- Σύνοψη αναφοράς
- 1. Εισαγωγή και μεθοδολογία
- 2. Ανάλυση Πολύ Μεγάλων Επιγραμμικών Πλατφορμών (VLOPs) και Πολύ Μεγάλων Επιγραμμικών Μηχανών Αναζήτησης (VLOSEs)
- 3. Στοιχεία ανεξαρτησίας και διαφάνειας
- 4. Προκλήσεις και προτάσεις
- 5. Επόμενα βήματα και μελλοντικά σχέδια
Σύνοψη αναφοράς
Το FactReview αναγνωρίστηκε επίσημα ως Trusted Flagger από τον Εθνικό Συντονιστή Ψηφιακών Υπηρεσιών της Ελλάδας (Εθνική Επιτροπή Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων – ΕΕΤΤ) στις 4 Νοεμβρίου 2024. Κατά το διάστημα από τον Νοέμβριο του 2024 έως τον Ιανουάριο του 2025 δεν υποβλήθηκαν αναφορές σε επιγραμμικές πλατφόρμες. Ωστόσο, το FactReview πραγματοποίησε ανάλυση της ευρύτερης δραστηριότητας μεγάλων διαδικτυακών μέσων την ίδια περίοδο, και κατέθεσε ειδική αναφορά σχετικά με την αποτελεσματικότητα των συστημάτων επιτήρησης παράνομου υλικού στο πλαίσιο προωθούμενων διαφημίσεων στο Facebook. Η αναφορά αυτή παρουσιάστηκε στη συνέχεια στην Επιτροπή Εσωτερικής Αγοράς και Προστασίας των Καταναλωτών (IMCO) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου τον Μάρτιο του 2025.
Κατά το πρώτο τετράμηνο του 2025, το FactReview, ως επίσημα αναγνωρισμένη Αξιόπιστη Πηγή Επισήμανσης στο πλαίσιο του Κανονισμού για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA) στην Ελλάδα, υπέβαλε συνολικά 10 αναλυτικές αναφορές σχετικά με παράνομο περιεχόμενο που στόχευε το ελληνικό κοινό. Όλες οι περιπτώσεις παρουσίαζαν σαφή χαρακτηριστικά απάτης, παραπλάνησης ή παράνομων εμπορικών πρακτικών, όπως απάτες που είχαν ως στόχο την υποκλοπή οικονομικών και προσωπικών δεδομένων (phishing scams) με παράνομη χρήση λογοτύπων γνωστών εμπορικών επωνυμιών (Decathlon, Πλαίσιο) για προσέλκυση χρηστών, μη εξουσιοδοτημένη προώθηση φαρμακευτικών προϊόντων (Insuvit, Hondro Sol), κατάχρηση διακριτικών δημοσίων υγειονομικών αρχών και συστηματική χρήση ψευδών μαρτυριών και επιθετικών τακτικών πωλήσεων.
Όλες οι αναφορές τεκμηριώθηκαν διεξοδικά με αποδεικτικό υλικό και νομική ανάλυση, με αναφορές στις σχετικές διατάξεις της ελληνικής ποινικής, καταναλωτικής και φαρμακευτικής νομοθεσίας, καθώς και στις ισχύουσες ευρωπαϊκές οδηγίες. Οι αναφορές οδήγησαν σε άμεση εξέταση και αφαίρεση του αναφερόμενου περιεχομένου από τις σχετικές Πολύ Μεγάλες Επιγραμματικές Πλατφόρμες (Very Large Online Platforms), με 100% αποδοχή και ενέργεια εκ μέρους της πλατφόρμας, συνήθως εντός 2 έως 4 ημερών από την υποβολή.
Σημαντικά σημεία της περιόδου αναφοράς:
- Αναχαίτιση εκτεταμένου phishing scam που εκμεταλλευόταν τις επωνυμίες Decathlon και Πλαίσιο για να παραπλανήσει χρήστες και να αποσπάσει ευαίσθητα οικονομικά στοιχεία μέσω ανύπαρκτων «εκπτώσεων».
- Εντοπισμός και απόσυρση παραπλανητικών διαφημίσεων μη εγκεκριμένων ιατρικών προϊόντων με στόχευση ευάλωτων ομάδων, συνοδευόμενων από ψευδείς επιστημονικές συστάσεις και παράνομη χρήση κρατικών συμβόλων
- Συστηματική τεκμηρίωση μοτίβων απάτης, όπως ψευδείς αξιολογήσεις χρηστών, πλασματική έλλειψη διαθεσιμότητας προϊόντων και παραπλανητικές δηλώσεις για την αποτελεσματικότητα των προϊόντων.
- Συνεργασία με εθνικές ρυθμιστικές αρχές, συμπεριλαμβανομένης της διαβίβασης επιλεγμένων περιπτώσεων για περαιτέρω ενέργειες και ενημέρωση του κοινού για κινδύνους στη δημόσια υγεία.
1. Εισαγωγή και μεθοδολογία
1.1 Σκοπός της αναφοράς
Σκοπός της παρούσας έκθεσης είναι να παράσχει στον Συντονιστή Ψηφιακών Υπηρεσιών (Εθνική Επιτροπή Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων) και στους υπόλοιπους αρμόδιους φορείς μια ολοκληρωμένη αποτύπωση των δραστηριοτήτων του FactReview ως επίσημα ορισμένης Αξιόπιστης Πηγής Επισήμανσης βάσει του Κανονισμού για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA) στην Ελλάδα, για το 1ο τετράμηνο του 2025. Η έκθεση καταγράφει τη φύση, τον όγκο και τα αποτελέσματα όλων των αναρτήσεων που επισημάνθηκαν ως δυνητικά παράνομες σε Πολύ Μεγάλες Επιγραμμικές Πλατφόρμες, με έμφαση στη διαφάνεια, τη λογοδοσία και την προστασία των καταναλωτών και του κοινού από δόλιες και παραπλανητικές πρακτικές στο διαδίκτυο. Η παρούσα έκθεση στοχεύει στην εκπλήρωση των υποχρεώσεών μας σύμφωνα με το Άρθρο 22 του DSA, παρέχοντας μια τεκμηριωμένη επισκόπηση του έργου μας, διευκολύνοντας την αποτελεσματική εποπτεία και υποστηρίζοντας τη συνεχή βελτίωση στη συνεργασία με τις διαδικτυακές πλατφόρμες.
1.2 Εύρος δραστηριοτήτων
Κατά την περίοδο αναφοράς, οι δραστηριότητες του FactReview ως Αξιόπιστης Πηγής Επισήμανσης εστιάστηκαν κυρίως στον εντοπισμό, την τεκμηρίωση και την αναφορά χορηγούμενου περιεχομένου και διαφημίσεων στις εξεταζόμενες επιγραμμικές πλατφόρμες που εμφάνιζαν σαφή χαρακτηριστικά απάτης, παραπλάνησης και άλλων παράνομων πρακτικών, με ιδιαίτερη έμφαση σε phishing scams, προώθηση μη εγκεκριμένων φαρμακευτικών προϊόντων, κατάχρηση διακριτικών δημοσίων αρχών, ψευδείς μαρτυρίες χρηστών και επιθετικές εμπορικές τακτικές. Όλες οι αναφερθείσες περιπτώσεις αφορούσαν την Ελλάδα και στόχευαν το ελληνόφωνο κοινό. Στο πεδίο δραστηριοτήτων περιλαμβάνεται και η νομική τεκμηρίωση του αναφερόμενου περιεχομένου, με αναφορές σε συγκεκριμένες διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας και σχετικών ευρωπαϊκών οδηγιών για την επιβεβαίωση της παρανομίας του υλικού.
1.3 Μικρή περιγραφή της μεθοδολογίας
To FactReview εφαρμόζει μια πολυεπίπεδη μεθοδολογία για τη διασφάλιση της ακρίβειας, της συνάφειας και της νομικής τεκμηρίωσης κάθε αναφοράς ως Αξιόπιστη Πηγή:
- Εντοπισμός Περιεχομένου: Οι περιπτώσεις επιλέγονται για εξέταση μέσω συνεχούς παρακολούθησης υλικού από όλες τις μεγάλες επιγραμικές πλατφόρμες, όπως γα παράδειγμα της βιβλιοθήκης διαφημίσεων του Facebook, και αναφορών από χρήστες.
- Προκαταρκτική Αξιολόγηση: Κάθε περίπτωση υπόκειται σε αρχική αξιολόγηση για να διαπιστωθεί εάν πληροί τα κριτήρια του DSA για παράνομο περιεχόμενο, συμπεριλαμβανομένης της απάτης, της παραπλάνησης ή άλλων παραβάσεων.
- Συλλογή Αποδεικτικών Στοιχείων: Η ομάδα συλλέγει και αρχειοθετεί όλα τα σχετικά αποδεικτικά στοιχεία, όπως URLs, στιγμιότυπα οθόνης και, όπου απαιτείται, βίντεο. Χρησιμοποιούνται ασφαλή sandbox περιβάλλοντα για την ασφαλή διερεύνηση ύποπτων συνδέσμων και την τεκμηρίωση της διαδικασίας και των κινδύνων για τον χρήστη.
- Νομική Ανάλυση: Αναλύεται το νομικό και κανονιστικό πλαίσιο κάθε περίπτωσης, με παραπομπές στην ελληνική ποινική, εμπορική και καταναλωτική νομοθεσία, καθώς και στις σχετικές ευρωπαϊκές οδηγίες, ώστε κάθε αναφορά να τεκμηριώνεται με σαφή νομική βάση.
- Υποβολή Αναφοράς: Για κάθε περίπτωση, συντάσσεται αναλυτική αναφορά και υποβάλλεται μέσω του καναλιού Αξιόπιστης Πηγής της εκάστοτε Πολύ Μεγάλης Επιγραμμικής Πλατφόρμας, με συνημμένη την υποστηρικτική τεκμηρίωση και επισήμανση των σχετικών διατάξεων.
- Παρακολούθηση Εξέλιξης: Η κατάσταση και τα αποτελέσματα όλων των αναφορών παρακολουθούνται συστηματικά, συμπεριλαμβανομένου του χρόνου απόκρισης και των αποφάσεων της πλατφόρμας, για την αξιολόγηση της απόδοσης και τη διασφάλιση της διαφάνειας.
2. Ανάλυση Πολύ Μεγάλων Επιγραμμικών Πλατφορμών (VLOPs) και Πολύ Μεγάλων Επιγραμμικών Μηχανών Αναζήτησης (VLOSEs)
2.1 Κατάσταση επικοινωνία και συνεργασίας
2.1.1 Κατάσταση συνεργασίας
| Πλατφόρμα | Κατάσταση | Αρχική επικοινωνία έγινε από | Ημερομηνία αρχικής επικοινωνίας |
|---|---|---|---|
| DailyMotion | Εδραίωση συνεργασίας | Την πλατφόρμα | 06/12/2024 |
| Εδραίωση συνεργασίας | Την πλατφόρμα | 06/12/2024 | |
| Ebay | Εδραίωση συνεργασίας | Την πλατφόρμα | 17/12/2024 |
| Snapchat | Εδραίωση συνεργασίας | Την πλατφόρμα | 20/12/2024 |
| AliExpress | Εδραίωση συνεργασίας | Την πλατφόρμα | 30/12/2024 |
| Meta | Εδραίωση συνεργασίας | Την πλατφόρμα | 03/01/2025 |
| Aylo | Εδραίωση συνεργασίας | Την πλατφόρμα | 14/02/2025 |
| Εδραίωση συνεργασίας | Την πλατφόρμα | 01/05/2025 | |
| Whaleco Technology (Temu) | Εδραίωση συνεργασίας | Το FactReview | 25/05/2025 |
| Zalando | Εδραίωση συνεργασίας | Το FactReview | 25/05/2025 |
| Technius | Εδραίωση συνεργασίας | Το FactReview | 25/05/2025 |
| Εδραίωση συνεργασίας | Το FactReview | 25/05/2025 | |
| Apple | Έχει γίνει αρχική επικοινωνία | Εν αναμονή απάντησης | Το FactReview | 25/05/2025 |
| Booking | Έχει γίνει αρχική επικοινωνία | Εν αναμονή απάντησης | Το FactReview | 25/05/2025 |
| Έχει γίνει αρχική επικοινωνία | Εν αναμονή απάντησης | Το FactReview | 25/05/2025 | |
| TikTok | Έχει γίνει αρχική επικοινωνία | Εν αναμονή απάντησης | Το FactReview | 25/05/2025 |
| WebGroup | Έχει γίνει αρχική επικοινωνία | Εν αναμονή απάντησης | Το FactReview | 25/05/2025 |
| Wikimedia Foundation | Έχει γίνει αρχική επικοινωνία | Εν αναμονή απάντησης | Το FactReview | 25/05/2025 |
| Amazon | Έχει γίνει αρχική επικοινωνία | Το FactReview | 25/05/2025 |
| Infinite Styles Services (Shein) | Έχει γίνει αρχική επικοινωνία | Το FactReview | 25/05/2025 |
| NKL Associates | Έχει γίνει αρχική επικοινωνία | Το FactReview | 25/05/2025 |
| Microsoft | Έχει γίνει αρχική επικοινωνία | Πρέπει να γίνει επαναληπτική επικοινωνία – πρόβλημα συνεννόησης | Το FactReview | 25/05/2025 |
2.1.2 Φύση συνεργασίας, κανάλια επικοινωνίας και τεχνικά προβλήματα
| Πλατφόρμα | Φύση συνεργασίας | Κανάλια επικοινωνίας | Τεχνικά προβλήματα |
|---|---|---|---|
| DailyMotion | Τακτική συνεργασία μέσω προτεραιοποίησης των αναφορών που υποβάλλει το FactReview ως Trusted Flagger. Δεν υπάρχει άλλος τύπος συνεργασίας. | Υποβολή αναφορών μέσω ειδικής πύλης για Trusted Flaggers με εξειδικευμένα πεδία για την υποβολή λεπτομερών πληροφοριών σχετικά με τον τύπο παράνομου περιεχομένου και σύστημα παρακολούθησης αναφορών. | Δεν υπήρξαν προβλήματα κατά την αναφερόμενη περίοδο. |
| Τακτική συνεργασία μέσω προτεραιοποίησης των αναφορών που υποβάλλει το FactReview ως Trusted Flagger. Δεν υπάρχει άλλος τύπος συνεργασίας. | Υποβολή αναφορών μέσω ειδικής πύλης για Trusted Flaggers με εξειδικευμένα πεδία για την υποβολή λεπτομερών πληροφοριών σχετικά με τον τύπο παράνομου περιεχομένου και σύστημα παρακολούθησης αναφορών. | Δεν υπήρξαν προβλήματα κατά την αναφερόμενη περίοδο. | |
| Ebay | Τακτική συνεργασία μέσω προτεραιοποίησης των αναφορών που υποβάλλει το FactReview ως Trusted Flagger. Δεν υπάρχει άλλος τύπος συνεργασίας. | Υποβολή αναφορών μέσω ειδικής πύλης για Trusted Flaggers με εξειδικευμένα πεδία για την υποβολή λεπτομερών πληροφοριών σχετικά με τον τύπο παράνομου περιεχομένου και σύστημα παρακολούθησης αναφορών. | Μικρό τεχνικό πρόβλημα με τη σύνδεση και την αρχική ενεργοποίηση του λογαριασμού. Ο υπεύθυνος επικοινωνίας του Ebay το έλυσε άμεσα μετά την επικοινωνία μας. |
| Snapchat | Τακτική συνεργασία μέσω προτεραιοποίησης των αναφορών που υποβάλλει το FactReview ως Trusted Flagger. Δεν υπάρχει άλλος τύπος συνεργασίας. | Υποβολή αναφορών μέσω ειδικής πύλης για Trusted Flaggers με εξειδικευμένα πεδία για την υποβολή λεπτομερών πληροφοριών σχετικά με τον τύπο παράνομου περιεχομένου και σύστημα παρακολούθησης αναφορών. | Δεν υπήρξαν προβλήματα κατά την αναφερόμενη περίοδο. |
| AliExpress | Τακτική συνεργασία μέσω προτεραιοποίησης των αναφορών που υποβάλλει το FactReview ως Trusted Flagger. Δεν υπάρχει άλλος τύπος συνεργασίας. | Υποβολή αναφορών μέσω ειδικής πύλης για Trusted Flaggers με εξειδικευμένα πεδία για την υποβολή λεπτομερών πληροφοριών σχετικά με τον τύπο παράνομου περιεχομένου και σύστημα παρακολούθησης αναφορών. | Δεν υπήρξαν προβλήματα κατά την αναφερόμενη περίοδο. |
| Meta | Τακτική συνεργασία μέσω προτεραιοποίησης των αναφορών που υποβάλλει το FactReview ως Trusted Flagger. Δεν υπάρχει άλλος τύπος συνεργασίας. | Υποβολή αναφορών μέσω ειδικής πύλης για Trusted Flaggers με εξειδικευμένα πεδία για την υποβολή λεπτομερών πληροφοριών σχετικά με τον τύπο παράνομου περιεχομένου και σύστημα παρακολούθησης αναφορών. | Δεν υπήρξαν προβλήματα κατά την αναφερόμενη περίοδο. |
| Aylo | Τακτική συνεργασία μέσω προτεραιοποίησης των αναφορών που υποβάλλει το FactReview ως Trusted Flagger. Δεν υπάρχει άλλος τύπος συνεργασίας. | Υποβολή αναφορών μέσω ειδικής πύλης για Trusted Flaggers με εξειδικευμένα πεδία για την υποβολή λεπτομερών πληροφοριών σχετικά με τον τύπο παράνομου περιεχομένου και σύστημα παρακολούθησης αναφορών. | Δεν υπήρξαν προβλήματα κατά την αναφερόμενη περίοδο. |
| Τακτική συνεργασία μέσω προτεραιοποίησης των αναφορών που υποβάλλει το FactReview ως Trusted Flagger. Δεν υπάρχει άλλος τύπος συνεργασίας. | Υποβολή αναφορών μέσω απλής φόρμας, παρόμοιας με εκείνη που χρησιμοποιείται από το ευρύ κοινό, χωρίς επιπλέον πεδία για πιο λεπτομερή αναφορά ή σύστημα παρακολούθησης αναφορών. | Δεν υπήρξαν προβλήματα κατά την αναφερόμενη περίοδο. |
2.2 Σημαντικοί δείκτες και στατιστικά στοιχεία
2.2.1 Πίνακας δεδομένων δραστηριότητας Αξιόπιστης Πηγής Επισήμανσης Παράνομου Περιεχομένου (Trusted Flagger) για το 1ο Τετράμηνο του 2025
| Αναφορά # | Σύνδεσμος πλήρους αναφοράς | Πλατφόρμα | Ημερομηνία κατάθεσης | Ημερομηνία γνωστοποίησης απόφασης | Χρόνος απόκρισης (ημέρες) | Αποτέλεσμα | Τύπος υλικού |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Πλήρης αναφορά | 2025-04-29 | 2025-04-29 | 0 | Η αναφορά έγινε δεκτή και το υλικό αφαιρέθηκε | Phishing | |
| Ψεύτικες αξιολογήσεις | |||||||
| 2 | Πλήρης αναφορά | 2025-04-29 | 2025-05-01 | 2 | Η αναφορά έγινε δεκτή και το υλικό αφαιρέθηκε | Ψευδείς ιατρικοί ισχυρισμοί | |
| Καταχρηστική χρήση επίσημων λογότυπων | |||||||
| Ψεύτικες αξιολογήσεις | |||||||
| 3 | Πλήρης αναφορά | 2025-05-07 | 2025-05-09 | 2 | Η αναφορά έγινε δεκτή και το υλικό αφαιρέθηκε | Phishing | |
| Ψεύτικες αξιολογήσεις | |||||||
| 4 | Πλήρης αναφορά | 2025-05-07 | 2025-05-09 | 2 | Η αναφορά έγινε δεκτή και το υλικό αφαιρέθηκε | Phishing | |
| Ψεύτικες αξιολογήσεις | |||||||
| 5 | Πλήρης αναφορά | 2025-05-10 | 2025-05-14 | 4 | Η αναφορά έγινε δεκτή και το υλικό αφαιρέθηκε | Ψευδείς ιατρικοί ισχυρισμοί | |
| Απατηλές τακτικές πωλήσεων/Απάτη με κρυφές χρεώσεις συνδρομών | |||||||
| Καταχρηστική χρήση επίσημων λογότυπων | |||||||
| Ψεύτικες αξιολογήσεις | |||||||
| 6 | Πλήρης αναφορά | 2025-05-28 | 2025-05-30 | 2 | Η αναφορά έγινε δεκτή και το υλικό αφαιρέθηκε | Ψευδείς ιατρικοί ισχυρισμοί | |
| Απατηλές τακτικές πωλήσεων | |||||||
| Καταχρηστική χρήση επίσημων λογότυπων | |||||||
| Ψεύτικες αξιολογήσεις | |||||||
| 7 | Πλήρης αναφορά | 2025-05-28 | 2025-06-04 | 7 | Η αναφορά έγινε δεκτή και το υλικό αφαιρέθηκε | Ψευδείς ιατρικοί ισχυρισμοί | |
| Απατηλές τακτικές πωλήσεων | |||||||
| Καταχρηστική χρήση επίσημων λογότυπων | |||||||
| Ψεύτικες αξιολογήσεις | |||||||
| 8 | Πλήρης αναφορά | 2025-05-28 | 2025-05-30 | 2 | Η αναφορά έγινε δεκτή και το υλικό αφαιρέθηκε | Ψευδείς ιατρικοί ισχυρισμοί | |
| Απατηλές τακτικές πωλήσεων | |||||||
| Καταχρηστική χρήση επίσημων λογότυπων | |||||||
| Ψεύτικες αξιολογήσεις | |||||||
| 9 | Πλήρης αναφορά | 2025-05-28 | 2025-05-30 | 2 | Η αναφορά έγινε δεκτή και το υλικό αφαιρέθηκε | Ψευδείς ιατρικοί ισχυρισμοί | |
| Απατηλές τακτικές πωλήσεων | |||||||
| Καταχρηστική χρήση επίσημων λογότυπων | |||||||
| Ψεύτικες αξιολογήσεις | |||||||
| 10 | Πλήρης αναφορά | 2025-05-28 | 2025-05-30 | 2 | Η αναφορά έγινε δεκτή και το υλικό αφαιρέθηκε | Ψευδείς ιατρικοί ισχυρισμοί | |
| Απατηλές τακτικές πωλήσεων | |||||||
| Ψεύτικες αξιολογήσεις |
2.3 Ενδεικτικές περιπτώσεις σημαντικών αναφορών
2.3.1 Σύντομες Περιγραφές Επιλεγμένων Υποθέσεων
Υπόθεση 1: Απάτη αλίευσης προσωπικών και οικονομικών στοιχείων με κακόβουλη χρήση του λογότυπου της εταιρείας Decathlon ως βιτρίνα
Περίληψη:
Χορηγούμενες διαφημίσεις στο Facebook παρουσίαζαν ψευδώς έναν υποτιθέμενο πρώην υπάλληλο της εταιρείας Decathlon, ο οποίος προσέφερε «μυστική έκπτωση» για αθλητική τσάντα North Face στην τιμή των 2€. Οι χρήστες οδηγούνταν σε μια πλαστή ιστοσελίδα που δεν είχε καμία σχέση με το Decathlon, όπου καλούνταν να εισαγάγουν ευαίσθητα τραπεζικά στοιχεία. Η απάτη περιλάμβανε ψεύτικες κριτικές χρηστών και κατασκευασμένα σχόλια για να ενισχύσει την αξιοπιστία της. Στο τέλος της διαδικασίας αγοράς οι χρήστες καλούνταν να προσθέσουν τα τραπεζικά τους στοιχεία για αγορά της τσάντας με 2€, ωστόσο επιλέγοντας να αποδεχτούν τους όρους χρήσης πριν την ολοκλήρωση της διαδικασίας έκαναν εν αγνοία τους συνδρομή αξίας άνω των 50€ σε μια άσχετη συνδρομητική υπηρεσία. Πέραν λοιπόν της έκθεσης των χρηστών σε κίνδυνο παραβίασης προσωπικών δεδομένων υπήρχε και ο κίνδυνος οικονομικής εκμετάλλευσης.
Υπόθεση 2: Απάτη με το «Insuvit» ως θεραπεία για διάφορες μορφές διαβήτη
Περίληψη:
Διαφημίσεις στο Facebook προωθούσαν ένα μη εγκεκριμένο προϊόν ονόματι «Insuvit» ως θεραπεία του διαβήτη τύπου 2, ισχυριζόμενες ψευδώς ότι ήταν εγκεκριμένο από τις ελληνικές αρχές υγείας και χρησιμοποιώντας το σήμα του Υπουργείου Υγείας. Η ιστοσελίδα συγκέντρωνε προσωπικές πληροφορίες και πληρωμές για ένα ανύπαρκτο ή μη εξουσιοδοτημένο φαρμακευτικό προϊόν, εκμεταλλευόμενη πλαστές μαρτυρίες και παραπλανητικούς ισχυρισμούς, στοχεύοντας ευάλωτους χρήστες, ειδικά εκείνους που αντιμετωπίζουν προβλήματα υγείας.
2.3.2 Σύντομη Εξήγηση της Σημασίας τους
Η ανάλυση των υποθέσεων αυτού του τετραμήνου αποκαλύπτει επαναλαμβανόμενα μοτίβα:
- Πλαστοπροσωπία επωνυμιών: Συστηματική χρήση μεγάλων εμπορικών επωνυμιών και δημόσιων αρχών (π.χ. Decathlon, Πλαίσιο, Υπουργείο Υγείας) για την ενίσχυση της αξιοπιστίας των scams.
- Phishing και συλλογή οικονομικών στοιχείων: Πολλές απάτες οδηγούν τους χρήστες σε ψεύτικες ιστοσελίδες που μιμούνται αξιόπιστες υπηρεσίες και ζητούν ευαίσθητα οικονομικά δεδομένα.
- Κατασκευασμένες μαρτυρίες και αξιολογήσεις: Όλες οι μεγάλες περιπτώσεις βασίζονται σε ψευδείς αξιολογήσεις, συχνά με χρήση stock ή AI-generated εικόνων, δημιουργώντας απατηλή εικόνα δημοφιλίας.
- Ψευδής έλλειψη και επείγουσα προτροπή: Συχνή χρήση χρονόμετρων, “περιορισμένης διαθεσιμότητας” και πιεστικών call-to-action για να οδηγήσουν τους χρήστες σε βιαστικές αποφάσεις.
- Παραβίαση κανονιστικής συμμόρφωσης: Περίτεχνες προσπάθειες παράκαμψης ή και πλήρης αγνόηση της σχετικής ελληνικής και ευρωπαϊκής νομοθεσίας, ειδικά όσον αφορά τη διαφήμιση και πώληση φαρμακευτικών προϊόντων, αλλά και τα πρότυπα προστασίας καταναλωτή (π.χ. έλλειψη εταιρικών στοιχείων, μη ύπαρξη δικαιώματος υπαναχώρησης).
- Ανακύκλωση scam templates: Διαρθρωτικές ομοιότητες μεταξύ υποθέσεων δείχνουν χρήση κοινών προτύπων (scam templates) ή λειτουργία ίδιων δικτύων σε πολλές καμπάνιες και προϊόντα.
2.4 Τάσεις και ανάλυση αναφερόμενων θεμάτων
2.4.1 Ανάλυση Τάσεων
Κατά την παρούσα περίοδο αναφοράς, το FactReview διαπίστωσε σταθερό όγκο απατηλών και παραπλανητικών διαφημίσεων που στοχεύουν Έλληνες χρήστες. Αξιοσημείωτη είναι η μετατόπιση προς ολοένα και πιο εξελιγμένες καμπάνιες που αποσκοπούν στην υποκλοπή οικονομικών και προσωπικών στοιχείων χρηστών (phishing) εκμεταλλευόμενες τις ταυτότητες γνωστών brands και χρησιμοποιούν ιδιαίτερα ρεαλιστικές μορφές χορηγούμενου περιεχομένου. Παρότι οι κλασικές οικονομικές απάτες παρέμειναν διαδεδομένες, το μεγαλύτερο ποσοστό αναφορών αφορούσε περιπτώσεις υγειονομικής απάτης, ειδικά στην προώθηση μη εγκεκριμένων φαρμακευτικών προϊόντων, αβάσιμων ιατρικών ισχυρισμών και στη χρήση κρατικών διακριτικών και ψευδών συστάσεων ειδικών.
Οι τάσεις περιλαμβάνουν:
- Εντονότερες και πιο ψυχολογικά χειριστικές εμπορικές τακτικές (π.χ. ψευδείς αντίστροφες μετρήσεις χρόνου διαθεσιμότητας, πιεστικά καλέσματα σε αγορές προϊόντων ή/και υπηρεσιών, συνδρομητικές παγίδες).
- Ευρύτερη χρήση κατασκευασμένων ή δημιουργημένων από AI μαρτυριών χρηστών για δημιουργία ψευδαίσθησης εμπιστοσύνης.
- Μεγάλο ποσοστό περιστατικών διασταυρούμενης εκμετάλλευσης πολλαπλών εμπορικών επωνυμιών—στόχευση όχι μόνο ενός, αλλά πολλών γνωστών εταιρειών σε συντονισμένες ενέργειες.
2.4.2 Επαναλαμβανόμενα Θέματα ή Μοτίβα
Η ανάλυση των υποθέσεων αυτού του τετραμήνου αποκαλύπτει επαναλαμβανόμενα μοτίβα:
- Πλαστοπροσωπία επωνυμιών: Συστηματική χρήση μεγάλων εμπορικών επωνυμιών και δημόσιων αρχών (π.χ. Decathlon, Πλαίσιο, Υπουργείο Υγείας) για την ενίσχυση της αξιοπιστίας των σχετικών απατών.
- Phishing και συλλογή οικονομικών στοιχείων: Πολλές απάτες οδηγούν τους χρήστες σε ψεύτικες ιστοσελίδες που μιμούνται αξιόπιστες υπηρεσίες και ζητούν ευαίσθητα οικονομικά δεδομένα.
- Κατασκευασμένες μαρτυρίες και αξιολογήσεις: Όλες οι μεγάλες περιπτώσεις βασίζονται σε ψευδείς αξιολογήσεις, συχνά με χρήση stock ή AI-generated εικόνων, δημιουργώντας απατηλή εικόνα δημοφιλίας.
- Ψευδής έλλειψη και επείγουσα προτροπή: Συχνή χρήση χρονόμετρων, “περιορισμένης διαθεσιμότητας” και πιεστικών call-to-action για να οδηγήσουν τους χρήστες σε βιαστικές αποφάσεις.
- Παραβίαση κανονιστικής συμμόρφωσης: Συνεχής αδιαφορία για την ελληνική και ευρωπαϊκή νομοθεσία, ειδικά όσον αφορά τη διαφήμιση και πώληση φαρμακευτικών προϊόντων, αλλά και τα πρότυπα προστασίας καταναλωτή (π.χ. έλλειψη εταιρικών στοιχείων, μη ύπαρξη δικαιώματος υπαναχώρησης).
- Ανακύκλωση συγκεκριμένων προτύπων απατών (scam templates): Διαρθρωτικές ομοιότητες μεταξύ υποθέσεων δείχνουν χρήση κοινών προτύπων ή λειτουργία ίδιων δικτύων σε πολλές καμπάνιες και προϊόντα.
3. Στοιχεία ανεξαρτησίας και διαφάνειας
3.1 Διασφαλίσεις Αμεροληψίας
Το FactReview εφαρμόζει αυστηρές πολιτικές και διαρθρωτικές διασφαλίσεις για τη διατήρηση της αμεροληψίας και της συντακτικής ανεξαρτησίας σε όλες τις δραστηριότητες Αξιόπιστης Πηγής:
- Συντακτική Ανεξαρτησία και Διαφανείς διαδικασίες: Όλες οι αποφάσεις επισήμανσης λαμβάνονται από την συντακτική ομάδα κατόπιν εξέτασης όλων των διαθέσιμων στοιχείων με εξέταση από 2 ή περισσότερα άτομα τόσο για τις εξεταζόμενες περιπτώσεις όσο και για την σχετική τεκμηρίωση. Δεν υπάρχει καμία επιρροή από εξωτερικούς εταίρους, διαφημιζόμενους, πλατφόρμες ή κρατικές αρχές.
- Πολιτική Σύγκρουσης Συμφερόντων: Το προσωπικό και οι συνεργάτες υποχρεούνται να δηλώνουν πιθανά ασυμβίβαστα (οικονομικά, συγγενικά, πολιτικά) και να αυτοεξαιρούνται από υποθέσεις όπου αυτά θα μπορούσαν να επηρεάσουν την κρίση τους.
- Εξωτερική Εποπτεία: Το FactReview είναι μέλος των International Fact-Checking Network (IFCN), EFCSN και EDMO, γεγονός που συνεπάγεται τακτικούς ανεξάρτητους ελέγχους των συντακτικών διαδικασιών και συμμόρφωση με τα διεθνή πρότυπα ακριβείας, αμεροληψίας και διαφάνειας.
- Δημόσια Διαφάνεια: Οι κανονισμοί λειτουργίας, οι πολιτικές σύγκρουσης συμφερόντων και οι ετήσιες αξιολογήσεις που περνάει το FactReview δημοσιεύονται στην ιστοσελίδα του οργανισμού. Όλες οι αναφορές που καταθέτουμε ως Αξιόπιστη Πηγή βασίζονται αποκλειστικά σε αντικειμενικές νομικές και πραγματολογικές αξιολογήσεις και δημοσιεύονται επίσης δημόσια στην σελίδα μας.
3.2 Διαφάνεια Χρηματοδότησης, Δεοντολογικά Πρότυπα
Το FactReview δεσμεύεται στην πλήρη οικονομική διαφάνεια και ακολουθεί αυστηρά δεοντολογικά πρότυπα:
- Πηγές Χρηματοδότησης: Η χρηματοδότηση προέρχεται από συνδυασμό επιχορηγήσεων από διεθνείς οργανισμούς, ευρωπαϊκά έργα και δωρεές αναγνωστών. Ο οργανισμός δεν λαμβάνει χρηματοδότηση από κρατικούς φορείς, πολιτικά κόμματα ή ψηφιακές πλατφόρμες.
- Ετήσια Διαφάνεια: Όλες οι σημαντικές πηγές χρηματοδότησης (άνω του 5% του ετήσιου κύκλου εργασιών) δημοσιεύονται στην ιστοσελίδα του FactReview, με αναλυτική αναφορά χορηγών, ποσών και σκοπού.
- Απαγόρευση Πληρωμένων Παρεμβάσεων: Ο οργανισμός απορρίπτει ρητά πληρωμένο περιεχόμενο, χορηγούμενες αναρτήσεις και διαφημίσεις που θα μπορούσαν, έστω δυνητικά, να επηρεάσουν τις συντακτικές αποφάσεις ή τη δουλειά μας ως Trusted Flaggers.
- Δεοντολογικές Δεσμεύσεις: Η λειτουργία διέπεται από τους Κώδικες Αρχών των IFCN και EFCSN, οι οποίοι περιλαμβάνει δεσμεύσεις αμεροληψίας, διαφάνειας πηγών, ξεκάθαρων πολιτικών διορθώσεων και δημόσιας λογοδοσίας.
- Δημόσια Λογοδοσία: Το FactReview ενθαρρύνει την επικοινωνία του κοινού για κατάθεση αναφορών, για αποστολή προτάσεων αλλά και καταγγελιών και κάνει συχνές ανασκοπήσεις των εσωτερικών πολιτικών και της μεθοδολογίας του.
4. Προκλήσεις και προτάσεις
4.1 Εμπόδια και προβλήματα που εντοπίστηκαν
Ένα σημαντικό εμπόδιο που αντιμετωπίστηκε το συγκεκριμένο τετράμηνο αφορά τη χαμηλή προσβασιμότητα και διαφάνεια των εργαλείων αναζήτησης διαφημίσεων σε ορισμένες πλατφόρμες. Συγκεκριμένα, το X (πρώην Twitter) επιτρέπει μόνο την αναζήτηση με βάση το όνομα των λογαριασμών που δημοσιεύουν διαφημίσεις και παρέχει ένα απλό αρχείο CSV με τον αριθμό των διαφημίσεων. Σε αντίθεση με το Meta Ad Library, δεν προσφέρει αναλυτική, αναζητήσιμη βάση δεδομένων για μεμονωμένες διαφημίσεις, το περιεχόμενό τους ή τα στοιχεία στόχευσης. Αυτό καθιστά σχεδόν αδύνατο τον εντοπισμό, την παρακολούθηση και την αναφορά δυνητικά παράνομων ή επικίνδυνων διαφημίσεων στην πλατφόρμα, υπονομεύοντας την προσπάθεια συμμόρφωσης με το DSA και την προστασία των χρηστών.
4.2 Προτάσεις για τις πλατφόρμες και τους φορείς
4.2.1 Για τις Πλατφόρμες (Meta)
Προτείνεται η Meta να ενισχύσει τη διαφάνεια στην επικοινωνία σχετικά με τις συνέπειες που επιβάλλονται σε λογαριασμούς που αναφέρονται επανειλημμένα για ανάρτηση παράνομου ή επικίνδυνου περιεχομένου. Από την εξεταζόμενη περίοδο εντοπίσαμε λογαριασμούς διαφημίσεων οι οποίοι, ενώ είναι σαφές ότι λειτουργούν ως κόμβοι συστηματικής παραγωγής και προώθησης απατηλών διαφημίσεων, και ενώ πλειάδα αναρτήσεων τους έχουν γίνει αντικείμενο αναφοράς από το FactReview και διαγραφής από την Meta, είναι ακόμα ενεργοί.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι λογαριασμοί οι οποίοι χρησιμοποιούν ψευδώς το όνομα του έλληνα γιατρού, Σωτήρη Τσιόδρα, για προώθηση μη-εγκεκριμένων φαρμακευτικών προϊόντων.
Το εν λόγω πρόβλημα τονίστηκε από το FactReview και στην σχετική παρουσίαση της πρώτης ειδικής αναφοράς που καταθέσαμε στον Εθνικό Συντονιστή Ψηφιακών Υπηρεσιών και παρουσιάσαμε στην Επιτροπή Εσωτερικής Αγοράς και Προστασίας των Καταναλωτών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (IMCO) τον Μάρτιο του 2025. Συγκεκριμένα η Meta φαίνεται πως εμφανίζει περιορισμούς στην στελέχωση της αναφορικά με την παρακολούθηση και ρύθμιση παράνομου περιεχομένου.
Η σαφής ενημέρωση για την πολιτική της Meta και άλλων Πολύ Μεγάλων Επιγραμμικών Μέσων για τις κυρώσεις ή τους περιορισμούς που επιβάλλονται σε τέτοιους λογαριασμούς θα λειτουργούσε αποτρεπτικά για την επανάληψη τέτοιων περιστατικών και θα ενίσχυε την εμπιστοσύνη των χρηστών στη διαδικασία αναφοράς.
4.2.2 Για τις Ρυθμιστικές Αρχές (Εθνικό Συντονιστή Ψηφιακών Υπηρεσιών και αντίστοιχες αρχές)
Βάσει της εμπειρίας του FactReview, η δημιουργία ενός ολοκληρωμένου οδηγού νόμων σχετικών με την δουλειά των Trusted Flaggers—με ανάλυση της εθνικής νομοθεσίας που σχετίζεται με τις διάφορες κατηγορίες παράνομου περιεχομένου—θα ήταν ιδιαίτερα χρήσιμη. Αν και το FactReview επένδυσε σημαντικό χρόνο στη σύνταξη τέτοιου οδηγού για την ελληνική νομοθεσία, η διαδικασία θα μπορούσε να είναι πολύ πιο άμεση αν ο Εθνικός Συντονιστής Ψηφιακών Υπηρεσιών, ή άλλη αρμόδια αρχή, παρείχε ένα επικαιροποιημένο και τυποποιημένο εργαλείο. Αυτό θα στήριζε ιδιαίτερα τους Trusted Flaggers, ορισμένοι εκ των οποίων μπορεί να μην διαθέτουν εξειδικευμένο νομικό προσωπικό, και θα βελτίωνε σημαντικά την ταχύτητα, την ακρίβεια και τη συνέπεια των αναφορών.
4.2.3 Για τη βελτίωση διαδικασιών (Γενικά)
Η ανάπτυξη και διάδοση εργαλείων και εγχειριδίων (όπως νομικοί οδηγοί, πρότυπα αναφοράς και εγχειρίδια βέλτιστων πρακτικών) μειώνει σημαντικά το διοικητικό βάρος για τους Trusted Flaggers και διευκολύνει την αποτελεσματική ροή εργασίας. Οι ρυθμιστικές αρχές και οι πλατφόρμες ενθαρρύνονται να υποστηρίξουν την ανάπτυξη τέτοιων εργαλείων και να προωθήσουν το διαμοιρασμό γνώσης μεταξύ Trusted Flaggers σε διαφορετικά κράτη μέλη.
5. Επόμενα βήματα και μελλοντικά σχέδια
5.1 Σχέδια για το επόμενο τετράμηνο
Για το επόμενο τετράμηνο, το FactReview σχεδιάζει να συνεχίσει την ενεργή παρακολούθηση και υποβολή αναφορών ως Trusted Flagger και να εντείνει τη συστηματική επιτήρηση και αναφορά δυνητικά παράνομου περιεχομένου, όπου το επιτρέπουν οι τεχνικές δυνατότητες. Έμφαση θα δοθεί στον εντοπισμό νέων μορφών απάτης που εκμεταλλεύονται επίκαιρα θέματα ή στοχεύουν ευάλωτες ομάδες με παραπληροφόρηση υγείας ή οικονομικές απάτες.
Επιπρόσθετα, στο πλαίσιο της δραστηριότητάς μας ως Trusted Flaggers, εδραιώσαμε συνεργασία με το Center for the Study of Organized Hate, ένα αμερικανικό think tank που επικεντρώνεται στην έρευνα και την πρόληψη οργανωμένης βίας κατά μειονοτικών ομάδων. Λαμβάνοντας υπόψη το ενδιαφέρον του φορέα για τις επιπτώσεις του DSA—μεταξύ άλλων—στην αντιμετώπιση της βίας εις βάρος μειονοτικών ομάδων εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, συνδιοργανώσαμε ημερίδα με θέμα: «Πώς οι Νοτιοασιάτες στην Ευρωπαϊκή Ένωση μπορούν να αξιοποιήσουν την Πράξη για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες για την αντιμετώπιση ψηφιακών επιθέσεων» η οποία θα λάβει χώρα στα μέσα Ιουνίου του 2025. Στόχος της εκδήλωσης είναι η ενημέρωση του ευρύτερου κοινού σχετικά με την Πράξη για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες και το πρόγραμμα Trusted Flagging, καθώς και η παρουσίαση των εργαλείων που έχουν στη διάθεσή τους οι χρήστες ψηφιακών υπηρεσιών στην Ευρωπαϊκή Ένωση για την αναφορά δυνητικά παράνομου περιεχομένου.
Το FactReview στοχεύει επίσης σε αυξημένη συνεργασία με τον Εθνικό Συντονιστή Ψηφιακών Υπηρεσιών και άλλες αρμόδιες αρχές, συμβάλλοντας στη διαμόρφωση εναρμονισμένων πρακτικών και νομικών αναφορών στο πλαίσιο του DSA. Όπου είναι εφικτό, ο οργανισμός θα συμμετέχει σε ομάδες εργασίας ή φόρουμ για ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών και προβλημάτων που προκύπτουν κατά τη διαδικασία επισήμανσης.
5.2 Βελτίωση διαδικασιών και νέα σημεία εστίασης
Κατά το επόμενο τετράμηνο, το FactReview θα βελτιστοποιήσει περαιτέρω τις εσωτερικές διαδικασίες, επικαιροποιώντας τον οδηγό νομικών αναφορών με τις τελευταίες νομοθετικές αλλαγές που αφορούν την εφαρμογή του DSA και τη διαδικασία επισήμανσης. Θα διερευνηθεί πιλοτική εφαρμογή αυτοματοποίησης ροής εργασίας για την απλούστευση της συλλογής αποδεικτικών στοιχείων, της τεκμηρίωσης και της παρακολούθησης της κατάστασης κάθε αναφοράς, με στόχο τη μείωση του διοικητικού φόρτου και την ενίσχυση της συνέπειας.
Νέοι τομείς εστίασης θα περιλαμβάνουν εις βάθος ανάλυση των τακτικών που χρησιμοποιούνται σε διαδικτυακές απάτες, συστηματική χαρτογράφηση των δικτύων που βρίσκονται πίσω από επαναλαμβανόμενες απάτες, καθώς και ενίσχυση της συνεργασίας με άλλους οργανισμούς για την ανταλλαγή δεδομένων σχετικά με επικίνδυνο υλικό σε διαφορετικές πλατφόρμες. Ιδιαίτερη προσοχή θα δοθεί και στην παρακολούθηση νέων τύπων περιεχομένου, όπως ψευδείς μαρτυρίες που παράγονται με AI και νέες μορφές στοχευμένης χειραγώγησης, ώστε το FactReview να παραμένει ενημερωμένο και αποτελεσματικό απέναντι στις εξελισσόμενες ψηφιακές απειλές.
Συντακτική ομάδα
