Δημοσιεύματα και αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αναπαράγουν τον ισχυρισμό πως νέα μελέτη τεκμηριώνει τουλάχιστον 3 εκατομμύρια θανάτους που έλαβαν χώρα λόγω των εμβολίων κατά της COVID-19. Ωστόσο ο εν λόγω ισχυρισμός συνιστά παραπληροφόρηση.
Ο εξεταζόμενος ισχυρισμός
Έρευνα για 3 εκατ. επιπλέον θανάτους που προκλήθηκαν από τα εμβόλια Covid-19 – Σαρώνουν οι καρκίνοι
Οι παρενέργειες περιλαμβάνουν εγκεφαλικό επεισόδιο, μυοκαρδίτιδα, οξύ στεφανιαίο σύνδρομο, πήξη αίματος, καρκινικούς όγκους και αιμορραγία
Τα εμβόλια κατά του Covid-19 ευθύνονται για τουλάχιστον 3 εκατ. θανάτους «πάνω από το μέσο όρο» που καταγράφηκαν παγκοσμίως μετά την πανδημία μέχρι τον Αύγουστο του 2024.
Έχει ζητηθεί από τις κυβερνήσεις να διερευνήσουν γιατί πεθαίνουν τόσοι περισσότεροι άνθρωποι από το μέσο όρο, τα χρόνια μετά τα εμβόλια
Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο Vrije του Άμστερνταμ ανέλυσαν τα ποσοστά θανάτων από 47 χώρες, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ, της Αυστραλίας και χωρών της Ευρώπης
Οι ερευνητές δήλωσαν ότι αν και ορισμένοι από τους θανάτους μπορούν να αποδοθούν στη μόλυνση από τον Covid-19, πολλοί ήταν το αποτέλεσμα «έμμεσων επιπτώσεων των στρατηγικών υγείας για την αντιμετώπιση της εξάπλωσης και της μόλυνσης από τον ιό», και σε αυτές περιλαμβανόταν ο μαζικός εμβολιασμός.
Οι παρενέργειες των εμβολίων περιλαμβάνουν εγκεφαλικό επεισόδιο, μυοκαρδίτιδα, οξύ στεφανιαίο σύνδρομο, πήξη αίματος και αιμορραγία.
Ανάλυση των ισχυρισμών
Οι ισχυρισμοί των εξεταζόμενων δημοσιευμάτων βασίζονται σε ερμηνεία μελέτης που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό BMJ Public Health τον Ιούνιο του 2024.1“Excess mortality across countries in the Western World since the COVID-19 pandemic: ‘Our World in Data’ estimates of January 2020 to December 2022.” bmjph, vol. 2, no. 1, 3 June 2024, doi:10.1136/bmjph-2023-000282. Σκοπός της μελέτης ήταν να εξετάσει την υπερβάλουσα θνητότητα σε 47 δυτικές χώρες για την περίοδο μεταξύ Ιανουαρίου 2020 και Δεκεμβρίου 2022. Χρησιμοποιώντας δεδομένα, μεταξύ άλλων, από τη σελίδα Our World in Data και ένα μοντέλο πρόβλεψης οι ερευνητές συνέκριναν τους θανάτους που αναμένονταν σε αυτή τη περίοδο με τους θανάτους που παρατηρήθηκαν στην πραγματικότητα. Τα αποτελέσματα έδειξαν 3 εκατομμύρια επιπλέον θανάτους από τους αναμενόμενους για το εν λόγω διάστημα, παρότι οι κυβερνήσεις των εξεταζόμενων κρατών εφάρμοσαν αυστηρά μέτρα περιορισμού και εισήγαγαν προγράμματα μαζικού εμβολιασμού.
Στο συμπέρασμα τους οι ερευνητές ανέφεραν, μεταξύ άλλων ότι:
Το επόμενο βήμα είναι να διακρίνουμε μεταξύ των διάφορων πιθανών αιτιών που συνέβαλαν σε αυτή την υπερβάλουσα θνητότητα, συμπεριλαμβανομένης της νόσησης με COVID-19, έμμεσες συνέπειες των περιοριστικών μέτρων και τα προγράμματα εμβολιασμού κατά της COVID-19.
Η μελέτη εξετάστηκε από πληθώρα ερευνητών οι οποίοι έγειραν σημαντικές ενστάσεις με την τεκμηρίωση, την πλαισίωση και τα συμπεράσματα. Χαρακτηριστικά προβλήματα που σημειώθηκαν είναι οι πηγές που χρησιμοποιήθηκαν για να τεκμηριωθούν σημεία των ισχυρισμών της μελέτης. Ένα παράδειγμα είναι ο εξής ισχυρισμός που κάνουν οι ερευνητές στην εισαγωγή της μελέτης:
Η δευτερογενής ανάλυση των ελεγχόμενων με εικονικό φάρμακο, τυχαιοποιημένων κλινικών δοκιμών φάσης III των mRNA εμβολίων COVID-19 έδειξε ότι η δοκιμή της Pfizer παρουσίασε 36% υψηλότερο κίνδυνο σοβαρών ανεπιθύμητων συμβάντων στην ομάδα των εμβολιασθέντων. Η διαφορά κινδύνου ήταν 18.0 ανά 10,000 εμβολιασθέντες και ο λόγος κινδύνου ήταν 1.36. Η δοκιμή της Moderna παρουσίασε 6% υψηλότερο κίνδυνο σοβαρών ανεπιθύμητων συμβάντων στους λήπτες του εμβολίου. Η διαφορά κινδύνου ήταν 7.1 ανά 10,000 εμβολιασθέντες, και ο λόγος κινδύνου ήταν 1.06. [39]
Η πηγή με αριθμό 39 που χρησιμοποιούν οι ερευνητές για να τεκμηριώσουν αυτή την παράγραφο παραπέμπει σε μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Vaccine το 2022 και εξέταζε ανεπιθύμητες ενέργειες των mRNA εμβολίων της COVID-19.2Fraiman, Joseph, et al. “Serious adverse events of special interest following mRNA COVID-19 vaccination in randomized trials in adults.” Vaccine, vol. 40, no. 40, 22 Sept. 2022, pp. 5798-5805, doi:10.1016/j.vaccine.2022.08.036. Όπως σημείωσε και ο αμερικανός ογκολόγος και επικοινωνιολόγος της επιστήμης David Gorski στην ανάλυση που έκανε για την εν λόγω μελέτη, η μεθολογία και τα συμπεράσματα της περιέχουν πολλαπλά προβλήματα καθιστώντας την αναξιόπιστη. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο τρόπος καταμέτρησης, καθώς οι ερευνητές δεν ακολούθησαν την εδραιωμένη πρακτική κατά την οποία γίνεται καταμέτρηση των ατόμων που είχαν τουλάχιστον 1 ανεπιθύμητη ενέργεια. Αντίθετα μέτρησαν κάθε διαφορετική ανεπιθύμητη ενέργεια ως ξεχωριστή περίπτωση, διογκώνοντας τον συνολικό αριθμό και αλλοιώνοντας την πραγματική εικόνα για την συχνότητα και την έκταση των ανεπιθύμητων ενεργειών.
Ορισμένοι ερευνητές, η ερευνητική δουλειά των οποίων χρησιμοποιήθηκε ως πηγή στην επίμαχη μελέτη, κατέθεσαν επιστολές κριτικής για την μελέτη ζητώντας παράλληλα από το BMJ Public Health να κάνει ανάκληση της μελέτης.
Είναι σημαντικό να αναφερθεί επίσης ότι το ιατρικό κέντρο στο οποίο εργάζονται οι 2 από τους ερευνητές της μελέτης, το Princess Máxima Center for Pediatric Oncology της Ουτρέχτης, έβγαλε σχετική ανακοίνωση στην οποία αποστασιοποιείται από την εν λόγω μελέτη:
Αρχικά, η ιδέα ήταν να μελετηθεί η επίδραση των μέτρων κατά της COVID, μεταξύ άλλων, στα ποσοστά θνησιμότητας των παιδιών με καρκίνο σε χώρες με χαμηλό εισόδημα. Κατά τη διάρκεια της μελέτης, η εστίαση μετατοπίστηκε και παρεκκλίνει προς μια κατεύθυνση που θεωρήσαμε ότι απείχε πολύ από την ειδικότητά μας: την παιδιατρική ογκολογία. Δεν είμαστε ειδικοί στην επιδημιολογία, ούτε επιθυμούμε να δημιουργηθεί αυτή η εντύπωση. Το Κέντρο Máxima αποστασιοποιείται, λοιπόν, κατηγορηματικά από αυτή τη δημοσίευση. Έπρεπε να ήμασταν πιο προσεκτικοί τόσο ως προς τον σχεδιασμό της μελέτης όσο και ως προς τα αποτελέσματά της και θα διερευνήσουμε περαιτέρω τον τρόπο με τον οποίο προέκυψε η παρούσα δημοσίευση. Εάν αποδειχθεί ότι υπήρξε επιπολαιότητα στην εκπόνηση αυτής της δημοσίευσης, αυτή αναμφίβολα θα αποσυρθεί.
Δεδομένης της εργαλειοποίησης της μελέτης από αντιεμβολιαστικούς κύκλους ως απόδειξη επικινδυνότητας των εμβολίων της COVID-19, το ίδιο το περιοδικό στο οποίο δημοσιεύθηκε η μελέτη, το BMJ Public Health, δημοσιεύσε σχετική ανακοίνωση αναφορικά με τους αντιεμβολιαστικούς ισχυρισμούς:
Δήλωση ως απάντηση σε λανθασμένη αναφορά της έρευνας του BMJ Public Health για τους υπερβάλλοντες θανάτους από την πανδημία COVID-19:
Ορισμένα μέσα ενημέρωσης ισχυρίστηκαν ότι αυτή η έρευνα υπονοεί άμεση αιτιώδη σχέση μεταξύ εμβολιασμού κατά της COVID-19 και θνησιμότητας. Η παρούσα μελέτη δεν τεκμηριώνει τέτοιο σύνδεσμο. Οι ερευνητές εξέτασαν μόνο τις τάσεις της υπερβάλλουσας θνησιμότητας με το πέρασμα του χρόνου, όχι τα αίτιά της. Παρά το γεγονός ότι αναφέρονται παρενέργειες μετά τον εμβολιασμό, η έρευνα δεν υποστηρίζει τον ισχυρισμό ότι τα εμβόλια αποτελούν σημαντικό παράγοντα στους υπερβάλλοντες θανάτους από την έναρξη της πανδημίας. Αντιθέτως, τα εμβόλια έχουν, στην πραγματικότητα, διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στη μείωση της σοβαρής νόσησης και της θνητότητας που σχετίζονται με τη λοίμωξη COVID-19.
Το μήνυμα της έρευνας είναι ότι η κατανόηση της συνολικής υπερβάλλουσας θνησιμότητας από την πανδημία COVID-19 είναι κρίσιμη για την μελλοντική υγειονομική πολιτική, ενώ η ταυτοποίηση συγκεκριμένων αιτιών είναι περίπλοκη λόγω των διαφοροποιήσεων στην ποιότητα των εθνικών δεδομένων και στις μεθόδους αναφοράς.
Τέλος, μετά τις μαζικές κριτικές για την μεθοδολογία και τα συμπεράσματα της μελέτης, το BMJ Public Health εξέδωσε επιστολή εκδήλωσης ανησυχίας στην οποία αναφέρει τα εξής:
Έκφραση ανησυχίας: «Υπερβάλλουσα θνησιμότητα σε χώρες του δυτικού κόσμου από την πανδημία COVID-19: εκτιμήσεις ‘Our World in Data’ για το διάστημα Ιανουαρίου 2020 έως Δεκεμβρίου 2022»
BMJ Publishing Group Ltd.
Η ομάδα ακεραιότητας και οι συντάκτες διερευνούν τα ζητήματα που έχουν εγερθεί σχετικά με την ποιότητα και το μήνυμα της παρούσας εργασίας. Το Κέντρο Princess Máxima, που αναφέρεται ως φορέας τριών από τους τέσσερις συγγραφείς, επίσης εξετάζει την επιστημονική ποιότητα αυτής της μελέτης.1 Η ομάδα ακεραιότητας έχει επικοινωνήσει με το ίδρυμα σχετικά με την έρευνά τους.
Οι αναγνώστες πρέπει επίσης να γνωρίζουν ότι έχει υπάρξει εσφαλμένη αναφορά και παρανόηση του έργου. Υποστηρίχθηκε ότι η μελέτη συνεπάγεται άμεσο αιτιώδη δεσμό μεταξύ του εμβολιασμού κατά της COVID-19 και της θνησιμότητας. Η παρούσα μελέτη δεν τεκμηριώνει τέτοιο σύνδεσμο. Οι ερευνητές εξέτασαν αποκλειστικά τις τάσεις της υπερβάλλουσας θνησιμότητας με την πάροδο του χρόνου, όχι τα αίτιά της. Η έρευνα δεν υποστηρίζει το επιχείρημα ότι τα εμβόλια αποτελούν σημαντικό αίτιο των υπερβάλλουσων θανάτων από την έναρξη της πανδημίας. Αντιθέτως, τα εμβόλια έχουν παίξει κρίσιμο ρόλο στη μείωση της σοβαρής νόσησης και της θνητότητας από τη λοίμωξη COVID-19.
Ενημέρωση, Ιανουάριος 2025: Το BMJ αναμένει τα αποτελέσματα της θεσμικής έρευνας για τη διεξαγωγή της μελέτης, η οποία αναμένονταν να ολοκληρωθεί έως το τέλος του 2024. Προς το παρόν, το ίδρυμα δεν μπορεί να δώσει ενημέρωση για το πότε θα αποστείλει αυτές τις πληροφορίες στο BMJ.
Τι δείχνουν τα στοιχεία για την ασφάλεια των εμβολίων της COVID-19
Από την εισαγωγή των εμβολίων της COVID-19 βρίσκεται σε εξέλιξη ένα ιδιαίτερα ενδελεχές και αναλυτικό πρόγραμμα φαρμακοεπαγρύπνησης, το οποίο αναλύει αναφορές για πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες των εν λόγω σκευασμάτων. Με βάση αυτά τα στοιχεία φορείς όπως ο Ευρωπαϊκό Οργανισμός Φαρμάκων έχουν την δυνατότητα να παρακολουθούν την μακροχρόνια επίδραση των εν λόγω σκευασμάτων στην ανθρώπινη υγεία. Μέχρι σήμερα, έχουν καταγραφεί συγκεκριμενες ανεπιθύμητες ενέργειες των εμβολίων mRNA όπως οι μυοκαρδίτιδες, οι οποίες ωστόσο έχουν περνάνε σε σύντομο χρονικό διάστημα με συμβατική αγωγή και κατά βάση χωρίς μακροχρόνιες συνέπειες. Ωστόσο, συγκριτικά με το ρίσκο ανεπιθύμητων ενεργειών και σοβαρής νόσησης με μακροχρόνιες συνέπειες από την ίδια την νόσο, το ρίσκο από την λήψη των εμβολίων είναι απειροελάχιστο.
Αντίθετα, σχετικές μελέτες έχουν τεκμηριώσει ότι, κυρίως την περίοδο της πανδημίας τα εμβόλια έπαιξαν βασικό ρόλο στην πρόληψη εκατομμυρίων θανάτων από την νόσο. Συγκεκριμένα, μελέτη στο περιοδικό Lancet που κάλυψε δεδομένα 185 χωρών βρήκε πρόληψη 19.8 εκατομμυρίων θανάτων από τα εμβόλια της COVID-19 εξετάζοντας μόνο τον πρώτο χρόνο από την εισαγωγή των εμβολίων.3Watson, Oliver J., et al. “Global impact of the first year of COVID-19 vaccination: a mathematical modelling study.” Lancet Infect. Dis., vol. 22, no. 9, 1 Sept. 2022, pp. 1293-1302, doi:10.1016/S1473-3099(22)00320-6. Στον αντίποδα, μελέτη στο Nature η οποία εξέτασε δεδομένα 110 χωρών για την περίοδο 2020-2021 βρήκε 14,830,000 πλεονάζοντες θανάτους λόγω της COVID-19.4Msemburi, William, et al. “The WHO estimates of excess mortality associated with the COVID-19 pandemic.” Nature, vol. 613, no. 7942, Jan. 2023, pp. 130-7, doi:10.1038/s41586-022-05522-2.
Συμπέρασμα
Ο ισχυρισμός ότι μελέτη τεκμηρίωσε πως τα εμβόλια της COVID-19 ευθύνονται για 3 εκατομμύρια υπερβάλλοντες θανάτους από το τέλος της πανδημίας μέχρι το 2024 είναι ψευδής. Η επίμαχη μελέτη έχει δεχτεί δρυμεία κριτική για τις πηγές, την μεθοδολογία και τα συμπεράσματα της, με το ερευνητικό κέντρο στο οποίο εργάζονται οι συγγραφείς και το περιοδικό δημοσίευσης να έχουν κάνει ανοιχτές δηλώσεις αποστασιοποίησης από την μελέτη. Συγκεκριμένα, το περιοδικό στο οποίο δημοσιεύθηκε η μελέτη εξέδωσε επιστολή εκδήλωσης ανησυχείας μετά τις μαζικές κριτικές στην μελέτη από πληθώρα ερευνητών, δηλώνοντας πως βρίσκεται σε εξέλιξη αναλυτική επανεξέταση της μελέτης με την πιθανότητα ανάκλησης να είναι ανοιχτή. Τα δεδομένα από την χορήγηση των εμβολίων της COVID-19, κυρίως την περίοδο της πανδημίας έχουν τεκμηριώσει ότι ο εμβολιασμός έσωσε εκατομμύρια ζωές από την COVID-19.
Αρχισυντάκτης στο FactReview και fact-checker με βασικό αντικείμενο την επιστημονική αρθρογραφία και ανάλυση επιστημονικής παραπληροφόρησης.
