Επιστημονικά αβάσιμοι ισχυρισμοί για αποτελεσματικότητα της ιβερμεκτίνης στην θεραπεία καρκίνων

Ιστολόγια και λογαριασμοί στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αναπαράγουν τον ισχυρισμό ότι η ιβερμεκτίνη, ένα φάρμακο το οποίο χρησιμοποιείται κατά βάση ως αντιπαρασιτικό, έχει τεκμηριωμένη δράση κατά διάφορων μορφών καρκίνου. Πολλές αναρτήσεις αναπαράγουν, μεταξύ άλλων, και ισχυρισμούς από συνεντεύξεις και άρθρα του πρώην γιατρού William Makis. Ωστόσο, παρότι υπάρχουν ενδιαφέροντα προκλινικά ευρήματα που αφορούν επίδραση της ουσίας σε καρκινικά κύτταρα, τα κλινικά δεδομένα είναι ελάχιστα και δεν αποτελούν στέρεη βάση για τον ισχυρισμό ότι η ιβερμεκτίνη έχει επίδραση στην αντιμετώπιση οποιασδήποτε μορφής καρκίνου.

Αναπαραγωγές των ισχυρισμών σε μέσα ενημέρωσης και ιστοσελίδες: katohika.gr

Παραδείγματα σχετικών αναπαραγωγών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορείτε να δείτε εδώ και εδώ.

Ο εξεταζόμενος ισχυρισμός

Ανάλυση των ισχυρισμών

Αρχικά πρέπει να σημειωθεί ότι οι ισχυρισμοί των εξεταζόμενων αναρτήσεων και δημοσιευμάτων περί αποτελεσματικής αντιμετώπισης της COVID-19 με χρήση ιβερμεκτίνης είναι επιστημονικά αβάσιμοι. Παρά το γεγονός ότι ορισμένα εργαστηριακά δεδομένα έδειξαν επίδραση της ουσίας σε κυτταροκαλλιέργιες¹Heidary, Fatemeh and Reza Gharebaghi. “Ivermectin: a systematic review from antiviral effects to COVID-19 complementary regimen.” J. Antibiot., vol. 73, no. 9, Sept. 2020, pp. 593-602, doi:10.1038/s41429-020-0336-z., μετέπειτα δοκιμές τεκμηρίωσαν ότι η χρήση της ιβερμεκτίνης δεν είναι ούτε ασφαλής ούτε αποτελεσματική στο πλαίσιο αντιμετώπισης της COVID-19. Συγκεκριμένα, μεγάλη τυχαιοποιημένη μελέτη σε εξωνοσοκομειακούς ασθενείς²Naggie, Susanna, et al. Effect of Ivermectin vs Placebo on Time to Sustained Recovery in Outpatients With Mild to Moderate COVID-19: A Randomized Clinical Trial. JAMA, vol. 328, no. 16, doi:10.1001/jama.2022.18590. έδειξε ότι η ιβερμεκτίνη δεν επιταχύνει την ανάρρωση ούτε μειώνει τις επιπλοκές σε σύγκριση με εικονικό φάρμακο, επιβεβαιώνοντας και τα συμπεράσματα μιας συστηματικής ανασκόπησης του οργανισμού Cochrane πως δεν υπάρχει αξιόπιστη ένδειξη αποτελεσματικότητας. Με βάση όλα τα σχετικά διαθέσιμα στοιχεία από την εξέταση της ιβερμεκτίνης ως πιθανό παράγοντα αντιμετώπισης της COVID-19, μεγάλοι οργανισμοί υγείας όπως ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, ο FDA και ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων συμφώνησαν ότι η ιβερμεκτίνη δεν πρέπει να χρησιμοποιείται για πρόληψη ή θεραπεία της COVID-19. Η μόνη εξαίρεση που έθεσαν ήταν οι καλά σχεδιασμένες κλινικές δοκιμές, γιατί τα διαθέσιμα δεδομένα δεν έδειξαν όφελος και οι απαραίτητες δόσεις για αντι-ιική δράση θα ξεπερνούσαν τα όρια ασφάλειας για τον άνθρωπο.

Το ιστορικό του William Makis

O William Makis, είναι γιατρός με ειδικότητα στην πυρηνική ιατρική, ο οποίος μέχρι το 2016 εργαζόταν στο Σύστημα Ιατρικών Υπηρεσιών της Αλμπέρτα του Καναδά. Το 2016 απολύθηκε λόγω πολλαπλών καταγγελιών για αντιεπαγγελματική επικοινωνία και συμπεριφορά με μέλη του προσωπικού. To 2018, σχετική επιτροπή του Κολεγίου Γιατρών της Αλμπέρτα συνεδρίασε για εξέταση της επαγγαλματικής δραστηριότητας του Makis συνυπολογίζοντας και τις δικαστικές του διαμάχες με τους συναδέλφους που τον κατηγόρησαν εξ αρχής. Το Κολέγιο κατέληξε στο ότι ο Makis προέβη σε εκφοβισμό μαρτύρων και του έγινε επίση σύσταση. Το 2019 η άδεια του για άσκηση ιατρικής στην Αλμπέρτα ανακλήθηκε και παραμένει ανενεργή μέχρι σήμερα.

Την περίοδο της πανδημίας, o Makis αποτέλεσε κόμβο αναπαραγωγής ψευδοεπιστημονικής παραπληροφόρησης προσπαθώντας να συνδέσει τα εμβόλια κατά της COVID-19 με ξαφνικούς θανάτους. Οι ισχυρισμοί που έχουν καταρριφθεί επανηλλειμένα από οργανισμούς ελέγχου γεγονότων και μέσα ενημέρωσης όπως το Reuters το οποίο κατέρριψε τον ισχυρισμό του περί θανάτου 80 καναδών γιατρών από τα εμβόλια της COVID-19.

Το 2024 ο Makis, μαζί με άλλες γνωστές φωνές του αντιεμβολιαστικού κινήματος όπως ο Peter McCullough, δημοσίευσαν μια έρευνα στο περιοδικό Forensic Science International σχετικά με το συσχετισμό θανάτων με τα εμβόλια της COVID-19. Η μελέτη εξέτασε δεδομένα από νεκροψίες και υποτίθεται πως βρήκε ότι το 73.9% των θανάτων που έλαβαν χώρα σύντομα μετά των εμβολιασμό ήταν αποτέλεσμα του εμβολιασμού. Η μελέτη έγινε αντικείμενο μαζικής και ιδιαίτερα αναλυτικής εξέτασης από την επιστημονική κοινότητα και εν τέλει βρέθηκαν σοβαρά προβλήματα με την δειγματοληψία και την μεθοδολογία ανάλυσης τα οποία οδήγησαν το περιοδικό να αποσύρει την έρευνα.

Ο Makis έχει υποστηρίξει και άλλες ψευδοεπιστημονικές θέσεις όπως το φαινόμενο των “turbo καρκίνων”, ένα παρακλάδι αντιεμβολιαστικής ρητορικής το οποίο αναφέρει ότι όσοι εμβολιάστηκαν για την COVID-19 με τα εμβόλια mRNA είναι επηρεπείς στην ανάπτυξη ταχέως αναπτυσσόμενων καρκίνων. Ωστόσο οι μελέτες που έχουν επιχειρήσει να τεκμηριώσουν τέτοιου είδους σύνδεση είτε είχαν σοβαρά μεθοδολογικά σφάλματα³Innate immune suppression by SARS-CoV-2 mRNA vaccinations: The role of G-quadruplexes, exosomes, and MicroRNAs. Food and Chemical Toxicology, vol. 164, doi:10.1016/j.fct.2022.113008. ή απέτυχαν να δείξουν σύνδεση μεταξύ των εμβολίων και των εξεταζόμενων καρκίνων⁴Eens, Sander, et al. “B-cell lymphoblastic lymphoma following intravenous BNT162b2 mRNA booster in a BALB/c mouse: A case report.” Front. Oncol., vol. 13, 1 May. 2023, p. 1158124, doi:10.3389/fonc.2023.1158124.. Φορείς όπως ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων, το Εθνικό Ινστιτούτο Καρκίνου και το Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Λοιμωδών Νοσημάτων των ΗΠΑ έχουν δηλώσει επίσημα μετά από εξέταση των διαθέσιμων δεδομένων ότι δεν υπάρχει βάση στον ισχυρισμό περί σύνδεσης αυτών των εμβολίων με ανάπτυξη καρκίνου. Μάλιστα ο Makis έχει ισχυριστεί ότι υπάρχει σημαντική έξαρση τέτοιων τούρμπο καρκίνων από το 2022 και μετά, υποδηλώνοντας ότι η χρονική σύνδεση με τον εμβολιασμό για την COVID-19 είναι σχετικός παράγοντας. Ωστόσο σε μια από τις πιο πρόσφατες σχετικές αναλύσεις που δημοσιεύθηκε από το Εθνικό Ινστιτούτο Καρκίνου (American Cancer Society’s Cancer Facts & Figures 2025) δεν υπάρχει ένδειξη απότομης αύξησης στα συνολικά περιστατικά καρκίνου από το 2021. Τα μακροπρόθεσμα στοιχεία δείχνουν όντως σταδιακή αύξηση σε περιστατικά ορθοκολικού καρκίνου και καρκίνου του μαστού σε βάθος δεκαετιών και σε ενήλικες άνω των 50 αλλά αυτές οι τάσεις υπήρχαν πολύ πριν την πανδημία και σχετίζονται με άλλους παράγοντες, όπως γενετικό προφίλ, διατροφή και τρόπος ζωής.

Τα άρθρα και οι συνεντεύξεις

Οι ισχυρισμοί που αναπαράγουν πολλά από τα εξεταζόμενα δημοσιεύματα στηρίζονται σε άρθρα και συνεντεύξεις του Makis. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι συνέντευξη που παρέθεσε τον Φεβρουάριο του 2025 στο κανάλι του John Campbell στο YouTube. Ο Campbell είναι βρετανός YouTuber και συνταξιοδοτημένος εκπαιδευτής νοσοκόμων ο οποίος προωθεί ανυπόστατους ή παραπλανητικούς ισχυρισμούς αναφορικά με την COVID-19 και τα εμβόλια κατά της νόσου όπως για παράδειγμα οι ισχυρισμοί περί πτώσεις των ρυθμών γεννήσεων ως αποτέλεσμα των εμβολιασμών.

Ο ισχυρισμός περί μαζικής βιβλιογραφικής τεκμηρίωσης αποτελεσματικότητας της ιβερμεκτίνης για αντιμετώπιση καρκίνων

Η συζήτηση κάλυψε, μεταξύ άλλων, και το ζήτημα της χρήσης ιβερμεκτίνης για αντιμετώπιση καρκίνων, με τον Makis να αναφέρειⓘΗ αναφορά γίνεται στο σημείο 39:49-40:02 της συνέντευξης. ότι “υπάρχουν πάνω από 300 μελέτες οι οποιες έχουν περάσει αξιολόγηση από ομοτίμους και δείχνουν αποτελεσματικότητα της ιβερμεκτίνης”.

Ωστόσο αυτός ο ισχυρισμός είναι ιδιαίτερα παραπλανητικός. Υπάρχει όντως πληθώρα εργαστηριακών μελετών που δείχνουν επίδραση της ιβερμεκτίνης στον περιορισμό εξέλιξης και στην καταστροφή καρκινικών κυττάρων σε κυτταροκαλλιέργειες και σε ποντίκια. Ωστόσο συστηματική ανασκόπηση της διαθέσιμης βιβλιογραφίας που δημοσιεύθηκε το 2025 βρήκε μόνο 26 μελέτες στις οποίες η ιβερμεκτίνη χορηγήθηκε σε μεμονωμένες περιπτώσεις καρκινοπαθών. Καμία από αυτές τις μελέτες δεν ήταν ελεγχόμενη κλινική δοκιμή.⁵Lai, Y., Guan, X., Chen, X., Chen, J., Zhang, X., & Lu, M. (2025). A Review of Ivermectin Use in Cancer Patients: Is it Time to Repurpose the Ivermectin in Cancer Treatment? Acta Poloniae Pharmaceutica – Drug Research, 81(6), 913–929. https://doi.org/10.32383/appdr/200570

Πλέον βρίσκεται στα πρώτα στάδια σχετική κλινική δοκιμή φάσης Ι/ΙΙ ⓘΟι δοκιμές φάσης Ι έχουν ως σκοπό να βρουν την μέγιστη ασφαλή δόση του εξεταζόμενου φαρμάκου και την προτεινόμενη δόση για την φάση ΙΙ. Η φάση ΙΙ εστιάζει στην αποτελεσματικότητα του φαρμάκου στην προτεινόμενη δόση. από το ιατρικό κέντρο Cedars-Sinai στις ΗΠΑ.⁶Study Details | Ivermectin and Balstilimab for the Treatment of Metastatic Triple Negative Breast Cancer | ClinicalTrials.gov. www.clinicaltrials.gov/study/NCT05318469. Σκοπός της μελέτης είναι να βρεθεί αρχικά η ασφαλής δόση και στη συνέχεια να εξεταστεί η αποτελεσματικότητα ιβερμεκτίνης μαζί με το μονοκλωνικό αντίσωμα balstilimabⓘΤο bastilimab είναι ακόμα σε διαδικασία εξέτασης, δεν αποτελεί εγκεκριμένο φάρμακο για χρήση σε ασθενείς. στην αντιμετώπιση μεταστατικού καρκίνου του μαστού. Ωστόσο η κλινική δοκιμή είναι ακόμα στο τέλος της φάσης Ι, επομένως κάνει μόνο αποτίμηση της ασφαλούς δοσολογίας ενώ μέχρι στιγμής έχουν δημοσιευθεί μόνο προκαταρκτικά δεδομένα⁷Yuan, Yuan. “A phase I/II study evaluating the safety and efficacy of ivermectin in combination with balstilimab in patients with metastatic triple negative breast cancer.” Journal of Clinical Oncology, 1 June 2025, ascopubs.org/doi/abs/10.1200/JCO.2025.43.16_suppl.e13146. με εκτιμώμενη λήξη των πρώτων δοκιμών το 2026 και τελική ολοκλήρωση τον Μάρτιο του 2027. Συνολικά, η χρήση μεμονωμένων περιστατικών και εργαστηριακών μελετών δεν συνιστά απόδειξη αποτελεσματικότητας τη ιβερμεκτίνης για αντιμετώπιση οποιασδήποτε μορφής καρκίνου. Τα αποτελέσματα ελεγχόμενων κλινικών δοκιμών όπως αυτή του Cedars-Sinai θα δώσουν τα πρώτα στοιχεία για πιθανή αποτελεσματικότητα σε ασθενείς. Τέλος, πλέον έχουμε σχετικά στοιχεία που δείχνουν ότι, εγκεκριμένα, μονοκλωνικά αντισώματα έχουν από μόνα τους θετική επίδραση στην αντιμετώπιση καρκίνου του μαστού μέσα από σχετικές κλινικές δοκιμές.⁸Shaik, Rahaman, et al. “Monoclonal Antibodies in Clinical Trials for Breast Cancer Treatment.” Monoclonal Antibodies in Immunodiagnosis and Immunotherapy, 14 Apr. 2025, doi:10.1089/mab.2024.0018. Η κλινική δοκιμή στο Cedars-Sinai είναι σχεδιασμένη ώστε να χορηγεί το bastilimab μαζί με την ιβερμεκτίνη σε όλους τους συμμετέχοντες, χωρίς να εξετάζει την ιβερμεκτίνη με και χωρίς την χρήση balstilimab. Συνεπώς, ακόμα και σε περίπτωση που τα αποτελέσματα είναι θετικά θα πρέπει να γίνει περαιτέρω ανάλυση για να εξακριβωθεί ο βαθμός στον οποίο συνέβαλε η ιβερμεκτίνη στο τελικό αποτέλεσμα.

Επικίνδυνοι ισχυρισμοί και εμπορική εκμετάλλευση

Οι περισσότερες από τις εξεταζόμενες αναρτήσεις αναπαράγουν ένα από τα πιο πρόσφατα δημοσιεύματα του William Makis από την επι πληρωμή σελίδα του στην πλατφόρμα Substack η οποία έχει τον τίτλο “ΝΕΟ ΑΡΘΡΟ: Μαρτυρία ΙΒΕΡΜΕΚΤΙΝΗΣ και ΜΕΒΕΝΤΑΖΟΛΕ – 51χρονη Αμερικανίδα συρρικνώνει τον καρκίνο του μαστού 99% πριν την χειρουργική επέμβαση!! Χειρουργός μαστού δεν το έχει δει αυτό εδώ και 30 χρόνια εξάσκησης!“

Στην σχετική του ανάρτηση στο X για την εν λόγω περίπτωση ο Makis δήλωσε τα εξής:

Αρχικά, όπως αναφέραμε ήδη, τα δεδομένα ασφάλειας και αποτελεσματικότητας για την χρήση ιβερμεκτίνης δεν προέρχονται ακόμα από ελεγχόμενες κλινικές δοκιμές. Επομένως δεν έχουν εδραιωθεί ασφαλή προτόκολλα ασφαλούς δοσολογίας ούτε γνωρίζουμε αν η χρήση του φαρμάκου είναι όντως αποτελεσματική σε κάποιο συγκεκριμένο τύπο καρκίνου. Κατά συνέπεια η διαφήμιση αποτελεσματικότητας μη-τεκμηριωμένης αγωγής από πρώην γιατρό ο οποίος δεν έχει ενεργή άδεια ασκήσεως επαγγέλματος καθιστά επικίνδυνη και αντιεπαγγελματική δραστηριότητα. Αναφορικά με τις λεπτομέρειες που αναφέρει ο Makis στην ανάρτηση του εντοπίζονται ορισμένα ιδιαίτερα προβληματικά σημεία.

Αρχικά, ο Makis κάνει λόγο για ημερήσια χορήγηση 1.5 mg ανά κιλό στην εξεταζόμενη ασθενή. Από σχετικά στοιχεία ασφαλείας, αυτή η δόση υπερβαίνει κατά περίπου 7-8 φορές τη συνήθη και προτεινόμενη εφάπαξ δόση 0.2 mg/kg που έχει εδραιώσει ως ασφαλή ο FDA και η μακρόχρονη ασφάλειά της δεν έχει μελετηθεί. Η δόση και η συχνότητα λήψης που προτείνει ο Makis συνιστούν πραγματικό ιατρικό κίνδυνο λόγω τοξικότητας. Ταυτόχρονα ο Makis αναφέρει ότι μαζί με το 1.5 mg ανά κιλό πρότεινε στην ασθενή να λαμβάνει και 1000 mg μεμπενδαζόλης (αντίστοιχη αντιπαρασιτική ουσία) την ημέρα. Για απλές παρασιτικές λοιμώξεις η προτεινόμενη δόση είναι συνήθως 100-200 mg την ημέρα και μόνο για λίγες ημέρες. Όμως σε πολύ σοβαρές λοιμώξεις, τα διεθνή πρωτόκολλα επιτρέπουν και μεγαλύτερες δόσεις, συγκεκριμένα μέχρι περίπου 3 γραμμάρια την ημέρα για μήνες. Σε μικρή κλινική δοκιμή φάσης Ι, με 11 ασθενείς, δοκιμάστηκαν ακόμη πιο υψηλές δόσεις (ως 4.8 γραμμάρια/ημέρα) χωρίς σοβαρές παρενέργειες⁹Patil, Vijay M., et al. “Reverse swing-M, phase 1 study of repurposing mebendazole in recurrent high-grade glioma.” Cancer Medicine, vol. 9, no. 13, 1 July 2020, pp. 4676-85, doi:10.1002/cam4.3094. ωστόσο η εν λόγω δοκιμή εξέτασε μόνο την μέγιστη ασφαλή δοσολογία (και μάλιστα σε ένα ιδιαίτερα μικρό δείγμα ασθενών) όχι την αποτελεσματικότητα. Επομένως για την μεμπενδαζόλη το 1 γραμμάριο ανά ημέρα που προτείνει ο Makis δεν ξεπερνούν όσα έχουν ήδη δοκιμαστεί από άποψη ποσότητας. Ωστόσο δεν υπάρχει καμία καθιερωμένη θεραπεία με μεμπενδαζόλη για καρκίνο του μαστού, μόνο του ή σε συνδυασμό με ιβερμεκτίνη, επομένως δεν έχουμε κανένα στοιχείο για το αν είναι ασφαλές ή αποτελεσματικό σε αυτήν την περίπτωση. Αντίθετα ο συνδυασμός των δυο φαρμάκων, καθώς και οποιασδήποτε άλλης αγωγής μπορεί να λάμβανε η ασθενής, καθιστούν αυτή την προσέγγιση ακόμα πιο επικίνδυνη.

Συμπέρασμα

Οι ισχυρισμοί αναφορικά με την αποτελεσματικότητα της ιβερμεκτίνης στην αντιμετώπιση καρκίνου αποτελούν επιστημονική διαστρέβλωση και διόγκωση των πραγματικών δεδομένων. Οι αναφορές του William Makis σε εκατοντάδες μελέτες που τεκμηριώνουν αποτελεσματικότητα της ιβερμεκτίνης ενάντια σε διάφορους τύπους καρκίνων αφορούν προκλινικές δοκιμές σε ποντίκια και κυτταροκαλλιέργειες. Μέχρι σήμερα οι δοκιμές σε ανθρώπους είναι ελάχιστες και κατά βάση αφορούσαν μεμονωμένες περιπτώσεις. Η μόνη οργανωμένη και ελεγγχόμενη κλινική δοκιμή φάσης Ι/ΙΙ διεξάγεται αυτή τη στιγμή στην Καλιφόρνια ωστόσο δεν έχουν δημοσιευθεί δεδομένα από την φάση Ι που αφορά την ασφαλή δοσολογία ενώ η φάση ΙΙ που θα εξετάσει την αποτελεσματικότητα δεν έχει ξεκινήσει ακόμα. Επιπρόσθετα, η τελευταία του δημοσίευση σχετικά με υποτιθέμενη επιτυχημένη περίπτωση χρήσης ιβερμεκτίνης για 99% μείωση καρκινικού όγκου αφορά μια περίπτωση ασθενούς και δεν φέρει κανένα στοιχείο τεκμηρίωσης. Στην εν λόγω περίπτωση ο ίδιος ο Makis αναφέρει ότι πρότεινε συνδυασμό ιβερμεκτίνης με ένα ακόμα αντιπαρασιτικό φάρμακο χωρίς να υπάρχει καμία κλινική δοκιμή ή οποία να έχει τεκμηριώσει ασφάλεια και αποτελεσματικότητα αυτού του σχήματος σε ασθενείς για οποιοδήποτε τύπο καρκίνου. Τέλος οι συγκεντρώσεις των φαρμάκων που πρότεινε ο Makis είναι πολύ μεγαλύτερες από τα εγκεκριμένα όρια γεγονός που καθιστά επικίνδυνη την χορήγηση τους σε ασθενή.

Στάμος Αρχοντής

Αρχισυντάκτης στο FactReview και fact-checker με βασικό αντικείμενο την επιστημονική αρθρογραφία και ανάλυση επιστημονικής παραπληροφόρησης.