τις εν λόγω αναρτήσεις μπορείτε να δείτε εδώ και εδώ.

Οι εξεταζόμενοι ισχυρισμοί

Στις εξεταζόμενες αναρτήσεις ο κ. Κούβελας ισχυρίστηκε τα εξής:

Να σας θυμίσω ότι η θερμοκρασία ανεβαίνει από τότε που λιώσαν οι πάγοι. Δεν νομίζω ότι υπήρχαν γελάδια, κατσίκια, πρόβατα και άλλα ζωντανά τα οποία να συνεισέφεραν με τα αέρια που παράγουν ώστε να αλλάξει η ατμόσφαιρα και να λιώσουν οι πάγοι.

Το νερό είναι τεράστια συγκέντρωση στην ατμόσφαιρα με σύννεφα με υδρατμούς και τα λοιπά και μπορεί να κρατάει ενέργεια. Μπορεί να κρατάει ενέργεια και συμβάλλει τα μέγιστα στο φαινόμενο του θερμοκηπίου. Το διοξείδιο του άνθρακα, αν το νερό αποτελεί το 20% ή το 30% της ατμόσφαιρας, ξέρετε τι ποσοστό είναι; Είναι 0,00034.

Ανάλυση των ισχυρισμών

Το λιώσιμο των πάγων και η αύξηση της θερμοκρασίας

Η τελευταία εποχή των παγετώνων κορυφώθηκε στο χρονικό διάστημα μεταξύ 29.000 χρόνων έως 19.000 χρόνων πριν από τη σημερινή εποχή. Ακολούθησε το λιώσιμο των πάγων και στη συνέχεια άνοδος της θερμοκρασίας, η οποία ήταν της τάξης του 0,1 °C ανά 100 έτη¹Ziegler, Elisa, et al. “Patterns of changing surface climate variability from the Last Glacial Maximum to present in transient model simulations.” Clim. Past, vol. 21, no. 3, 11 Mar. 2025, pp. 627-59, doi:10.5194/cp-21-627-2025.. Η άνοδος αυτή διατηρήθηκε μέχρι τη έναρξη της Ολοκαίνου εποχής, πριν από περίπου 11.700 χρόνια, και έκτοτε, μέχρι και πριν τη βιομηχανική εποχή, η θερμοκρασία παρέμεινε σχετικά σταθερή. Κατά τη διάρκεια του τελευταίου αιώνα η άνοδος της θερμοκρασίας λαμβάνει χώρα με πολύ ταχύτερους ρυθμούς, της τάξης του 0,1 °C ανά 10 έτη²Forster, Piers M., et al. “Indicators of Global Climate Change 2023: annual update of key indicators of the state of the climate system and human influence.” Earth Syst. Sci. Data, vol. 16, no. 6, 5 June 2024, pp. 2625-58, doi:10.5194/essd-16-2625-2024.. Τις τελευταίες δεκαετίες ο ρυθμός αυτός αυξήθηκε επιπλέον, φτάνοντας σε επίπεδα περίπου 0,2 °C ανά 10 έτη³Hansen, James, et al. “Global temperature change.” Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A., vol. 103, no. 39, 2006, pp. 14288-93, doi:10.1073/pnas.0606291103. ⁴Samset, B. H., et al. “Earlier emergence of a temperature response to mitigation by filtering annual variability.” Nat. Commun., vol. 13, no. 1578, 24 Mar. 2022, pp. 1-9, doi:10.1038/s41467-022-29247-y.. Συνεπώς, στη σύγχρονη εποχή ο ρυθμός αύξησης της θερμοκρασίας είναι περίπου 20 φορές μεγαλύτερος σε σχέση με τον αντίστοιχο ρυθμό αύξησης που ακολούθησε το λιώσιμο των πάγων. Να σημειωθεί επίσης ότι η εντατική εκτροφή ζώων που λαμβάνει χώρα στη σύγχρονη εποχή έχει αυξήσει σημαντικά τις εκπομπές μεθανίου από αυτά σε σχέση με την προβιομηχανική εποχή⁵Mrutu, Rehema Iddi, et al. “Mitigating methane emissions and promoting acetogenesis in ruminant livestock.” Front. Anim. Sci., vol. 6, 28 Feb. 2025, p. 1489212, doi:10.3389/fanim.2025.1489212.. Σήμερα, οι εκπομπές αυτές, αντιπροσωπεύουν περίπου το 1/3 των συνολικών ανθρωπογενών εκπομπών μεθανίου⁶Zhang, Lei, et al. “A 130-year global inventory of methane emissions from livestock: Trends, patterns, and drivers.” Global Change Biol., vol. 28, no. 17, 1 Sept. 2022, pp. 5142-58, doi:10.1111/gcb.16280.. Η συμβολή των εκπομπών μεθανίου στην κλιματική αλλαγή έχει τεκμηριωθεί επανειλημμένα⁷Saunois, M., et al. “The growing role of methane in anthropogenic climate change.” Environ. Res. Lett., vol. 11, no. 12, 12 Dec. 2016, p. 120207, doi:10.1088/1748-9326/11/12/120207.⁸Reay, Dave S., et al. “Methane and Global Environmental Change.” Annu. Rev. Environ. Resour., no. Volume 43, 2018, 17 Oct. 2018, pp. 165-92, doi:10.1146/annurev-environ-102017-030154..

Οι συγκεντρώσεις του νερού και του διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα

Ο ισχυρισμός πως η συγκέντρωση του νερού στην ατμόσφαιρα είναι 20% έως 30% ενώ η αντίστοιχη συγκέντρωση του διοξειδίου του άνθρακα είναι 0,00034% δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Η συγκέντρωση του νερού στην ατμόσφαιρα βρίσκεται κατά μέσο όρο στο 0,4% χωρίς να υπερβαίνει το 4% σε συνθήκες υψηλής υγρασίας, ενώ η συγκέντρωση του διοξειδίου του άνθρακα βρίσκεται περίπου στο 0,04%. Και ενώ είναι αληθές ότι το νερό της ατμόσφαιρας συμβάλλει σημαντικά στο φαινόμενο του θερμοκηπίου, και ευθύνεται για περίπου το 50% του φαινομένου αυτού, η αύξηση της συγκέντωσής του στην ατμόσφαιρα είναι το αποτέλεσμα της κλιματικής αλλαγής, η οποία συντελείται με τη συμβολή άλλων αερίων (όπως το διοξείδιο του άνθρακα και το μεθάνιο μεταξύ άλλων). Πρόκειται δηλαδή για δευτερογενή επίδραση, η οποία οδηγεί σε ανατροφοδότηση της κλιματικής αλλαγής⁹Schultz, Colin. “Measuring the effect of water vapor on climate warming.” EOS Trans. Am. Geophys. Union, vol. 95, no. 12, 25 Mar. 2014, p. 108, doi:10.1002/2014EO120007.¹⁰Held, Isaac M. and Brian J. Soden. “Water Vapor Feedback and Global Warming1.” Annu. Rev. Environ. Resour., no. Volume 25, 2000, 1 Nov. 2000, pp. 441-75, doi:10.1146/annurev.energy.25.1.441..

Η χαμηλή συγκέντρωση του διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα δεν συνεπάγεται ότι δεν πρόκειται για παράγοντα που επηρεάζει σημαντικά την κλιματική αλλαγή. Η σημασία του διοξειδίου του άνθρακα έγκειται στην αύξησή του με την πάροδο του χρόνου ως αποτέλεσμα της ανθρώπινης δραστηριότητας¹¹Bruhwiler, Lori, et al. “Observations of greenhouse gases as climate indicators.” Clim. Change, vol. 165, no. 1, 1 Mar. 2021, pp. 1-18, doi:10.1007/s10584-021-03001-7., και στις ιδιαίτερες ιδιότητές του. Οι ιδιότητες που το καθιστούν σημαντικό παράγοντα, είναι μεταξύ άλλων η ικανότητα απορρόφησης και επανεκπομπής υπέρυθρης ακτινοβολίας, η μεγάλη διάρκεια παραμονής του στην ατμόσφαιρα (εκατονταετίες έως χιλιετίες)¹²Kaufhold, Christine, et al. “Assessing the lifetime of anthropogenic CO2 and its sensitivity to different carbon cycle processes.” Biogeosciences, vol. 22, no. 12, 19 June 2025, pp. 2767-2801, doi:10.5194/bg-22-2767-2025., και η παραμονή του σε αέρια μορφή¹³Lacis, Andrew A., et al. “Atmospheric CO2: Principal Control Knob Governing Earth’s Temperature.” Science, vol. 330, no. 6002, 15 Oct. 2010, pp. 356-9, doi:10.1126/science.1190653.. Το νερό αντιθέτως, δεν παρουσιάζει τις δύο τελευταίες ιδιότητες, καθώς εύκολα αλλάζει κατάσταση και η μέση παραμονή του στην ατμόσφαιρα είναι περίπου 9 ημέρες¹⁴van der Ent, Ruud J. and Obbe A. Tuinenburg. “The residence time of water in the atmosphere revisited.” Hydrol. Earth Syst. Sci., vol. 21, no. 2, 8 Feb. 2017, pp. 779-90, doi:10.5194/hess-21-779-2017..

Συμπέρασμα

Οι ισχυρισμοί του κ. Κούβελα σχετικά με τον ρόλο του νερού και του διοξειδίου του άνθρακα στην άνοδο της θερμοκρασίας του πλανήτη είναι παραπλανητικοί. Η άνοδος της θερμοκρασίας κατά το λιώσιμο των πάγων ήταν αργή και φυσική και στη συνέχεια η θερμοκρασία σταθεροποιήθηκε, ενώ η σημερινή κλιματική αλλαγή λαμβάνει χώρα σε πολύ ταχύτερους ρυθμούς και οφείλεται σε μεγάλο βαθμό σε ανθρωπογενείς εκπομπές αερίων όπως το διοξείδιο του άνθρακα και το μεθάνιο. Επιπλέον, οι αναφερόμενες μέσες συγκεντρώσεις του νερού και του διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα δεν είναι 20-30% και 0,00034%, αλλά 0,4% και 0,04% αντίστοιχα. Αν και το νερό συμβάλλει σημαντικά στο φαινόμενο του θερμοκηπίου, η αύξηση της θερμοκρασίας οφείλεται κυρίως στα ανθρωπογενή αέρια και όχι σε αυθόρμητες διακυμάνσεις υδρατμών.

Γιώργος Καρουζάκης

Fact-checker ο οποίος καλύπτει ευρύ φάσμα θεματολογίας, εστιάζοντας περισσότερο στην ψευδοεπιστημονική παραπληροφόρηση.