Εταιρία στην Θεσσαλονίκη προωθεί ψευδοεπιστημονική πρακτική διακοπής καπνίσματος «βελονισμό με λέιζερ»

Το θέμα με μια ματιά

Έρευνα

Ποιο είναι το εξεταζόμενο θέμα

Κέντρο εναλλακτικής θεραπείας στη Θεσσαλονίκη και το Σιδηρόκαστρο προωθεί τον βελονισμό με λέιζερ ως επιστημονικά τεκμηριωμένη μέθοδο για τη διακοπή του καπνίσματος.

Τι βρήκαμε

Η πρακτική «βελονισμού με λέιζερ» για τη διακοπή καπνίσματος είναι ψευδοεπιστημονική, χωρίς αναγνωρισμένο επιστημονικά βάσιμο μηχανισμό αποτελεσματικότητας και με ελάχιστα κλινικά δεδομένα χαμηλής ποιότητας. Το θεωρητικό της υπόβαθρο βασίζεται σε προεπιστημονικές αντιλήψεις που δεν συνάδουν με τα ευρήματα των φυσικών επιστημών. Το Relief Therapy παρουσίαζε παραπλανητικά έξι επιστημονικές παραπομπές, με επιλεκτική παράθεση δεδομένων και αντιστροφή των συμπερασμάτων. Ο ΠΟΥ θεωρεί ανεπαρκή τα στοιχεία για σύσταση υπέρ ή κατά εναλλακτικών παρεμβάσεων, ενώ συστήνει συμπεριφορικές και φαρμακευτικές θεραπείες. Αντίστοιχα, ο ΕΟΔΥ χαρακτηρίζει ατεκμηρίωτο τον βελονισμό για τη διακοπή καπνίσματος.

Παράλληλα, οι οδηγίες του κατασκευαστή της συσκευής LaserPen προειδοποιούν για σοβαρή οφθαλμική βλάβη από απευθείας έκθεση στη δέσμη, απαιτούν προστατευτικά γυαλιά και σήμανση του χώρου και αναφέρουν αντενδείξεις και ανάγκη προηγούμενης ιατρικής αξιολόγησης για συγκεκριμένες παθήσεις. Η χειρίστρια του κέντρου δεν διαθέτει ιατρική άδεια και επικαλέστηκε πιστοποιητικό ιδιωτικής εκπαίδευσης χωρίς θεσμική αναγνώριση, εγείροντας ερωτήματα για τα απαιτούμενα προσόντα και την εποπτεία.

Μετά την επικοινωνία μας, το Relief Therapy αφαίρεσε τις δύο άσχετες παραπομπές, αναδιατύπωσε τις υπόλοιπες και αναγνώρισε ότι οι απόλυτες αναφορές ασφάλειας δεν ήταν επαρκώς ακριβείς. Δήλωσε επίσης ότι χρησιμοποιεί τα προβλεπόμενα προστατευτικά γυαλιά. Ωστόσο, στον τελευταίο έλεγχο για το άρθρο, παραπλανητικά βίντεο παρέμεναν δημόσια χωρίς διόρθωση και ενεργή διαφήμιση έδειχνε εφαρμογή στο κεφάλι χωρίς εμφανή προστασία. Η ιστοσελίδα εξακολουθούσε να παρουσιάζει ελλιπώς τις αντενδείξεις, τις πιθανές παρενέργειες και την ανάγκη ιατρικής αξιολόγησης. Απευθυνθήκαμε επίσης στον ΕΟΦ, ζητώντας περαιτέρω διευκρινίσεις, καθώς η πρώτη απάντησή του δεν αποσαφήνιζε το πλαίσιο για τη συγκεκριμένη συσκευή και τη χρήση της. Μέχρι τη δημοσίευση, η εταιρεία πιστοποίησης DNV δεν είχε απαντήσει στα ερωτήματά μας.

Η πρώτη δημοσίευση στο νέο φάκελο ερευνών μας

Στο πλαίσιο του θανάτου του Γιώργου Μαζωνάκη ο οποίος σχετίστηκε χρονικά με χρήση μη εγκεκριμένων εναλλακτικών ιατρικών πρακτικών, οι ανησυχίες για την ανέλεγκτη προώθηση σχετικών πρακτικών έχουν ανέλθει στην κορυφή της επικαιρότητας. Χαρακτηριστικά, ήδη ανακοινώθηκε ότι ψηφιακοί έλεγχοι του Υπουργείου Υγείας έχουν εντοπίσει περί τα 14 χιλιάδες ύποπτα ευρήματα για δομές Υγείας.

Από σήμερα, το FactReview αρχίζει να δημοσιεύει μια σειρά ευρύτερων ερευνών επί του αντικειμένου στην Ελλάδα.

Όπως έχουμε καταγράψει επανειλημμένα, μεταξύ άλλων ως DSA Trusted Flaggers της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα τελευταία χρόνια οι διαφημίσεις στα κοινωνικά δίκτυα έχουν παίξει μεγάλο ρόλο στη διακίνηση ψευδοεπιστημονικών προϊόντων και πρακτικών. Οι προβληματισμοί αυξάνονται ειδικά σε περιπτώσεις μη αναγνωρισμένων παραϊατρικών πρακτικών.

Είναι κοινή παρατήρηση οι αντίστοιχες διαδικτυακές αναρτήσεις να κάνουν λόγο για ισχυρά και άμεσα οφέλη στην υγεία των ασθενών, ενώ στην πραγματικότητα οι ισχυρισμοί τους είναι τουλάχιστον επιστημονικά αμφίβολοι και δε συνοδεύονται από αξιόπιστα δεδομένα αποτελεσματικότητας. Συχνά προκύπτουν επίσης αμφιβολίες αναφορικά με την ασφάλεια των πρακτικών αυτών, ειδικά όταν δεν εκτελούνται από επαγγελματίες με συμβατική ιατρική κατάρτιση. Άλλες ανησυχίες προκύπτουν από έμμεση αποτροπή από αναγκαίες συμβατικές πρακτικές, που συστηματικά στοχεύονται με παραπληροφόρηση από κοινότητες εναλλακτικών πρακτικών.

Στο παρόν άρθρο θα εξετάσουμε ένα πρόσφατο παράδειγμα ευρείας προώθησης μιας ακόμη μη εγκεκριμένης εναλλακτικής πρακτικής, αυτή τη φορά με σκοπό τη διακοπή του καπνίσματος. Καθώς η εξάρτηση από το κάπνισμα παραμένει ένας από τους μεγαλύτερους κινδύνους για τη δημόσια υγεία, τόσο στην Ελλάδα¹Christopoulou R, Mavropoulos G, Voucharas G. The Greek smoking epidemic from a life-course perspective. Journal of public health (Oxford, England). Published December 1 2022. DOI: 10.1093/pubmed/fdab342 όσο και διεθνώς²Flor LS, Anderson JA, Morgan BW, et al. Global, regional, and national prevalence of second-hand smoke and attributable disease burden in 204 countries and territories, 1990–2023: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2023. The Lancet Public Health. 2026;11(10):e767-e785. DOI: 10.1016/s2468-2667(26)00168-4, η τεκμηριωμένη αντιμετώπισή του αποκτά και την ανάλογη βαρύτητα.

Σημειώνουμε ότι μεταξύ άλλων, έχουμε έρθει σε σχετική επικοινωνία με τον Ελληνικό Οργανισμό Φαρμάκων (ΕΟΦ) και θα ακολουθήσουν ενημερώσεις στο παρόν και σε επόμενα άρθρα.

Διαφημίσεις μη εγκεκριμένης πρακτικής σε εκατοντάδες χιλιάδες χρήστες

Το Σεπτέμβριο του 2026 καταγράψαμε σειρά διαφημίσεων στο Facebook από ένα νέο κέντρο εναλλακτικών θεραπειών στη Θεσσαλονίκη, με την επωνυμία Relief Therapy.

Σύμφωνα με τους ισχυρισμούς που προωθούσε μαζικά η εταιρεία, επρόκειτο για μια καινοτόμο πρακτική ακτίνων λέιζερ, που επέτρεπε στον καθένα να διακόψει τον εθισμό του στο κάπνισμα, ακόμη και σε μία μόνο συνεδρία. Όπως θα δούμε παρακάτω, ωστόσο, διαπιστώσαμε ότι η Relief Therapy έχει παραπλανήσει συστηματικά το κοινό αναφορικά με τις πιστοποιήσεις και τα δεδομένα αποτελεσματικότητας της εν λόγω πρακτικής.

Ανατρέχοντας στα δεδομένα της βιβλιοθήκης διαφημίσεων του Facebook, διαπιστώνουμε ότι η εν λόγω εταιρεία είχε αρχίσει να προβάλλει σχετικό διαφημιστικό περιεχόμενο από τον Ιούλιο του 2025, και συνολικά έχει αναρτήσει 75 διαφημιστικές καμπάνιες. Τη στιγμή συγγραφής του παρόντος άρθρου, 4 εξ αυτών είναι ακόμη ενεργές.

Εξετάζοντας μόνο μία εξ αυτών των 75 καμπανιών, η Βιβλιοθήκη καταγράφει εκτιμώμενη προβολή σε 370 χιλιάδες εγχώριους χρήστες. Οι περισσότερες από τις υπόλοιπες καμπάνιες αντιστοιχούν σε άλλα τετραψήφια και πενταψήφια νούμερα. Το συνολικό μέγεθος προβολής δε μπορεί να εξακριβωθεί καθώς υπάρχει ένας βαθμός αλληλοεπικάλυψης κοινού μεταξύ των διαφημίσεων, αλλά θα μπορούσε να υπερβαίνει τους 1 εκατομμύριο χρήστες.

Το κέντρο διατηρεί επίσης λογαριασμούς σε άλλες πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, συμπεριλαμβανομένου του Instagram, του TikTok και του Youtube. Παρακάτω παραθέτουμε χαρακτηριστικά στιγμιότυπα από προωθητικά βίντεο του κέντρου στο Instagram:

Σημειώνουμε ότι η περίπτωση του επίμαχου κέντρου δεν αποτελεί μεμονωμένο παράδειγμα στην Ελλάδα, και έχουμε επίσης εντοπίσει σειρά άλλων παρεμφερών καμπανιών εγχώρια και στο εξωτερικό. Σε επόμενα άρθρα θα εξετάσουμε περισσότερα παραδείγματα.

Τι ισχυρίζεται ότι παρέχει το Relief Therapy

Παρακάτω εστιάζουμε καταρχάς τους ισχυρισμούς της εταιρείας όπως προωθούνταν μέχρι τις 20/9/2026, και έπειτα θα αναφερθούμε στη νέα της δημόσια στάση, αφού προέβη σε ορισμένες αλλαγές στο δημόσιο υλικό της, μετά από την αποστολή των πρώτων ερωτημάτων μας. ⓘΌπου χρησιμοποιείται ενεστώτας, οι παρατηρήσεις ίσχυαν τουλάχιστον μέχρι και την ώρα της αρχικής δημοσίευσης του άρθρου.

Στην ιστοσελίδα και στις αναρτήσεις του, το κέντρο υποστηρίζει ότι οι συνεδρίες με λέιζερ βοηθούν στην απεξάρτηση από τη νικοτίνη και τη ζάχαρη, καθώς και στην καλύτερη διαχείριση του στρες. Στο παρόν άρθρο επικεντρωνόμαστε στους ισχυρισμούς περί διακοπής καπνίσματος, καθώς σε αυτούς εστιάζει κυρίως τις διαφημίσεις του το κέντρο.

Έτσι, σύμφωνα με την ιστοσελίδα του Relief Therapy (εδώ και εδώ), το σχετικό πρόγραμμα «θεραπείας» κοστίζει 250€ και περιλαμβάνει μία ή δύο 60λεπτες συνεδρίες. Το σχετικό υλικό αναφέρει ότι κατά τη διάρκειά τους, χρησιμοποιείται συσκευή λέιζερ χαμηλής ισχύος για τη διέγερση συγκεκριμένων σημείων του σώματος. Το κέντρο ισχυρίζεται ότι αυτή η διαδικασία ενεργοποιεί φυσικούς μηχανισμούς που μειώνουν την επιθυμία για κάπνισμα, και αναφέρει ότι η μέθοδος ακολουθεί αρχές της κινεζικής φιλοσοφίας.

Η τεχνική ορολογία που παρατίθεται είναι «βελονισμός με λέιζερ», δηλαδή διέγερση «σημείων βελονισμού» με ακτινοβολία λέιζερ αντί για φυσικές βελόνες, όπως συνηθίζεται στις παραδοσιακές εναλλακτικές πρακτικές. Αναφορά σε υπηρεσίες βελονισμού εντοπίσαμε και στα καταχωρισμένα στοιχεία δραστηριότητας της εταιρείας στο ΓΕΜΗ. ⓘΗ καταχώριση μιας δραστηριότητας δεν αποτελεί τεκμήριο της θεραπευτικής αποτελεσματικότητάς της, όπως θα δούμε και παρακάτω.

Η ιστοσελίδα Relief Therapy συμπεριελάμβανε επίσης ενότητα με 6 επιστημονικές παραπομπές, οι οποίες παρουσιάζονταν ως τεκμηρίωση της αποτελεσματικότητας της μεθόδου. Κάθε παραπομπή συνοδεύεται από σύντομη παρουσίαση των ευρημάτων και της πρακτικής σημασίας που τους αποδίδει το κέντρο.

Κατά τον έλεγχο των παραπομπών από μέρους μας μέχρι και τις 18 Σεπτεμβρίου, διαπιστώσαμε ότι δύο από αυτούς (εδώ και εδώ) οδηγούσαν σε τελείως άσχετες επιστημονικές δημοσιεύσεις, άλλων ιατρικών πεδίων (αισθητική χειρουργική και νεφρολογία). Οι συγκεκριμένοι σύνδεσμοι δεν έκαναν κανένα λόγο για πρακτικές σχετικές με το κάπνισμα ή τη διακοπή του, και συνεπώς δεν αποτελούν υποστηρικτικό υλικό για την επίμαχη πρακτική. Οι υπόλοιπες τέσσερις παραπομπές αφορούσαν πράγματι το βελονισμό ή συναφείς παρεμβάσεις για τη διακοπή του καπνίσματος. Ωστόσο, η παρουσίασή τους στην επίμαχη ιστοσελίδα κυμαινόταν από εξιδανίκευση ελλιπών δεδομένων, έως αντιστροφή των πραγματικών συμπερασμάτων.

Το ιστορικό και ερευνητικό υπόβαθρο του βελονισμού

Σε αυτό το σημείο, κρίνουμε σκόπιμο να παραθέσουμε κάποιες διευκρινήσεις για την προέλευση και ευρύτερη πρακτική του βελονισμού.

Το φιλοσοφικό υπόβαθρο του παραδοσιακού βελονισμού αναπτύχθηκε στην αρχαία Κίνα, χιλιετίες προ της επιστημονικής επανάστασης που επέτρεψε την τεκμηριωμένη μελέτη και κατανόηση των λειτουργιών του ανθρωπίνου σώματος. Έτσι, η εν λόγω προσέγγιση βασιζόταν στην κατανόηση της υγείας μέσω μιας θεωρούμενης «ζωτικής ενέργειας (Qi)»· ωστόσο, αυτή και άλλες παρεμφερείς θεωρίες σταδιακά αναγνωρίστηκαν ως αβάσιμες και ψευδοεπιστημονικές με την αυξανώμενη κατανόηση της βιοχημείας κατά τον 19ο και 20ο αιώνα. ³Budisa N, Levin DB. Historical paradigm shifts in defining life: from spontaneous generation and vitalism to the Pasteurian Wall and the quest for artificial creation. Frontiers in Synthetic Biology. 2025;3:1692648. DOI: 10.3389/fsybi.2025.1692648

Παρά τις αντικρουώμενες επιστημονικές τάσεις, από τη δεκαετία του 1950, η τότε κινεζική κυβέρνηση (CCP) επιχείρησε να επιλέξει και να προωθήσει διεθνώς σχετικές πρακτικές υπό τον ενοποιημένο όρο Παραδοσιακή Κινεζική Ιατρική (TCM). Η εν λόγω καμπάνια οδήγησε και σε αναβίωση των πρακτικών βελονισμού στο δυτικό κόσμο από την δεκαετία του 1970, με ποικίλες σχετικές απόπειρες παραλλαγών και εκσυγχρονισμού να ακολουθούν. Έτσι, και σε συνδυασμό με το αμφιλεγόμενο επιστημονικό υπόβαθρο του βελονισμού, σήμερα παρατηρείται μεγάλη ποικιλομορφία στους τρόπους προσέγγισης και εφαρμογής του βελονισμού. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η διχογνωμία αναφορικά με το πώς θα έπρεπε να ορίζονται και πού να τοποθετούνται τα σημεία βελονισμού⁴Langevin HM, Wayne PM. What Is the Point? The Problem with Acupuncture Research That No One Wants to Talk About. Journal of alternative and complementary medicine (New York, N.Y.). Published March 2018. DOI: 10.1089/acm.2017.0366.

Ενώ σχεδόν το σύνολο των πρακτικών TCM δεν παρουσιάζει αξιόπιστη αποδεικτική βάση, υπάρχουν ωστόσο μεμονωμένα παραδείγματα που έχουν εμπνεύσει τεκμηριωμένη επιστημονική έρευνα και ιατρική αξιοποίηση. Έτσι και στην περίπτωση του βελονισμού, η επιστημονική κοινότητα δεν έχει απορρίψει καθολικά τις πιθανές εφαρμογές του, καθώς κάποιες πρακτικές μπορεί να έχουν επίδραση στο ανθρώπινο σώμα μέσω βιολογικά βάσιμων οδών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η πρακτική της ξηράς βελόνας, που αφορμάται από ανατομικές παρατηρήσεις ⁵Barber J, Lodo F, Nugent-Head A, Zeng X. Comparative Techniques of Acupuncture and Dry Needling Intersecting with Trigger Point Physiology and Diagnostics: A Cross-Discipline Narrative Review. Medical acupuncture. Published October 1 2023. DOI:.

Οι πιο επιστημονικά εύλογες εφαρμογές βελονισμού και πιο συνηθισμένες στο δυτικό κόσμο, αφορούν το μυοσκελετικό ή χρόνιο πόνο, ειδικά όταν αυτός παραμένει ανεπίλυτος μόνο με τις συμβατικές πρακτικές. Οι πλέον αναγνωρισμένοι θεσμοί υγείας διεθνώς, παραμένουν πάντως επιφυλακτικοί⁶Jenkins L, Scanlon E, Verhagen AP, et al. Most Systematic Reviews of Dry Needling for Musculoskeletal Pain Have High Risk of Bias: A Systematic Review of Systematic Reviews. JOSPT Methods. 2026;1-40. DOI: 10.2519/josptmethods.2026.0022 ακόμη και σε αυτές τις περιπτώσεις⁷Ho L, Lai CNT, Chen H, et al. Systematic review of clinical practice guidelines on acupuncture for chronic musculoskeletal pain. BMC complementary medicine and therapies. Published September 1 2025. DOI: 10.1186/s12906-025-05070-y. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο βρετανικός NICE ο οποίος στις συστάσεις του αναγνωρίζει τη δυνατότητα δοκιμής βελονισμού για συνεπικουρική αντιμετώπιση του χρόνιου πόνου, αλλά αποτρέπει τη δοκιμή για την οσφυαλγία. Επιπλέον, ακόμη και στην πρώτη περίπτωση, τονίζει ότι είναι ανεπαρκή τα διαθέσιμα μακροχρόνια δεδομένα, και συστήνει την παροχή μόνο εντός πλαισίων και από εξειδικευμένο επαγγελματία υγείας.

Ευρύτερα, και παραδοσιακές και σύγχρονες πρακτικές βελονισμού, είναι ευρέως αμφιλεγόμενες στην επιστημονική κοινότητα. Ενώ υποστηρικτές των πρακτικών επικαλούνται ορισμένα κλινικά δεδομένα αποτελεσματικότητας⁸Moritz H, Hummelsberger J. The state of evidence in acupuncture: A review of metaanalyses and systematic reviews of acupuncture evidence (update 2017–2022). Complementary Therapies in Medicine. 2025;89:103149. DOI: 10.1016/j.ctim.2025.103149, σειρά ανεξάρτητων ανασκοπήσεων έχει εντοπίσει συστηματικά προβλήματα στην επίμαχη βιβλιογραφία⁹Liu J, Luo X, Yao M, et al. Use of statistical methods among acupuncture randomized controlled trials was far from satisfactory. Journal of Clinical Epidemiology. 2022;152:1-12. DOI: 10.1016/j.jclinepi.2022.09.008, από ακατάλληλες στατιστικές μεθόδους έως αντιφατικές αναφορές, με επιλεκτική χρήση και ερμηνεία δεδομένων¹⁰Duan Y, Zhao P, Deng Y, et al. Incomplete reporting and spin in acupuncture randomised controlled trials: a cross-sectional meta-epidemiological study. BMJ evidence-based medicine. Published July 21 2025. DOI: https://doi.org/10.1136/bmjebm-2024-113364. Προβληματικά στάνταρ εντοπίζονται¹¹Ji Z, Zhang J, Menniti-Ippolito F, et al. The quality of Cochrane systematic reviews of acupuncture: an overview. BMC Complementary Medicine and Therapies. 2020;20(1):307. DOI: 10.1186/s12906-020-03099-9 επίσης στις περισσότερες σχετικές ανασκοπήσεις βιβλιογραφίας¹²Ho L, Ke FYT, Wong CHL, et al. Low methodological quality of systematic reviews on acupuncture: a cross-sectional study. BMC Medical Research Methodology. 2021;21(1):237. DOI: https://doi.org/10.1186/s12874-021-01437-0, καθιστώντας αβέβαιη την κλινική αποδεικτική βάση σχεδόν του συνόλου των παθήσεων για τις οποίες συχνά συστήνεται ο βελονισμός εντός της κοινότητας εναλλακτικών πρακτικών¹³Ng JY, Verhoeff N, Steen J. What are the ways in which social media is used in the context of complementary and alternative medicine in the health and medical scholarly literature? a scoping review. BMC Complementary Medicine and Therapies. 2023;23(1):32. DOI: 10.1186/s12906-023-03856-6.

Ανάλυση των 4 παραπομπών της ιστοσελίδας

Επανερχόμαστε στις παραπομπές της ιστοσελίδας του Relief Therapy, όπου όπως προαναφέραμε, μόνο 4 εξ αυτών αποδείχτηκαν σχετικές.

Παραπομπή #1

Η πρώτη παραπομπή αντιστοιχούσε σε ανασκόπηση βιβλιογραφίας, τα ευρήματα της οποίας συνοψίζονταν ως «Μείωση της επιθυμίας για νικοτίνη», «Υποστήριξη της διαδικασίας διακοπής» και «Βελτίωση στη διαχείριση της συνήθειας». Το γενικό συμπέρασμα γράφτηκε ως «η ανάλυση πολλαπλών μελετών κατέγραψε θετική επίδραση στη διακοπή του καπνίσματος μέσω της διέγερσης συγκεκριμένων σημείων».

Η επίμαχη ανασκόπηση¹⁴White AR, Rampes H, Liu JP, Stead LF, Campbell J. Acupuncture and related interventions for smoking cessation. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2014;2014(1). DOI: 10.1002/14651858.cd000009.pub4 εκτελέστηκε από τον αναγνωρισμένο οργανισμό Cochrane, περιελάμβανε μελέτες που είχαν εντοπιστεί έως το 2013 και δημοσιεύθηκε το 2014. Το βασικό συμπέρασμά της ήταν πολύ διαφορετικό της προαναφερόμενης περιγραφής: δεν εντοπίστηκαν συνεπή και αμερόλητα στοιχεία ότι ο βελονισμός, η πιεσοθεραπεία σημείων (acupressure) ή η θεραπεία με λέιζερ προσφέρουν διατηρούμενο όφελος στη διακοπή του καπνίσματος για 6 μήνες ή περισσότερο.

Ειδικότερα, καταγράφηκαν ασθενείς ενδείξεις μικρού βραχυπρόθεσμου οφέλους του βελονισμού έναντι εικονικού βελονισμού, χωρίς αντίστοιχη τεκμηρίωση μακροπρόθεσμου οφέλους. Ειδικά για το βελονισμό λέιζερ, τα αποτελέσματα των δύο επιλεγμένων δοκιμών βρέθηκαν ασυνεπή και δε μπορούσαν να συνδυαστούν.

Οι συγγραφείς σημείωσαν ότι οι ελλείψεις των διαθέσιμων στοιχείων και τα μεθοδολογικά προβλήματα δεν επέτρεπαν οριστικά συμπεράσματα και θεώρησαν δικαιολογημένη την περαιτέρω έρευνα. Επισήμαναν, ωστόσο, ότι οι παρεμβάσεις αυτές, όταν χρησιμοποιούνται μόνες τους, πιθανώς είναι λιγότερο αποτελεσματικές από τις τεκμηριωμένες παρεμβάσεις διακοπής του καπνίσματος.

Σημειώνουμε επίσης ότι παρά τα σχετικά υψηλά στάνταρ του οργανισμού Cochrane, η επίμαχη ανασκόπηση είχε αξιολογηθεί το 2020ⓘΌπως προκύπτει από την αναλυτική καταγραφή στο Supplementary 3 της μετέπειτα ανασκόπησης ως μέτριας αξιοπιστίας¹¹Ji Z, Zhang J, Menniti-Ippolito F, et al. The quality of Cochrane systematic reviews of acupuncture: an overview. BMC Complementary Medicine and Therapies. 2020;20(1):307. DOI: 10.1186/s12906-020-03099-9, κατά τα συμβατικά ιατρικά κριτήρια AMSTAR-2¹⁵Shea BJ, Reeves BC, Wells G, et al. AMSTAR 2: a Critical Appraisal Tool for Systematic Reviews That Include Randomised or non-randomised Studies of Healthcare interventions, or Both. BMJ. 2017;358(8122). DOI: 10.1136/bmj.j4008.

Παραπομπή #2

Η επίμαχη κλινική δοκιμή¹⁶Yavagal PC, L N. Efficacy of Laser Auricular Acupuncture for Smoking Cessation: A randomised controlled trial. Sultan Qaboos University medical journal. Published May 2021. DOI: που δημοσιεύτηκε το 2021, παρουσιάζεται στην ιστοσελίδα ως τεκμηρίωση ότι ο βελονισμός με λέιζερ μειώνει την επιθυμία για κάπνισμα, το άγχος και την ευερεθιστότητα. Ενώ οι συγγραφείς της αναφέρουν θετικά αποτελέσματα σε αυτές τις παραμέτρους, καταγράφουν επίσης σημαντικούς περιορισμούς που δεν αποτυπώνονται στην παρουσίαση του κέντρου.

Στη δοκιμή συμμετείχαν 60 καπνιστές, οι οποίοι κατανεμήθηκαν τυχαία σε τρεις ομάδες: βελονισμού με λέιζερ, ψυχολογικής καθοδήγησης και συνδυασμού των δύο παρεμβάσεων. Δεν υπήρχε ομάδα που να λαμβάνει εικονική θεραπεία με λέιζερ, ώστε να αξιολογηθεί με τον καθιερωμένο τρόπο της ελεγχόμενης δοκιμής η πραγματική επίδραση της παρέμβασης. Επιπλέον, η παρακολούθηση περιορίστηκε στον ένα μήνα, επομένως τα αποτελέσματα δεν τεκμηριώνουν μακροπρόθεσμη διακοπή του καπνίσματος.

Οι ίδιοι οι συγγραφείς επισημαίνουν ότι το μικρό δείγμα και η μικρή περίοδος παρακολούθησης περιορίζουν τη δυνατότητα γενίκευσης των ευρημάτων. Αναγνωρίζουν επίσης ότι η επανειλημμένη επαφή των συμμετεχόντων με το ίδιο πρόσωπο που τους καθοδηγούσε ενδέχεται να ευνόησε την αναφορά πιο θετικών αποτελεσμάτων. Συνεπώς, η παρουσίαση της ιστοσελίδας στηρίζεται σε υπαρκτά ευρήματα, αλλά δεν μεταφέρει επαρκώς την αβεβαιότητα που τα συνοδεύει.

Σε δική μας ανασκόπηση, διαπιστώσαμε και πιο θεμελιώδη σημεία προβληματισμού για την ποιότητα της δημοσίευσης: η προεγγραφή της μελέτης διαφέρει σημαντικά από την πρακτική της δημοσίευσης, και καταγράφονται πολυάριθμες μαθηματικές αντιφάσεις στο κείμενο και στους πίνακές τηςⓘΕντοπίσαμε τα επίμαχα στατιστικά προβλήματα με ανασκόπηση του συστήματος ΑΙ, GPT-6 Astra High, και έπειτα τα επαληθεύσαμε και μόνοι μας.

Παραπομπή #3

Για τη συγκεκριμένη μετα-ανάλυση¹⁷Wang J, Haselen Rv, Wang M, et al. Acupuncture for smoking cessation: A systematic review and meta-analysis of 24 randomized controlled trials. Tob. Induc. Dis. 2019;17(June). DOI: 10.18332/tid/109195 που δημοσιεύτηκε το 2019, η ιστοσελίδα αναφέρει ότι «παρουσιάστηκαν καλύτερα αποτελέσματα σε σχέση με την απουσία παρέμβασης». Η διατύπωση αυτή αντανακλά μέρος των ευρημάτων, όμως παραλείπει άλλα κρίσιμα στοιχεία.

Η ανασκόπηση συμπεριέλαβε 24 δοκιμές με 3.984 συμμετέχοντες. Η μεθοδολογική ποιότητα των ερευνών χαρακτηρίστηκε γενικά χαμηλή. Παρότι καταγράφηκαν θετικά αποτελέσματα έναντι της απουσίας παρέμβασης, ο «πραγματικός» βελονισμός δεν εμφάνισε στατιστικά σημαντική υπεροχή έναντι εικονικού βελονισμού στα ποσοστά διακοπής του καπνίσματος, σε βραχυπρόθεσμη, μεσοπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη παρακολούθηση.

Επίσης, η επίμαχη μετα-ανάλυση παρουσιάζει εκταταμένα προβληματικά σημεία που την τοποθετούν στην κατηγορία κρίσιμα χαμηλής ποιότητας, με τη μεθοδολογία της Cochrane να υπερέχει σημαντικά, όπως επισημάνθηκε σε ευρύτερη ανασκόπηση του 2024¹⁸Zhang Y, Su Y, Tian Z, et al. Acupuncture and related acupoint therapies for smoking cessation: An umbrella review and updated meta-analysis. Tob. Induc. Dis. 2024;22(April):1-18. DOI: 10.18332/tid/186147 που θα εξετάσουμε αναλυτικότερα παρακάτω. ⓘΕπαληθεύσαμε τις παρατηρήσεις μας και με ανασκόπηση του συστήματος ΑΙ, GPT-6 Astra High.

Παραπομπή #4

Η συγκεκριμένη ανασκόπηση του 2021¹⁹Zhang Y, Yu Z, Lan H, et al. Non-traditional acupuncture therapies for smoking cessation: a systematic review of randomized controlled trials. European Journal of Integrative Medicine. 2021;47:101390. DOI: 10.1016/j.eujim.2021.101390 εξετάζει ποικίλες πρακτικές, μεταξύ των οποίων η πιεσοθεραπεία σημείων, η ηλεκτρική διέγερση και ο βελονισμός με λέιζερ. Δεν αφορά αποκλειστικά τη χρήση λέιζερ.

Για το βελονισμό με λέιζερ, οι συγγραφείς αναφέρουν θετικό αποτέλεσμα στη μακροπρόθεσμη αποχή από το κάπνισμα έναντι εικονικής παρέμβασης, βασισμένο σε δύο δοκιμές με συνολικά 160 συμμετέχοντες. Η βεβαιότητα του συγκεκριμένου ευρήματος αξιολογήθηκε ως μέτρια. Συνολικά, ωστόσο, τα συμπεράσματα της ανασκόπησης διατυπώνονται με επιφυλάξεις και ζητείται επιβεβαίωσή τους από μεγαλύτερες μελέτες με μακροχρόνια παρακολούθηση.

Παράλληλα, η ανακούφιση των συμπτωμάτων στέρησης αποδίδεται στο τελικό συμπέρασμα ειδικά στην πιεσοθεραπεία σημείων. Η ιστοσελίδα του κέντρου παρουσιάζει γενικευμένα θετικά αποτελέσματα, χωρίς να διακρίνει επαρκώς ποια παρέμβαση συνδέθηκε με κάθε εύρημα και πόσο ισχυρή είναι η σχετική τεκμηρίωση.

Επίσης, παρομοίως με την προηγούμενη ενότητα, σειρά προβληματικών σημείων οδήγησαν στην κατάταξη της επίμαχης ανασκόπησης στην κατηγορία χαμηλής ποιότητας, όπως επισημάνθηκε στη συνολικότερη ανασκόπηση του 2024¹⁸Zhang Y, Su Y, Tian Z, et al. Acupuncture and related acupoint therapies for smoking cessation: An umbrella review and updated meta-analysis. Tob. Induc. Dis. 2024;22(April):1-18. DOI: 10.18332/tid/186147:

Η ανασκόπηση του 2024 κατέληξε στο συμπέρασμα ότι μόνο χαμηλής ποιότητας δεδομένα υποστήριζαν την ασφάλεια και αποτελεσματικότητα της χρήσης βελόνων για βελονισμό και του βελονισμού στα αυτιά για τη διακοπή καπνίσματος. Ειδικά για το βελονισμό λέιζερ, συμπέρανε ότι οι δύο κλινικές μελέτες του 2021 που συμπεριέλαβε, δεν έδειξαν στατιστικά σημαντική υπεροχή στην άμεση διακοπή, και ενώ κατέγραφαν ενδείξεις σε μακροχρόνιο επίπεδο, δεν παρέθεταν αναλυτικά τα σχετικά δεδομένα τους. Το συμπέρασμα κρίθηκε επίσης χαμηλής ποιότητας. Έκτοτε, εντοπίσαμε 3 ακόμη σχετικές κλινικές μελέτες σε ποικίλες πρακτικές βελονισμού (2024²⁰Shumin C, Zhenyu L, Jia JI, et al. Acupuncture with different frequencies for tobacco dependence: a randomized controlled trial. Journal of traditional Chinese medicine = Chung i tsa chih ying wen pan. Published June 2025. DOI: 10.19852/j.cnki.jtcm.2025.03.022, 2026a²¹Shukla N, Akram Z, Khairnar MR, Pg NK, Kumar JS, Santhanam SP. Comparative Evaluation of the Effect of Pharmacotherapy, Low-Level Laser Therapy, and Behavioral Counseling on Tobacco Cessation: A Parallel Randomized Clinical Trial. Addiction & health. Published January 2026. DOI: 10.34172/ahj.1673, 2026b²²Michel-Cherqui M, Ma S, Leroy P, et al. Effectiveness of a Single Auriculotherapy Session for Smoking Cessation: A Prospective, Randomized, Single-Blind, Superiority, Multicenter Trial. Journal of Integrative and Complementary Medicine. 2026;32(7):601-610. DOI: 10.1177/27683605251415057) με μικτά ευρήματα, που στις περισσότερες περιπτώσεις επίσης δε κατέγραψαν στατιστικά σημαντική αποτελεσματικότητα.

Οι τεκμηριωμένες πρακτικές διακοπής καπνίσματος

Η έλλειψη αξιόπιστων δεδομένων αποτελεσματικότητας του βελονισμού για τη διακοπή καπνίσματος, επισημαίνεται και στις αντίστοιχες κλινικές οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας το 2024 ²³clinical treatment guideline for tobacco cessation in adults. www.who.int. Published July 2 2024. https://www.who.int/publications/i/item/9789240096431. Στην υποκατηγορία αξιολόγησης εναλλακτικών παρεμβάσεων, ο ΠΟΥ παραθέτει συστηματική ανασκόπηση 71 ερευνών, όπου συμπεριλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, η χρήση βελόνων, ο βελονισμός με λέιζερ και η πιεσοθεραπεία σημείων του βελονισμού. Η συγκεκριμένη ανασκόπηση κατέγραψε χαμηλής βεβαιότητας τεκμηρίωση ότι τέτοιες μέθοδοι βελτιώνουν βραχυπρόθεσμα τη διαδικασία απεξάρτησης από τη νικοτίνη.

Συνολικά, ο ΠΟΥ συμπέρανε ότι δεν υπάρχει επαρκής τεκμηρίωση για την παροχή συστάσεων υπέρ ή κατά των εναλλακτικών παρεμβάσεων για την απεξάρτηση από τη νικοτίνη. Από τις 7 κατηγορίες παρεμβάσεων που έλαβε υπόψη η έκθεση, η επίμαχη ήταν η μόνη που έλαβε την εν λόγω αξιολόγηση. Ισχυρή σύσταση με μέτρια και υψηλή βεβαιότητα, αντιθέτως, έλαβαν διάφορες συμπεριφορικές και φαρμακολογικές παρεμβάσεις. Έτσι ο ΠΟΥ υπογραμμίζει πως όσοι επιλέξουν εναλλακτικές παρεμβάσεις, θα πρέπει επίσης να έχουν πρόσβαση σε ολοκληρωμένη υποστήριξη για τη διακοπή του καπνίσματος με τις τεκμηριωμένες πρακτικές.

Παρομοίως, στην Ελλάδα, σε δημοσίευσή του το Δεκέμβριο 2025, ο Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ) κατατάσσει τον βελονισμό στις «μη τεκμηριωμένες μεθόδους διακοπής καπνίσματος», μαζί με την υπνοθεραπεία. Στο ίδιο άρθρο υπογραμμίζεται ότι για τη διακοπή του καπνίσματος «σε καμία μελέτη δεν τεκμηριώνεται το μεσοπρόθεσμο ή μακροπρόθεσμο αποτέλεσμα του βελονισμού», καταλήγοντας ότι η μέθοδος δε συστήνεται από την επιστημονική κοινότητα.

Η συσκευή λέιζερ και οι πιστοποιήσεις της

Εκτός από τις προαναφερόμενες παραπομπές, το Relief Therapy επικαλείται επίσης εκπαίδευση και πιστοποιήσεις κατά την παρουσίαση της μεθόδου του. Συνολικά, από το δημοσιευμένο περιεχόμενο του κέντρου εντοπίσαμε τρία πιστοποιητικά έγγραφα. Δύο από αυτά αφορούν την κατασκευάστρια της συσκευής και ένα την εκπαίδευση του προσωπικού του κέντρου.

Χαρακτηρική αναφορά γίνεται σε βίντεο που δημοσιεύθηκε στις 20 Φεβρουαρίου 2026 στο YouTube με τίτλο «Με μία συνεδρία, ΕΓΙΝΕΣ!», με την υπεύθυνη εκτέλεσης των συνεδριών, Μαρία Παπανικολοπούλου να απαντάει για την αποτελεσματικότητα της μεθόδου. Στο βίντεο η ίδια αναφέρεται στην προσωπική της εμπειρία και ενός ακόμη προσώπου που λέγεται ότι βρίσκεται στο κέντρο, δηλώνοντας ότι αν η μέθοδος δε λειτουργούσε στους ίδιους, δε θα έμπαιναν στη διαδικασία να εκπαιδευτούν και να λάβουν τις απαραίτητες πιστοποιήσεις, κάνοντας λόγο για «σπουδές και πτυχία». Στη συνέχεια, η ομιλήτρια προτρέπει την κάμερα να εστιάσει σε δύο έγγραφα που βρίσκονται αναρτημένα στον τοίχο, λέγοντας «όπως βλέπετε και εδώ, υπάρχουν όλα τα ISO, οι πιστοποιήσεις».

Ωστόσο, όπως διαπιστώσαμε, τα εν λόγω έγγραφα αφορούν την κατασκευάστρια εταιρεία της συσκευής λέιζερ και δεν αποτελούν από μόνα τους τεκμήρια αποτελεσματικότητας της μεθόδου για διακοπή καπνίσματος.

Πιο συγκεκριμένα, πρόκειται για δύο πιστοποιητικά της γερμανικής εταιρείας Reimers & Janssen GmbH. Το πρώτο αφορά πιστοποίηση ISO του συστήματος διαχείρισης ποιότητας της εταιρείας, με πεδίο εφαρμογής την παραγωγή, τη διανομή και τη συντήρηση συσκευών λέιζερ και επιμέρους τμημάτων τους. Η γενική πιστοποίηση του συστήματος διαχείρισης ποιότητας δε σχετίζεται με τον ισχυρισμό ότι οι συσκευές είναι αποτελεσματικές για την απεξάρτηση από τη νικοτίνη.

Το δεύτερο έγγραφο αφορά την αξιολόγηση συμμόρφωσης στο πλαίσιο του Κανονισμού (ΕΕ) 2017/745 για τα ιατροτεχνολογικά προϊόντα, γνωστού ως MDR, και περιλαμβάνει στο πεδίο του θεραπευτικά λέιζερ. Η αξιολόγηση συμμόρφωσης συνδέεται με τις απαιτήσεις ασφάλειας και επιδόσεων για την προβλεπόμενη χρήση των προϊόντων. Πάλι όμως, η ύπαρξη ενός τέτοιου πιστοποιητικού, δε σημαίνει ότι καλύπτεται κάθε θεραπευτική χρήση που μπορεί να διαφημίζει ένας πάροχος υπηρεσιών. Για να διαπιστωθεί αν καλύπτεται η εκάστοτε χρήση, χρειάζεται να εξεταστούν η κατατεθειμένη προβλεπόμενη χρήση της συσκευής και η αντίστοιχη τεκμηρίωση που έχει παρατεθεί. Το έγγραφο που προβάλλεται στο βίντεο δεν επαρκεί για να απαντήσει σε αυτά τα ερωτήματα.

Από το υλικό που έχει δημοσιεύσει το κέντρο στο διαδίκτυο, εντοπίσαμε ότι πρόκειται για το μοντέλο Praxis (ή Practice στα αγγλικά) της σειράς LaserPen της R&J.

Για σχετικές διευκρινήσεις, αποστείλαμε ερωτήματα στην εταιρεία DNV, η οποία αναφέρεται στα πιστοποιητικά που εμφανίζονται αναρτημένα στον τοίχο στο επίμαχο βίντεο. Ζητήσαμε πληροφορίες για τη διαδικασία που ακολουθήθηκε και για το αν η αξιολόγηση καλύπτει τη χρήση της συσκευής για βελονισμό με λέιζερ και, ειδικότερα, για τη διακοπή του καπνίσματος. Δύο εβδομάδες μετά δεν έχουμε λάβει απάντηση.

Επιπλέον, αποστείλαμε σχετικά ερωτήματα και στον ΕΟΦ για την αναγνώριση των συσκευών LaserPen και τη χρήση τους από την Relief Therapy, αρχικά στις 17 Σεπτεμβρίου. Η πρώτη απάντηση εκπροσώπου του οργανισμού, 12 ημέρες μετά, σημείωνε επιγραμματικά ότι «τα προϊόντα με σκοπό τη διακοπή του καπνίσματος δεν εμπίπτουν στα ιατροτεχνολογικά». Έκτοτε, παραθέσαμε επιπλέον διευκρινιστικά στοιχεία διαχωρισμού των συσκευών αυτών από άσχετα συμπληρώματα διατροφής, την ήδη ιατροτεχνολογική πιστοποίηση των συσκευών στην ΕΕ, και το αναγνωριστικό γνωστοποίησης στον ΕΟΦ που μας απέστειλε το κέντρο. Θα ενημερώσουμε το άρθρο μας με τις επόμενες εξελίξεις.

Καθώς τα εν λόγω προϊόντα έχουν πιστοποιηθεί με βάση την ευρωπαϊκή κατηγορία ιατροτεχνολικών συσκευών IIa (χαμηλό προς μέτριο ρίσκο με ορθή χρήση), δεν εμπίπτουν στα κριτήρια διαφάνειας των πιο επικίνδυνων συσκευών ή των συνταγογραφούμενων φαρμάκων. Συνεπώς, καθώς δεν μας έχει γίνει ακόμη διαθέσιμος ο αναλυτικός φάκελος πιστοποίησης της συσκευής, επί του παρόντος, στην επόμενη ενότητα θα εξετάσουμε το δημόσιο και αρχειοθετημένο υλικό σχετικά με την εταιρεία παραγωγής R&J.

Σημειώνουμε τέλος την επικαλούμενη πιστοποίηση της εταιρείας ως μέρος του δικτύου Relief (laser-terapi.com). Ωστόσο, το επίμαχο πιστοποιητικό δε διαθέτει θεσμική αναγνώριση, αλλά αντιστοιχεί σε μια εταιρεία που παρέχει ανάλογες υπηρεσίες, με έδρα και δράση franchise κυρίως στη Σουηδία. Το έγγραφο αναφέρει μόνο ότι το προσωπικό του κέντρου έχει λάβει επαγγελματική εκπαίδευση στην ασφαλή χρήση της συσκευής LaserPen με πεδίο εφαρμογής τη διακοπή του καπνίσματος, την απεξάρτηση από τη ζάχαρη και την καλύτερη διαχείρηση του στρες. Η υπογράφουσα ως εκπαιδεύτρια, Marie-Louise Göthlin, στην προσωπική της ιστοσελίδα, και πάλι δεν αναφέρει δική της θεσμικά αναγνωρισμένη εκπαίδευση, αλλά εμπειρία σε παροχή διαφόρων αισθητικών και εναλλακτικών πρακτικών.

Χρειάζεται να σημειωθεί πως η σουηδική Relief δε συμπεριλαμβάνεται στη λίστα εξωτερικών παρόχων εκπαίδευσης και σεμιναρίων που εμφανίζονται στην ιστοσελίδα της κατασκευάστριας R&J. Επίσης, η ενότητα της σουηδικής ιστοσελίδας που αφορά την τεκμηρίωση της αποτελεσματικότητας της θεραπείας με λέιζερ δεν παραθέτει καμιά απτή τεκμηρίωση, αλλά γενικόλογες αναφορές στην ανάμιξη της σύγχρονης τεχνολογίας με την κινεζική φιλοσοφία. Θα εξετάσουμε αναλυτικότερα το δίκτυο Relief και άλλα παρόμοια με αυτό, σε επόμενο άρθρο μας.

Το προβληματικό υπόβαθρο του κατασκευαστή της συσκευής

Στη σχετική ενότητα της ιστοσελίδας της R&J (rj-laser.com), οι συσκευές της σήμερα παρουσιάζονται πρωτίστως ως θεραπευτικά λέιζερ για μυοσκελετικά προβλήματα. Παρατίθενται επιπλέον επιγραμματικά παραδείγματα χρήσης στην πρωτοβάθμια υγεία και κτηνιατρική, αλλά σε κανένα σημείο δεν αναφέρονται πρακτικές εναλλακτικής ιατρικής ή αντιμετώπιση εξαρτήσεων.

Ανατρέχοντας στο ιστορικό αρχειοθετημένων σελίδων της Wayback Machine για την επίμαχη ιστοσελίδα, διαπιστώσαμε ότι μεταξύ ΦεβρουαρίουⓘΛόγω τεχνικού προβλήματος στην οπτική προβολή της αποθήκευσης της ιστοσελίδας μετά τον Μάιο του 2022, παραπέμπουμε στον κώδικα απεικόνισης HTML που καταγράφει γραπτά τη διαφοροποίηση. Η προβολή του Μαίου 2022 παραμένει παρόμοια με του Φεβρουαρίου 2025. και Απρίλιου 2025, η εν λόγω πλαισίωση μεταβλήθηκε σημαντικά. Από τη νωρίτερη καταγραφή του Σεπτεμβρίου 2020 έως και τις αρχές 2025, η ιστοσελίδα πλαισίωνε τις συσκευές λέιζερ της ως κατάλληλες για πολύ ευρύτερη χρήση, και ανέφερε ρητά το επίμαχο LaserPen ως κατάλληλο και για πρακτικές βελονισμού.

Παρακάτω παραθέτουμε την αρχική (αριστερά) και ενημερωμένη εκδοχή της ιστοσελίδας (δεξιά):

Σε μια ευρύτερη ανασκόπηση των διαθέσιμων αποθηκεύσεων της ιστοσελίδας, διαπιστώσαμε πως μέχρι και τις αρχές του 2022, διέθετε δεκάδες υποσελίδες για προώθηση χρήσης των προϊόντων λέιζερ της προς κάθε είδους οξείες και χρόνιες παθήσεις, από τραυματική εγκεφαλική βλάβη και διαβήτη, έως αυτοάνοσες νόσους και στειρότητα. Επίσης, ενώ δεν έχει διασωθεί αποθήκευση του λήμματος περί «πολλαπλασιασμού κυττάρων», στην ενότητα σύντομων ερωταπαντήσεων, οι χρήστες των συσκευών λέιζερ συστήνεται «να μην τα χρησιμοποιούν για περίθαλψη καρκίνου, για νομικούς λόγους», χωρίς να καταγράφονται επιφυλάξεις αποτελεσματικότητας. Σε άλλη απάντηση, η εταιρεία διατείνεται ότι οι μελέτες που δεν εντοπίζουν όφελος από τις επίμαχες πρακτικές είναι πιθανότατα ανεπαρκείς, και μόνο δευτερευόντως τίθεται ότι η πρακτική «δε μπορεί να λειτουργήσει για όλες τις πιθανές παθήσεις, καθώς αυτό θα ήταν περισσότερο από θαύμα».

Η επίμαχη προσέγγιση αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα ψευδοεπιστημονικής πρακτικής, καθώς αντιστρέφει την καθιερωμένη ερευνητική αρχή ²⁴Donnell CTO, Vikram Fielding-Singh, Vanneman M. The Art of the Null Hypothesis—Considerations for Study Design and Scientific Reporting. Journal of Cardiothoracic and Vascular Anesthesia. 2023;37(6):867-869. DOI: https://doi.org/10.1053/j.jvca.2023.02.026: εξ ορισμού οι πειραματικές πρακτικές πρέπει να θεωρούνται μη αποτελεσματικές, έως ότου απόδειξης του αντιθέτου με ισχυρά επαναληπτικά δεδομένα.

Ανατρέξαμε επίσης στα διαθέσιμα φύλλα οδηγιών χρήσης των συσκευών LaserPen, που η εταιρεία διαθέτει πιο ευρέως στα γερμανικά. Εντοπίσαμε 4 εκδόσεις των οδηγιών, δημοσιευμένες τα 2008, 2015, 2016 (μοναδική στα αγγλικά) και 2022· συνεπώς, ακόμη δε διαθέτουμε κάποια τυχόν ενημερωμένη έκδοση μετά την αλλαγή του δημοσίου προφίλ της εταιρείας. Ανεξαρτήτως, μεταξύ της έκδοσης του 2008 και των επόμενων καταγραφουμε αυξανώμενη επιφυλακτικότητα στις αναφορές των οδηγών. Οι οδηγοί του 2008 και 2015 υιοθετούσαν τη μαξιμαλιστική προσέγγιση που έπειτα καταργήθηκε από την ιστοσελίδα, κάνοντας λόγο για αποτελεσματικότητα σε ένα μεγάλο εύρος παθήσεων· ενώ στον αγγλικό οδηγό του 2016 και τον γερμανικό του 2022, καταγράφουμε απομάκρυνση από επιστημονικά αμφιλεγόμενη γλώσσα και συστάσεις.

Ειδικά για τον βελονισμό, η έκδοση του 2008 αναφέρεται εκτεταμμένα σε αυτή και άλλες εναλλακτικές πρακτικές, συμπεριλαμβάνοντας και αναφορές σε «σημεία βελονισμού» και «λίστα παθήσεων που αντιμετωπίζονται με βελονισμό κατά τον ΠΟΥ»· στην έκδοση του 2015 γίνεται αναφορά σε «ιδανική συσκευή λέιζερ για βελονισμό», αλλά η στρεβλή αναφορά στον ΠΟΥ είχε πλέον διαγραφείⓘΓινόταν λόγος για προκαταρκτική έκθεση που εκδόθηκε υπό την αιγίδα του ΠΟΥ το 1997 και προόριζοταν για συνδρομή στη λήψη αποφάσεων των κρατών διεθνώς, όχι ως λίστα εφαρμόσιμων συστάσεων. Ο ΠΟΥ έχοντας λάβει ως δεδομένη την ευρεία χρήση εναλλακτικών πρακτικών διεθνώς, πλέον εστιάζει στην κατά το δυνατόν πιο ασφαλή και εύλογα αποτελεσματική εφαρμογή τους, καθώς και τη συμπληρωματικότητα με τις συμβατικές πρακτικές· πράγμα που αφορούσε και η πιο πρόσφατή του έκθεση επί του βελονισμού. Στις ειδικές ανασκοπήσεις του ΠΟΥ ανά πάθηση, γενικώς καταγράφονται ανεπαρκή κλινικά δεδομένα για σύσταση στις περισσότερες περιπτώσεις, ακόμη και για τις μυοσκελετικές παθήσεις. Περισσότερα για τη στάση του ΠΟΥ θα αναλύσουμε σε επόμενο άρθρο μας.· στην έκδοση του 2016 γίνονται ακόμη επανειλημμένες αναφορές στο βελονισμό, αλλά χωρίς συγκεκριμένες εφαρμογές, και οι προβλεπόμενες χρήσεις περιορίστηκαν μόνο σε «προσωρινή ανακούφιση από ήπιο πόνο και δυσκαμψία στους μύες και τις αρθρώσεις, για προσωρινή αύξηση της τοπικής κυκλοφορίας του αίματος, τη χαλάρωση των μυών»· και στην έκδοση του 2022, πλέον καταγράφεται μόνο μία αναφορά στο βελονισμό στην εισαγωγή, και ο όρος έχει πια αφαιρεθεί από τις υπόλοιπες ενότητες, όπως οι προβλεπόμενες εφαρμογές.

Ευρύτερα, κανένας από τους 4 οδηγούς δεν αναφέρεται ρητά σε βελονισμό για διακοπή καπνίσματος, ούτε ο πλέον μαξιμαλιστικός οδηγός του 2008.

Πάντως, παρά τις πρόσφατες αλλαγές στις επίσημες συστάσεις και δημόσιο υλικό που προωθεί η R&J, διαπιστώσαμε ότι το προβληματικό υπόβαθρο της παραμένει και στην τελευταία έκδοση του κατάλογου συνεργαζόμενων επαγγελματιών και κέντρων της. Σε ανασκόπηση εξειδικευμένου συστήματος ΑΙ που έπειτα επαληθεύσαμε, τουλάχιστον 52 συνεργάτες της R&J (το 70%) έχουν προωθήσει επιστημονικά αμφιλεγόμενες χρήσεις λέιζερ, ενώ εξ αυτών οι 6 προώθησαν και ειδικά ισχυρισμούς για διακοπή καπνίσματος (το 8%). Οι εν λόγω 6 εταιρείες καταγράφονται στις Πορτογαλία, Γερμανία και Ολλανδία, αλλά στην επίμαχη λίστα της R&J δε συμπεριλαμβάνεται κάποια ελληνική εταιρεία.

Απόκρυψη ρίσκων και αντενδείξεων από την Relief Therapy

Στα βίντεο του κέντρου, η πρακτική διαφημίζεται ως πλήρως ανευ παρενεργειών και αντενδείξεων χρήσης, και τελείως ανώδυνη.

Τα βίντεο επίσης παρουσιάζουν επανειλημμένα χρήση της συσκευής σε χώρους χωρίς σχετική επισήμανση και χωρίς τη χρήση προστατευτικού εξοπλισμού:

Ανατρέχοντας στα φύλλα οδηγιών της R&J μεταξύ 2008-2022, στην πραγματικότητα, τονίζεται ότι οι συσκευές LaserPen ανήκουν στην κατηγορία ασφαλείας λέιζερ 3B της Διεθνούς Ηλεκτροτεχνικής Επιτροπής (IEC), που αποτελεί την 4η από 5 κλιμακούμενες κατηγορίες κινδύνου. Τα λέιζερ αποτρίχωσης βρίσκονται γενικώς στην 5η κατηγορία, αλλά αντιθέτα με την πλαισίωση των προωθητικών βίντεο, αυτό δεν καθιστά ασφαλή την χρήση της 4η κατηγορίας χωρίς κατάλληλα μέτρα προστασίας.

Έτσι, η κατάταξη των LaserPen καταρχάς σημαίνει ότι οι ακτίνες τους μπορούν να προκαλέσουν χρόνιες βλάβες την όραση²⁵Bartsch D, Muftuoglu IK, Freeman WR. Laser Pointers Revisited. Retina (Philadelphia, Pa.). Published September 2016. DOI: 10.1097/IAE.0000000000001253 όταν δεν τηρούνται τα αντίστοιχα μέτρα ασφαλείας²⁶Danger. Αρμόδιοι θεσμοί από ΗΠΑ²⁷Public-doc-142-v2: FESHM 4260 – Lasers. Fnal.gov. Published 2021. https://publicdocs.fnal.gov/cgi-bin/ShowDocument?docid=142, Καναδά²⁸Danger to human health or safety assessment for class 3B and class 4 handheld portable lasers – Canada.ca. Canada.ca. Published 2023. https://www.canada.ca/en/health-canada/services/consumer-product-safety/legislation-guidelines/guidelines-policies/information-regulated-parties-enforcement-approach-general-prohibitions/danger-human-health-safety-assessment-class-3b-class-4-handheld-portable-lasers.html, Ηνωμένο Βασίλειο²⁹Public Health England. Laser radiation: safety advice. GOV.UK. Published October 20 2016. https://www.gov.uk/government/publications/laser-radiation-safety-advice/laser-radiation-safety-advice, Αυστραλία³⁰ARPANSA. Lasers. ARPANSA. Published April 26 2017. https://www.arpansa.gov.au/understanding-radiation/what-is-radiation/non-ionising-radiation/laser και Σουηδία³¹Stefan Löfgren, Jörgen Thaung and Cesar Lopes. Swedish Radiation Safety Authority. 2013:30 Laser pointers and Eye injuries – An analysis of reported cases. ISSN: 2000-0456​ υπογραμμίζουν ότι η βλάβη μπορεί να προκληθεί σε κλάσματα του δευτερολέπτου, ακόμη και σε διάστημα μικρότερο του χρόνου βλεφαρίσματος ή ακαριαίας προστατευτικής αντίδρασης.

Έτσι, όπως ορίζεται και στο διεθνές στάνταρ ασφαλείας IEC 60825-1 και τονίζουν οι οδηγίες της R&J, οι συσκευές LaserPen πρέπει να χρησιμοποιούνται μόνο σε εσωτερικούς χώρους με κατάλληλη επισήμανση, και όσοι βρίσκονται στο χώρο κατά τη διάρκεια της χρήσης πρέπει να φορούν ειδικά γυαλιά ασφαλείας (EN 207).

Είναι σκόπιμο να σημειώσουμε επίσης ότι το επίμαχο LaserPen Praxis εκπέμπει υπέρυθρη ακτινοβολία, δηλαδή αόρατη για τους ανθρώπους, γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο συμπτωματικής παρατεταμένης έκθεσης, ειδικά αν ο ασθενής δεν έχει λάβει τις προβλεπόμενες προειδοποιήσεις ⓘΌπως καταγράφει ο πίνακας που παραθέσαμε στην ενότητα ταυτοποίησης, το LaserPen Praxis εκπέμπει στη συχνότητα 785nm που βρίσκεται στο εναρκτήριο όριο του υπέρυθρου φάσματος φωτός.. Η απόσταση άμεσου κινδύνου τραυματισμού των ματιών ορίζεται στα 10 εκατοστάⓘΠρόκειται για τον δείκτη NOHD του πίνακα σε απευθείας έκθεση. Ο οδηγός τονίζει επίσης με θαυμαστικό την ειδική προσοχή που απαιτείται για εφαρμογές στο κεφάλι, ενώ χρήση θαυμαστικού κάνει μόνο μία ακόμη φορά στο σύνολό του.

Συνεπώς, ειδικά η πρακτική εφαρμογής λέιζερ στα αυτιά χωρίς προστατευτικά γυαλιά είναι ανησυχητική, καθώς ελαφριές μετατοπίσεις και περιστροφές του ασθενή θα μπορούσαν να εκθέσουν τα μάτια του σε υπερβολική ακτινοβολία χωρίς να το αντιληφθεί.

Οι οδηγίες σημειώνουν επίσης δύο ακόμη πιθανές επιπλοκές με ακατάλληλη χρήση των LaserPen: υψηλή ένταση και παρατεταμένη εστίαση σε συγκεκριμένο σημείο μπορεί να προκαλέσει τοπικά εγκαύματα, ενώ επαφή με τραυματισμένη επιδερμίδα να οδηγήσει σε βακτηριακή μόλυνση. Η προφύλαξη εγκαυμάτων τονίζεται ειδικά για σκουρόχρωμα δέρματα και χαρακτηριστικά όπως τατουάζ, που απορροφούν αυξημένη ακτινοβολία.

Τα υπόλοιπα σημεία ασφαλείας του οδηγού μεταβάλλονται μεταξύ ετών. Στον πιο πρόσφατο διαθέσιμο γερμανικό οδηγό του 2022, συστήνεται ειδική προσοχή σε ευαίσθητες περιοχές, οπως των αυτιών, μύτης, βλεννογόνων και αιμοφόρων αγγείων. Στις αντενδείξεις, εκτός των ματιών, εμφανίζονται επιπλέον αποτροπές χορήγησης σε μαλακά σημεία του κρανίου, στη μήτρα εγκύων γυναικών και σε επιληπτικά επεισόδια.

Μερικές προηγούμενες παθήσεις έχουν αφαιρεθεί από τη ρητή λίστα αντενδείξεων, αλλά πλέον έχει προστεθεί αναφορά αναγκαίας εξέτασης και έγκρισης ιατρού σε περιπτώσεις δερματολογικών, μεταβολικών, φλεγμονωδών και κακοηθών παθήσεων. Το εν λόγω εύρος παθήσεων είναι ιδιαίτερα ευρύ, και εκτιμάται ότι σχεδόν ο μισός ελληνικός πληθυσμός πάσχει από τουλάχιστον μία εξ αυτών, με ακόμη μεγαλύτερη συχνότητα μεταξύ καπνιστών. Η έκδοση του 2022 εμφανίζει ευρύτερα πιο προσεκτική ιατρική πλαισίωση, και απαιτεί επίσης την αποστολή σχετιζόμενων περιστατικών παρενεργειών στον αρμόδιο ρυθμιστικό φορέα και τον κατασκευαστή.

Επίσης, σε ανασκόπηση των σχετικών ψηφιακών αναρτήσεων, διαπιστώσαμε ότι η κ. Παπανικολοπούλου είχε προστεθεί με ετικέτα Instagram σε βίντεο από τη διαδικασία πιστοποίησής της στη Σουηδία. Το βίντεο έχει αναρτηθεί από την κ. Göthlin που υπέγραψε ως εκπαιδεύτρια το πιστοποιητικό της Relief Therapy, το Φεβρουάριο του 2025. Στο επίμαχο βίντεο παρατηρούμε ακριβώς τη χρήση προστατευτικών γυαλιών τύπου EN 207 από τους ασθενείς, τα οποία διακρίνονται από την πλάγια κάλυψη των ματιών που παρέχουν.

Καταγράψαμε προβολή αντίστοιχων γυαλιών μόνο κατά το εναρκτήριο προωθητικό βίντεο του κέντρου το Μάρτιο 2025, που αποτελεούσε παράθεση αποκόμματος παλιότερου βίντεο του δικτύου Relief:

Το επόμενο προωθητικό βίντεο του εγχώριου κέντρου είναι το μόνο που εμφανίζει τη χειρίστρια με κάποιο στοιχειώδες μέτρο προστασίας, μια απλή υφασμάτινη μάσκα, που όμως δεν καλύπτει τους απτούς κινδύνους ως προς την όραση. Η χειρίστρια εμφανίζεται επίσης να φορά κοινά γυαλιά οράσεως, που όπως και σε επόμενα βίντεο, δε φαίνεται να παρέχουν ούτε σκίαση για την κοινή ηλιακή ακτινοβολία. Σημειώνουμε ότι ακόμη και τα κοινά γυαλιά ηλίου, συχνά δεν προσφέρουν σημαντική προστασία απέναντι στην αόρατη υπέρυθρη ακτινοβολία³²Kim H, Jeong J. Analysis of the Optical Characteristics of Mirror-coated Sunglasses. Journal of Korean Ophthalmic Optics Society. 2019;24(4):439-445. DOI: 10.14479/jkoos.2019.24.4.439.

Τέλος, στην πιο πρόσφατη ενεργή διαφήμιση του κέντρου στο Facebook, ακόμη παρουσιάζεται εφαρμογή λέιζερ στο κεφάλι ασθενών χωρίς κανένα μέτρο προστασίας. Η επίμαχη διαφήμιση εκτιμάται ότι έχει φτάσει τις 136 χιλιάδες χρήστες στην Ελλάδα τη μέρα δημοσίευσης του παρόντος άρθρου.

Το μακρύ προβληματικό ιστορικό των εναλλακτικών πρακτικών λέιζερ

Για να εξετάσουμε το ρυθμιστικό πλαίσιο των προαναφερόμενων πρακτικών, εκτελέσαμε δεκάδες αναζητήσεις στα αρχεία θεσμικών φορέων σε ΕΕ, ΗΠΑ, ΗΒ και Ελλάδα, μεταξύ άλλων και με εξειδικευμένο σύστημα ΑΙ. Τα εν λόγω ευρήματα θα αναλυθούν πιο ενδελεχώς σε επόμενο άρθρο μας, και επί του παρόντος θα παραθέσουμε κάποια κύρια ευρήματα σχετικά με την παρούσα έρευνα.

Καταρχάς διαπιστώσαμε ότι εγχώρια ο ΕΟΦ, το 2017 και 2022, είχε δημοσιεύσει αποφάσεις για αποσύρσεις 3 συσκευών λέιζερ που παρομοίως προέβαιναν σε αβάσιμους ισχυρισμούς αποτελεσματικότητας για μεγάλη ποικιλία παθήσεων. Υπογραμμιζόταν ότι οι αποφάσεις αφορούσαν την προστασία της δημόσιας υγείας.

Οι επίμαχες συσκευές δεν ταυτίζονταν με τα LaserPen, αλλά αποτελούσαν προϊόντα σε στυλ ρολογιού για προσωπική καθημερινή χρήση. Τουλάχιστον πάντως σε μία εκ των συσκευών όπου εντοπίσαμε τεχνικά χαρακτηριστικά, αυτή εμφάνιζε 10 φορές χαμηλότερη μέγιστη ένταση και ένα επίπεδο κατάταξης κινδύνου κάτω από τις LaserPen (3R έναντι 3B). Επίσης, προοριζόταν για προβολή λέιζερ στον καρπό, όχι κοντά στα μάτια, και πρόβαλε ορατή ακτινοβολία.

Παράλληλα, εντοπίσαμε ποικιλία σχετικών καταδικαστικών αποφάσεων διεθνώς από σειρά αρμόδιων αρχών, συμπεριλαμβανομένων και συσκευών που χρησιμοποιούνταν όπως και οι LaserPen στην επίμαχη περίπτωση.

Ειδικά οι συσκευές της R&J, παρουσιάζουν ιδιαίτερα επιβαρυμένο ιστορικό στις ΗΠΑ. Σε αδειοδοτικό έγγραφο του FDA του 2009, το οποίο αφορά μεταξύ άλλων τις συσκευές LaserPen Praxis και Expert, περιγράφεται χρήση για τοπική θέρμανση των ιστών. Οι αναφερόμενες εφαρμογές περιλαμβάνουν την προσωρινή ανακούφιση από ήπιους πόνους και δυσκαμψία στις αρθρώσεις και τους μυς, την προσωρινή αύξηση της τοπικής κυκλοφορίας του αίματος και τη χαλάρωση των μυών. Στο συγκεκριμένο έγγραφο δε συμπεριλαμβάνεται η διακοπή του καπνίσματος.

Από το 2013, συσκευές της R&J συμπεριλαμβάνεται επίσης στην «κόκκινη λίστα» εισαγωγών του FDA, με δύο καταχωρίσεις που αντιστοιχούν σε διευθύνσεις της εταιρείας στο Βερολίνο και στο Waldkirch. Οι καταχωρίσεις αφορούν συσκευές LaserPen 70 mW/785 nm. Σύμφωνα με τη σχετική σημείωση του FDA, «οι διαφημιστικές αναφορές σε πιεσοθεραπεία σημείων, πιεσοθεραπεία με λέιζερ, αρθρίτιδα και οδοντιατρικές εφαρμογές δεν καλύπτονται από την υφιστάμενη έγκριση και απαιτούν νέα υποβολή 510(k) (σ.σ. νέα αδειοδότηση)». Η ένταξη στη λίστα επιτρέπει τη δέσμευση των σχετικών εισαγόμενων αποστολών στις ΗΠΑ χωρίς προηγούμενη φυσική εξέταση.

Τα εν λόγω ευρήματα έναντι της R&J άμεσα αφορούν μόνο την αμερικανική αγορά, και μέχρι στιγμής δεν έχουμε εντοπίσει ανάλογο δημόσιο αρχείο ρυθμιστικών κυρώσεων στην ΕΕ έναντι της εταιρείας καθαυτής. Ωστόσο, εντοπίσαμε σειρά σχετικών δικαστικών αποφάσεων που αξιολογούσαν την προώθηση παρόμοιων πρακτικών. Ήδη από το 1999 στη Γαλλία είχε απαγορευτεί διαφήμιση ακριβώς επί της χρήσης λέιζερ για διακοπή καπνίσματος, με περισσότερες παρόμοιες αποφάσεις να ακολουθούν. Ανάλογη απόφαση καταγράψαμε στη Γερμανία το 2008 ακριβώς για προϊόν LaserPen, και για άλλα παρεμφερή προιόντα στην Ολλανδία το 2013 και στην Αγγλία το 2015.

Εντοπίσαμε επίσης απόφαση στη Γερμανία το 2008, που απαγορεύε την εκτέλεση παρόμοιων πρακτικών λέιζερ από μη εξειδικευμένους ιατρικούς επαγγελματίες.

Εγχώριες απογορεύσεις πρακτικών βελονισμού από μη ιατρούς

Σημειώνουμε ότι σε τηλεφωνική επικοινωνία με την Μαρία Παπανικολοπούλου, υπεύθυνη της Relief Therapy για την εκτέλεση των συνεδριών λέιζερ, η ίδια δήλωσε ότι δεν ήταν ιατρός. Επιβεβαιώσαμε ότι ούτε αυτή, ούτε οι τρεις άλλοι άντρες που εμφανίζονται στη διαχείριση του κέντρου, καταγράφονται στο Εθνικό Μητρώο Ιατρών του Πανελλήνιου Ιατρικού Συλλόγου.

Ωστόσο, ήδη από το 1980, ο τότε αρμόδιος Γενικός Διευθυντής ΥγιεινήςⓘΜεταξύ 1968-1982 δεν υπήρχε διακριτό Υπουργείο Υγείας, αλλά ενιαίο Υπουργείο Κοινωνικών Υπηρεσιών. Ο ΓΔΥ ήταν ο υπηρεσιακός επικεφαλής του υγειονομικού κλάδου της διοίκησης, με πολιτικό προϊστάμενο τον Υπουργό Κοινωνικών Υπηρεσιών. είχε εκδώσει διευκρίνηση προς όλες τις αρμόδιες αρχές και ιατρικούς συλλόγους ότι «θα ανεχόμαστε την εκτέλεση βελονισμού μόνο από ιατρούς που διαθέτουν εμπειρία και έχουν εκπαιδευτεί στη βελονοθεραπεία και σε καμμιά περίπτωση από μη ιατρούς οποιοδήποτε επάγγελμα υγείας και αν κάνουν». Το 1998 είχαν ακολουθήσει ανάλογες εκδώσεις από τον τότε Γενικό Γραμματέα της Διεύθυνσης Επαγγελματιών Υγείας πως «η ανοχή εφαρμογής [βελονισμού ή ομοιοπαθητικής] περιορίζεται μόνο σε ιατρούς»· και ταυτόχρονα από τον Προϊστάμενο της Διεύθυνσης ότι «σύμφωνα με τις κείμενες νομοθετικές διατάξεις, ο Βελονισμός είναι ιατρική πράξη και ως εκ τούτου απαγορεύεται η άσκησή του από οποιοδήποτε άλλο επάγγελμα Υγείας».

Ενώ μέχρι σήμερα οι εν λόγω αποφάσεις δεν έχουν μεταφερθεί απευθείας στη νομοθεσία, το Κεντρικό Συμβούλιο Υγείας (ΚΕΣΥ), ανώτατο συμβουλευτικό όργανο του Υπουργείου Υγείας, τις έχει επικυρώσει και ο νυν Υπουργός Υγείας έχει συνταχθεί με αυτές.

Συγκεκριμένα, όπως είχαμε γράψει και σε προηγούμενή μας έρευνα για την ομοιοπαθητική, το ΚΕΣΥ είχε εκδώσει δύο σχετικές αποφάσεις το 2018. Η πρώτη απέρριπτε την οποιαδήποτε επιστημονική αναγνώριση της ομοιοπαθητικής, ακόμη και ως «εναλλακτική ιατρική»· ενώ η δεύτερη διευκρίνιζε ότι 3 άλλες εναλλακτικές προσεγγίσεις (θεραπευτική άσκηση, ιαματική ιατρική, βελονισμός) μπορούσαν να αποτελούν συνεπικουρικά ιατρικά εργαλεία και άρα να αναγνωρίζονται ως συμπληρωματική ιατρική.

Στις 5 Φεβρουαρίου 2024, στο πλαίσιο κοινοβουλευτικής ερώτησης (σελ. 19), ο τότε και νυν Υπουργός Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης, αναφέρθηκε σε δύο επόμενες αποφάσεις του ΚΕΣΥ το 2021 και 2022· αυτές επικύρωναν τις προηγούμενες, και επαλήθευαν ότι ο βελονισμός δε μπορούσε να θεωρηθεί «εναλλακτική θεραπεία» αλλά συμπληρωματική ιατρική πράξη. Έτσι, ο Υπουργός διευκρίνησε ότι η δήλωση σχετικής επαγγελματικής εργασίας στο ΓΕΜΗ θεωρούνταν απλώς περιγραφική, και δε συνιστούσε θεσμοθέτηση νόμιμης εκτέλεσης των συμπληρωματικών πρακτικών από μη ιατρούς.

Στην ίδια κοινοβουλευτική απάντηση, ο Υπουργός Υγείας είχε δηλώσει επίσης ότι παρά την πρόβλεψη του ΚΕΣΥ, δεν είχαν οριστεί ακόμη οι ακριβείς προϋποθέσεις άσκησης των επίμαχων συμπληρωματικών πρακτικών, καθώς δεν είχε προκύψει συμφωνία μεταξύ της αρμόδιας επιτροπής. Πράγματι, στη Διαύγεια εντοπίσαμε δύο πράξεις συγκρότησης αντίστοιχων επιτροπών για την ιαματική ιατρική και το βελονισμό. Παρότι οι επιτροπές συγκροτήθηκαν το Δεκέμβριο του 2022 με εξαμηνιαία θητεία, δεν εντοπίσαμε κάποια σχετική δημόσια επακόλουθη απόφαση. Η τελευταία σχετική καταγραφή που εντοπίσαμε στη Διαύγεια ήταν τον Απρίλιο 2025 και αφορούσε την ανάκληση της τρίτης επιτροπής για τη θεραπευτική άσκηση, μόλις 2 μήνες μετά τον ορισμό της.

Οι απαντήσεις του Relief Therapy

Καθώς συλλέγαμε περισσότερα στοιχεία κατά την παραπάνω έρευνα, αποστέλλαμε και περισσότερα σχετικά ερωτήματα στο Relief Therapy.

Η πρώτη απάντηση του κέντρου στις 21 Σεπτεμβρίου, αφορούσε τις παραπλανητικές επιστημονικές παραπομπές της ιστοσελίδας. Ο εκπρόσωπος Ιωάννης Παλαιοχωρινός, μας απάντησε ότι μετά από επανεξέταση, αφαίρεσαν τις δύο μελέτες που δεν αφορούν τη διακοπή του καπνίσματος και αναδιατύπωσαν τις αναφορές στις υπόλοιπες 4 μελέτες, έτσι ώστε «να μην δημιουργείται η εντύπωση ότι η αποτελεσματικότητα της μεθόδου έχει αποδειχθεί με επιστημονική βεβαιότητα». Σήμερα η ακρίβεια της ενότητας μελετών έχει βελτιωθεί σημαντικά, αλλά ακόμη αποτελεί επιλεκτική ερμηνεία της βιβλιογραφίας και παρουσιάζει ακόμη σύμβολα που μπορούν να παρερμηνευτούν ως θετικά στοιχεία.

Κατά το Relief Therapy, «ορισμένες μελέτες αναφέρουν θετικά αποτελέσματα, ενώ συνολικά η διαθέσιμη τεκμηρίωση παραμένει περιορισμένη και όχι ομοιόμορφη. Για τον λόγο αυτό δεν επιθυμούμε να παρουσιάζουμε τη μέθοδο ως επιστημονικά αποδεδειγμένη ή με εγγυημένο αποτέλεσμα». Ωστόσο, παρά τις πιο προσεκτικές επαναδιατυπώσεις του κέντρου, δεν εντοπίζουμε δημόσια διαφάνεια για τη ξαφνική μεταστροφή του, ούτε στην ιστοσελίδα του, ούτε στις σχετικές αναρτήσεις του στα κοινωνικά δίκτυα. Παρότι το κέντρο αφαίρεσε την ενότητα «βίντεο» από την ιστοσελίδα του, το ιστορικό δεκάδων βίντεο παραμένει ακόμη προσβάσιμο στους λογαριασμούς κοινωνικών δικτύων του, συμπεριλαμβάνοντας σειρά παραπλανητικών ισχυρισμών χωρίς νέες διευκρινήσεις ή διορθώσεις.

Επίσης, η ψηφιακή προβολή του κέντρου ακόμη δεν επικοινωνεί σαφώς τις αμφίβολες έως αρνητικές γνωμοδοτήσεις των αρμόδιων ιατρικών θεσμών για την αποτελεσματικότητα της επίμαχης πρακτικής, και ειδικά σε αντιπαραβολή με τις συμβατικές πρακτικές, που παρουσιάζουν πολύ καλύτερη αποδεικτική βάση.

Αναφορικά με τη συσκευή λέιζερ, το κέντρο επιβεβαίωσε ότι πρόκειται για LaserPen της R&J, υποστηρίζοντας ότι αυτή έχει χρησιμοποιηθεί σε μελέτες που εξετάζουν το βελονισμό με λέιζερ στην απεξάρτηση από τη νικοτίνη. Ωστόσο, παρά το αίτημά μας, δεν μας παρέθεσε εκ νέου παραπομπές ή έγγραφα. Και στην ίδια απάντηση το κέντρο αναγνώρισε ότι η διακοπή του καπνίσματος και η απεξάρτηση από τη νικοτίνη δεν συμπεριλαμβάνονται ονομαστικά στην προβλεπόμενη χρήση του εν λόγω μοντέλου.

Επίσης, το κέντρο ανέφερε ότι η συσκευή έχει γνωστοποιηθεί στον ΕΟΦ, όπως προτάσει το σχετικό θεσμικό πλαίσιο για τις ιατροτεχνολογικές συσκευές που παράγονται από τρίτες χώρες. Στο ίδιο πλαίσιο, υποστήριξε ότι η παρουσίαση των πιστοποιητικών στην ιστοσελίδα του αποσκοπούσε στην τεκμηρίωση της ασφαλούς χρήσης της συσκευής από το προσωπικό του και όχι στην απόδειξη της αποτελεσματικότητας της μεθόδου. Ωστόσο όπως δείξαμε παραπάνω, η ψηφιακή προώθηση του κέντρου επικαλούνταν σαφώς τις επίμαχες πιστοποιήσεις, και πρωτίστως στο πλαίσιο κορυφαίας αποτελεσματικότητας (π.χ. «θεραπεία με μόνο μία συνεδρία»).

Η δεύτερη απάντηση του Relief Therapy στις 29 Σεπτεμβρίου, αφορούσε την ασφάλεια των υπηρεσιών της. Ο εκπρόσωπος ισχυρίστηκε ότι «κατά τη διάρκεια των συνεδριών χρησιμοποιούνται τα προβλεπόμενα προστατευτικά γυαλιά», που «παραδόθηκαν από τον προμηθευτή μαζί με τον εξοπλισμό», καθώς «η ασφάλεια κατά τη χρήση του εξοπλισμού λαμβάνεται σοβαρά υπόψη και εφαρμόζονται τα προβλεπόμενα μέτρα προστασίας». Όπως είδαμε ωστόσο, το ίδιο το βιντεοληπτικό υλικό που έχει αναρτήσει η εταιρεία δείχνει επανειλημμένη χρήση της συσκευής χωρίς καμιά καταγραφή γυαλιών στο χώρο του Relief Therapy.

Ο εκπρόσωπος ισχυρίστηκε επίσης ότι «όσον αφορά την παλαιότερη διατύπωση περί απουσίας αντενδείξεων ή παρενεργειών, κατά τον πρόσφατο συνολικό επανέλεγχο του περιεχομένου μας κρίναμε ότι μια τόσο απόλυτη διατύπωση δεν ήταν επαρκώς ακριβής. Για τον λόγο αυτό, οι σχετικές απόλυτες αναφορές περί πλήρους ασφάλειας, απουσίας παρενεργειών ή αντενδείξεων έχουν ήδη αφαιρεθεί ή τροποποιηθεί από την ιστοσελίδα μας.»

Στην τελευταία ανασκόπησή μας ωστόσο, διαπιστώνουμε ότι η ιστοσελίδα ακόμη αποκρύβει τις οδηγίες του κατασκευαστή R&J περί πιθανών παρενεργειών, αντενδείξεων και κινδύνων για τα μάτια. Ενώ πλέον συστήνεται η επικοινωνία με επαγγελματία υγείας σε περίπτωση ιατρικού προβλήματος, αναφέρεται μόνο η «υπνηλία» ως «πιθανή ήπια και προσωρινή παρενέργεια».

Επίσης, όπως και πριν, το σύνολο των παραπλανητικών και δυνητικά επικίνδυνων αναφορών ασφαλείας στα κοινωνικά δίκτυα παραμένει δημόσιο, χωρίς καμία διόρθωση ή διευκρίνηση.

Συμπέρασμα

Η πρακτική «βελονισμού με λέιζερ» για διακοπή καπνίσματος είναι ψευδοεπιστημονική. Δεν έχει αναγνωριστεί κανένας επιστημονικά βάσιμος μηχανισμός για την αποτελεσματικότητα της πρακτικής, και τα κλινικά δεδομένα γι’ αυτή είναι ελάχιστα και χαμηλής ποιότητας. Το φιλοσοφικό υπόβαθρο του κινεζικού βελονισμού που παρατίθεται, αναπτύχθηκε σε προ-επιστημονικές περιόδους και δε συνάδει με τα ευρήματα των φυσικών επιστημών.

Για την αποδεικτική βάση ασφάλειας και αποτελεσματικότητας των διαθέσιμων πρακτικών για διακοπή καπνίσματος, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας δημοσίευσε σχετική ανασκόπη το 2024. Μεταξύ 7 κατηγοριών, κατέταξε μόνο τις εναλλακτικές παρεμβάσεις στην κατηγορία ανεπαρκών δεδομένων για σύσταση υπέρ ή κατά. Αντιθέτως, διάφορες συμπεριφορικές και φαρμακολογικές παρεμβάσεις κατέγραψαν ισχυρές συστάσεις, με μέτρια έως υψηλή βεβαιότητα. Παρομοίως, και ο ελληνικός ΕΟΔΥ χαρακτηρίζει ατεκμηρίωτες τις πρακτικές βελονισμού για το κάπνισμα.

Στην Ελλάδα, παραπλανητικές σχετικές διαφημίσεις Facebook του κέντρου Relief Therapy, έφτασαν σε εκατοντάδες χιλιάδες χρήστες. Μέχρι και την αποστολή των ερωτημάτων μας, το κέντρο πρέσβευε ισχυρισμούς απόλυτης αποτελεσματικότητας και ασφάλειας.

Ως προς τα κλινικά δεδομένα αποτελεσματικότητας, η ιστοσελίδα του κέντρου παρουσίαζε παραπλανητικά 6 παραπομπές στη βιβλιογραφία, που συνιστούσαν από επιλεκτικότητα, έως αντιστροφή συμπερασμάτων της πιο αναγνωρισμένης ανασκόπησης. Μετά την επικοινωνία μας, το κέντρο προέβη σε κάποιες διορθώσεις, ωστόσο εξακολουθεί να αποκρύβει τις συστάσεις των αρμόδιων θεσμών και τα δεδομένα αποτελεσματικότητας των συμβατικών πρακτικών. Επίσης, το σύνολο των άμεσα παραπληνιτικών ισχυρισμών του σε βίντεο των κοινωνικών δικτύων, παραμένει χωρίς διευκρίνηση ή διόρθωση.

Ως προς την ασφάλεια, το κέντρο παρουσίαζε τη χρήση λέιζερ ως πλήρως ασφαλή, ανώδυνη και ελεύθερης παρενεργειών. Ωστόσο, διαπιστώσαμε ότι η επίμαχη συσκευή LaserPen εκπέμπει λέιζερ 4ης από 5 κατηγορίες κινδύνου, που θα μπορούσε να οδηγήσει σε χρόνιο οπτικό τραυματισμό σε κλάσματα του δευτερολέπτου, σε περίπτωση κοντινής απευθείας προβολής. Ο ίδιος ο κατασκευαστής R&J των LaserPen, τονίζει ότι πρέπει να γίνεται προσεκτική χρήση σε ευαίσθητα σημεία, ειδικά στο κεφάλι, και πάντα σε χώρο με σχετική σήμανση και ειδικά προστατευτικά γυαλιά. Ενώ το εγχώριο κέντρο ισχυρίστηκε ότι τηρεί τα μέτρα ασφαλείας, το σύνολο των βίντεο στο χώρο του δεν καταγράφει καμιά σήμανση ή χρήση γυαλιών, ακόμη και με ενεργή χρήση LaserPen στο κεφάλι. Και η ενημερωμένη ιστοσελίδα του κέντρου, εξακοκολουθεί να αποκρύβει τις αντενδείξεις του κατασκευαστή και το εύρος των πιθανών παρενεργειών, που οι οδηγίες αναφέρουν ότι πρέπει να δηλώνονται στους αρμόδιους φορείς.

Οι οδηγίες επίσης σημειώνουν ανάγκη ιατρικής έγκρισης για εύρος παθήσεων όπου εμπίπτει η πλειοψηφία των καπνιστών, κάτι που το κέντρο πλέον αναφέρει αόριστα και επιγραμματικά, σε μη άμεσα ορατή ενότητα της ιστοσελίδας του. Ευρύτερα, από το 1998, η εθνική νομολογία, αποφάσεις αρμόδιων συμβουλευτικών φορέων και δήλωση του νυν Υπουργού Υγείας, υποστηρίζουν ότι οι πρακτικές βελονισμού μπορούν να εκτελούνται νόμιμα μόνο από ιατρό. Επιβεβαιώσαμε ότι η χειρίστρια του κέντρου δε διαθέτει ιατρική άδεια, και η ίδια δεν επικαλέστηκε περιφερειακές σπουδές της, παρά μόνο ένα μη θεσμικά αναγνωρισμένο πιστοποιητικό, από μη αναγνωρισμένη εκπαιδεύτρια στο εξωτερικό.

Καταγράψαμε επίσης σειρά καταδικαστικών αποφάσεων τις τελευταίες 3 δεκαετίες στο δυτικό κόσμο, περί διαφήμισης του βελονισμού για αναπόδεικτες πρακτικές. Από το 2013, παρόμοιες συσκευές της γερμανικής εταιρείας παραγωγής R&J συμπεριλαμβάνονται στον αμερικανικό κατάλογο απαγόρευσης εισαγωγών, και από το 2014 γερμανικό δικαστήριο καταδίκασε ακριβώς την επίμαχη προώθηση των LaserPen για διακοπή καπνίσματος. Το 2017 και 2022, ο εγχώριος ΕΟΦ απαγόρευσε την τηλεπώληση 3 συσκευών λέιζερ για λόγους δημόσιας υγείας, ενώ παρουσιάζουν χαμηλότερα ρίσκα ασφαλείας από τα επίμαχα LaserPen.

Σημειώνουμε τέλος, ότι είναι εφικτό άλλες πρακτικές βελονισμού να παρουσιάζουν κάποια θεραπευτική τοπική επίδραση, με προκαταρκτικά στοιχεία για ορισμένες περιπτώσεις μυοσκελετικού ή χρόνιου πόνου. Ωστόσο και σε τέτοιες περιπτώσεις, τα κλινικά δεδομένα παραμένουν ανάμικτα και προκαταρκτικά, με τις καθιερωμένες ιατρικές συστάσεις διεθνώς να αναγνωρίζουν μόνο συμπληρωματική προσεκτική χορήγηση, σε περίπτωση ανεπαρκούς αποτελέσματος των καθιερωμένων συμβατικών πρακτικών.

Βιβλιογραφία

1. 1Christopoulou R, Mavropoulos G, Voucharas G. The Greek smoking epidemic from a life-course perspective. Journal of public health (Oxford, England). Published December 1 2022. DOI: 10.1093/pubmed/fdab342↩_A
2. 2Flor LS, Anderson JA, Morgan BW, et al. Global, regional, and national prevalence of second-hand smoke and attributable disease burden in 204 countries and territories, 1990–2023: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2023. The Lancet Public Health. 2026;11(10):e767-e785. DOI: 10.1016/s2468-2667(26)00168-4↩_A
3. 3Budisa N, Levin DB. Historical paradigm shifts in defining life: from spontaneous generation and vitalism to the Pasteurian Wall and the quest for artificial creation. Frontiers in Synthetic Biology. 2025;3:1692648. DOI: 10.3389/fsybi.2025.1692648↩_A
4. 4Langevin HM, Wayne PM. What Is the Point? The Problem with Acupuncture Research That No One Wants to Talk About. Journal of alternative and complementary medicine (New York, N.Y.). Published March 2018. DOI: 10.1089/acm.2017.0366↩_A
5. 5Barber J, Lodo F, Nugent-Head A, Zeng X. Comparative Techniques of Acupuncture and Dry Needling Intersecting with Trigger Point Physiology and Diagnostics: A Cross-Discipline Narrative Review. Medical acupuncture. Published October 1 2023. DOI:↩_A
6. 6Jenkins L, Scanlon E, Verhagen AP, et al. Most Systematic Reviews of Dry Needling for Musculoskeletal Pain Have High Risk of Bias: A Systematic Review of Systematic Reviews. JOSPT Methods. 2026;1-40. DOI: 10.2519/josptmethods.2026.0022↩_A
7. 7Ho L, Lai CNT, Chen H, et al. Systematic review of clinical practice guidelines on acupuncture for chronic musculoskeletal pain. BMC complementary medicine and therapies. Published September 1 2025. DOI: 10.1186/s12906-025-05070-y↩_A
8. 8Moritz H, Hummelsberger J. The state of evidence in acupuncture: A review of metaanalyses and systematic reviews of acupuncture evidence (update 2017–2022). Complementary Therapies in Medicine. 2025;89:103149. DOI: 10.1016/j.ctim.2025.103149↩_A
9. 9Liu J, Luo X, Yao M, et al. Use of statistical methods among acupuncture randomized controlled trials was far from satisfactory. Journal of Clinical Epidemiology. 2022;152:1-12. DOI: 10.1016/j.jclinepi.2022.09.008↩_A
10. 10Duan Y, Zhao P, Deng Y, et al. Incomplete reporting and spin in acupuncture randomised controlled trials: a cross-sectional meta-epidemiological study. BMJ evidence-based medicine. Published July 21 2025. DOI: https://doi.org/10.1136/bmjebm-2024-113364↩_A
11. 11Ji Z, Zhang J, Menniti-Ippolito F, et al. The quality of Cochrane systematic reviews of acupuncture: an overview. BMC Complementary Medicine and Therapies. 2020;20(1):307. DOI: 10.1186/s12906-020-03099-9↩_A ↩_B
12. 12Ho L, Ke FYT, Wong CHL, et al. Low methodological quality of systematic reviews on acupuncture: a cross-sectional study. BMC Medical Research Methodology. 2021;21(1):237. DOI: https://doi.org/10.1186/s12874-021-01437-0↩_A
13. 13Ng JY, Verhoeff N, Steen J. What are the ways in which social media is used in the context of complementary and alternative medicine in the health and medical scholarly literature? a scoping review. BMC Complementary Medicine and Therapies. 2023;23(1):32. DOI: 10.1186/s12906-023-03856-6↩_A
14. 14White AR, Rampes H, Liu JP, Stead LF, Campbell J. Acupuncture and related interventions for smoking cessation. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2014;2014(1). DOI: 10.1002/14651858.cd000009.pub4↩_A
15. 15Shea BJ, Reeves BC, Wells G, et al. AMSTAR 2: a Critical Appraisal Tool for Systematic Reviews That Include Randomised or non-randomised Studies of Healthcare interventions, or Both. BMJ. 2017;358(8122). DOI: 10.1136/bmj.j4008↩_A
16. 16Yavagal PC, L N. Efficacy of Laser Auricular Acupuncture for Smoking Cessation: A randomised controlled trial. Sultan Qaboos University medical journal. Published May 2021. DOI:↩_A
17. 17Wang J, Haselen Rv, Wang M, et al. Acupuncture for smoking cessation: A systematic review and meta-analysis of 24 randomized controlled trials. Tob. Induc. Dis. 2019;17(June). DOI: 10.18332/tid/109195↩_A
18. 18Zhang Y, Su Y, Tian Z, et al. Acupuncture and related acupoint therapies for smoking cessation: An umbrella review and updated meta-analysis. Tob. Induc. Dis. 2024;22(April):1-18. DOI: 10.18332/tid/186147↩_A ↩_B
19. 19Zhang Y, Yu Z, Lan H, et al. Non-traditional acupuncture therapies for smoking cessation: a systematic review of randomized controlled trials. European Journal of Integrative Medicine. 2021;47:101390. DOI: 10.1016/j.eujim.2021.101390↩_A
20. 20Shumin C, Zhenyu L, Jia JI, et al. Acupuncture with different frequencies for tobacco dependence: a randomized controlled trial. Journal of traditional Chinese medicine = Chung i tsa chih ying wen pan. Published June 2025. DOI: 10.19852/j.cnki.jtcm.2025.03.022↩_A
21. 21Shukla N, Akram Z, Khairnar MR, Pg NK, Kumar JS, Santhanam SP. Comparative Evaluation of the Effect of Pharmacotherapy, Low-Level Laser Therapy, and Behavioral Counseling on Tobacco Cessation: A Parallel Randomized Clinical Trial. Addiction & health. Published January 2026. DOI: 10.34172/ahj.1673↩_A
22. 22Michel-Cherqui M, Ma S, Leroy P, et al. Effectiveness of a Single Auriculotherapy Session for Smoking Cessation: A Prospective, Randomized, Single-Blind, Superiority, Multicenter Trial. Journal of Integrative and Complementary Medicine. 2026;32(7):601-610. DOI: 10.1177/27683605251415057↩_A
23. 23clinical treatment guideline for tobacco cessation in adults. www.who.int. Published July 2 2024. https://www.who.int/publications/i/item/9789240096431↩_A
24. 24Donnell CTO, Vikram Fielding-Singh, Vanneman M. The Art of the Null Hypothesis—Considerations for Study Design and Scientific Reporting. Journal of Cardiothoracic and Vascular Anesthesia. 2023;37(6):867-869. DOI: https://doi.org/10.1053/j.jvca.2023.02.026↩_A
25. 25Bartsch D, Muftuoglu IK, Freeman WR. Laser Pointers Revisited. Retina (Philadelphia, Pa.). Published September 2016. DOI: 10.1097/IAE.0000000000001253↩_A
26. 26Danger↩_A
27. 27Public-doc-142-v2: FESHM 4260 – Lasers. Fnal.gov. Published 2021. https://publicdocs.fnal.gov/cgi-bin/ShowDocument?docid=142↩_A
28. 28Danger to human health or safety assessment for class 3B and class 4 handheld portable lasers – Canada.ca. Canada.ca. Published 2023. https://www.canada.ca/en/health-canada/services/consumer-product-safety/legislation-guidelines/guidelines-policies/information-regulated-parties-enforcement-approach-general-prohibitions/danger-human-health-safety-assessment-class-3b-class-4-handheld-portable-lasers.html↩_A
29. 29Public Health England. Laser radiation: safety advice. GOV.UK. Published October 20 2016. https://www.gov.uk/government/publications/laser-radiation-safety-advice/laser-radiation-safety-advice↩_A
30. 30ARPANSA. Lasers. ARPANSA. Published April 26 2017. https://www.arpansa.gov.au/understanding-radiation/what-is-radiation/non-ionising-radiation/laser↩_A
31. 31Stefan Löfgren, Jörgen Thaung and Cesar Lopes. Swedish Radiation Safety Authority. 2013:30 Laser pointers and Eye injuries – An analysis of reported cases. ISSN: 2000-0456↩_A
32. 32Kim H, Jeong J. Analysis of the Optical Characteristics of Mirror-coated Sunglasses. Journal of Korean Ophthalmic Optics Society. 2019;24(4):439-445. DOI: 10.14479/jkoos.2019.24.4.439↩_A