Ψευδής ισχυρισμός περί αντικαρκινικής δράσης 7 τροφίμων

Δημοσιεύματα σε ενημερωτικές σελίδες και μέσα κοινωνικής δικτύωσης αναπαράγουν τον ισχυρισμό ότι 7 συγκεκριμένα τρόφιμα έχουν τεκμηριωμένη αντικαρκινική δράση και πως γι’ αυτό τον λόγο πρέπει να τα εντάξουμε στην διατροφή μας. Ωστόσο, ο εν λόγω ισχυρισμός αποτελεί διαστρέβλωση επιστημονικών δεδομένων.

Αναπαραγωγές του ισχυρισμού σε μέσα ενημέρωσης και ιστολόγια: athensmagazine.gr, e-suntages.gr

Ο ισχυρισμός γνώρισε διάδοση και από λογαριασμούς και σελίδες σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης, παραδείγματα των οποίων βρίσκονται αρχειοθετημένα εδώ και εδώ.

Ο εξεταζόμενος ισχυρισμός

Ανάλυση του ισχυρισμού

Στα εξεταζόμενα δημοσιεύματα γίνεται αναφορά στη σύνδεση μεταξύ καρκίνου και δημιουργίας αγγείων καθώς και σε 7 τρόφιμα τα οποία υποτίθεται πως, σύμφωνα με επιστημονικές μελέτες, έχουν αντικαρκινική δράση. Στη συνέχεια θα εξετάσουμε τους ισχυρισμούς για το κάθε τρόφιμο ξεχωριστά.

Η αγγειογένεση και η σύνδεση με την καρκινική δράση

Αγγειογένεση είναι η διαδικασία με την οποία σχηματίζονται νέα αιμοφόρα αγγεία. Πρόκειται για ένα βασικό μηχανισμό του οργανισμού μας ο οποίος, μεταξύ άλλων, βοηθάει στην ανάπτυξη του σώματος στα αρχικά στάδια της ζωής μας και στην επούλωση τραυμάτων. Ωστόσο, ο ίδιος μηχανισμός μπορεί να χρησιμοποιηθεί και από καρκινικούς όγκους για την τροφοδοσία τους με θρεπτικά συστατικά και την μετάσταση καρκινικών κυττάρων σε διαφορετικά σημεία του σώματος.

Συγκεκριμένα, στα αρχικά στάδια της ανάπτυξης ενός όγκου οι ανάγκες του καλύπτονται από απορρόφηση οξυγόνου και θρεπτικών συστατικών από τους περιβάλλοντες ιστούς. Όταν όμως ο όγκος μεγαλώσει πέραν ενός ορίου, οι συνθήκες που δημιουργούνται οδηγούν στον σχηματισμό αγγείων για να καλύψουν τις αυξημένες ανάγκες του όγκου, οδηγώντας εν τέλει και στην μετάσταση του. Μία απο τις ιατρικές προσεγγίσεις για την αντιμετώπιση διάφορων μορφών καρκίνου είναι η χρήση φαρμάκων που αναστέλουν την αγγειογένεση (angiogenesis inhibitors), προσπαθώντας κατ’ ουσία να κόψουν την παροχή θρεπτικών συστατικών στον όγκο περιορίζοντας την ανάπτυξη τους, χωρίς ωστόσο να καταστρέφουν καρκινικά κύτταρα. Αυτές οι αγωγές έχουν βρεθεί αποτελεσματικές σε κάποιες μορφές καρκίνου, κυρίως όταν συνδυάζονται με άλλες αγωγές όπως χημειοθεραπείες. ¹Liu, Zhen-Ling, et al. “Angiogenic signaling pathways and anti-angiogenic therapy for cancer.” Sig. Transduct. Target. Ther., vol. 8, no. 198, 11 May. 2023, pp. 1-39, doi:10.1038/s41392-023-01460-1.

Η συσχέτιση της τομάτας με αντικαρκινική δράση

Για τις τομάτες αναφέρονται τα εξής στα εξεταζόμενα δημοσιεύματα:

Μια μελέτη του Χάρβαρντ έδειξε ότι οι άνδρες που κατανάλωναν μαγειρεμένες ντομάτες ή σάλτσα ντομάτας πάνω από 4 φορές το μήνα είχαν 50% μειωμένο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του προστάτη. Οι ντομάτες περιέχουν λυκοπένιο που έχει αντι-αγγειογενετικές ιδιότητες. Σε αντίθεση με τη βιταμίνη C, το ποσό του λυκοπενίου στη ντομάτα αυξάνεται όταν επεξεργάζεται σε υψηλές θερμοκρασίας ή όταν μαγειρεύεται με λάδι.

Δεδομένου ότι στα εξεταζόμενα δημοσιεύματα δεν παρέχεται τίτλος, σύνδεσμος ή αναγνωριστικός κωδικός μελέτης (doi) αναζητήσαμε την μελέτη που αναφέρεται σε αυτό το σημείο χρησιμοποιώντας ως λέξεις κλειδιά αναφορές των δημοσιευμάτων, όπως τη “μείωση 50% στον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του προστάτη” και την συχνότητα κατανάλωσης. Κατόπιν ενδελεχούς αναζήτησης εντοπίσαμε την πηγή η οποία είναι μια προοπτική μελέτη (prospective study) που δημοσιεύτηκε στο Journal of the National Cancer Institute το 2014. ²Zu, Ke, et al. “Dietary Lycopene, Angiogenesis, and Prostate Cancer: A Prospective Study in the Prostate-Specific Antigen Era.” JNCI Journal of the National Cancer Institute, vol. 106, no. 2, Feb. 2014, doi:10.1093/jnci/djt430.

Η μελέτη εξέτασε διατροφικά στοιχεία και στοιχεία υγείας μέσω ερωτηματολογίων για ένα δείγμα 49,898 επαγγελματιών υγείας από το 1986 μέχρι το 2010. Εντός της μελέτης αναφέρονται χαρακτηριστικά τα εξής:

[Αρχικό κείμενο]
Men with the highest intake were half as likely to develop lethal prostate cancer compared with those with the lowest intake.

[Μετάφραση]
Οι άντρες με την υψηλότερη κατανάλωση (σ.σ. λυκοπενίου) είχαν τις μισές πιθανότητες να αναπτύξουν θανατηφόρο καρκίνο του προστάτη συγκριτικά με όσους είχαν χαμηλότερη κατανάλωση.

Στα συμπεράσματα της μελέτης αναφέρεται ότι το ζήτημα με τον συσχετισμό κατανάλωσης λυκοπενίου και επίδρασης στο ρίσκο ανάπτυξης καρκίνου του προστάτη παραμένει αμφιλεγόμενο, καθώς διαφορετικές μελέτες έχουν καταλήξει σε αντικρουόμενα συμπεράσματα, με κάποιες να βρίσκουν σημαντική σύνδεση και άλλες αδύναμο ή και μηδενικό συσχετισμό. Η πιο πρόσφατη σχετική μετα-ανάλυση που εντοπίσαμε δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Frontiers in Nutrition το 2021³Luo, Jie, et al. “Dietary Tomato Consumption and the Risk of Prostate Cancer: A Meta-Analysis.” Front. Nutr., vol. 8, 4 May. 2021, doi:10.3389/fnut.2021.625185. και αποτελεί μια ανασκόπηση 10 μεγάλων προοπτικών μελετών (prospective studies) οι οποίες εξέτασαν τον συσχετισμό μεταξύ διατροφικής πρόσληψης λυκοπενίου, κυρίως μέσω κατανάλωσης τομάτας, και επίδρασης στο ρίσκο ανάπτυξης καρκίνου του προστάτη. Τα αποτελέσματα των ερευνητών έδειξαν ότι δεν υπάρχει απόδειξη σημαντικού συσχετισμού μεταξύ κατανάλωσης τομάτας ή λυκοπενίου και ρίσκου ανάπτυξης καρκίνου του προστάτη.

Επίσης, σε καμία από αυτές τις μελέτες δεν αναφέρεται πουθενά ότι το λυκοπένιο είναι πιο αποτελεσματικό από την χημειοθεραπεία.

Κόκκινο κρασί

Αναφορικά με το κόκκινο κρασί διαβάζουμε τα εξής στα υπό εξέταση δημοσιεύματα:

Ο φλοιός του σταφυλιού περιέχει ρεσβερατρόλη, ένα ισχυρό αντιοξειδωτικό που είναι γνωστό ότι μειώνει τον κίνδυνο καρδιαγγειακής νόσου.

Επιβεβαιώνεται ότι σκοτώνει τα βακτηρίδια, προλαμβάνει τον καρκίνο, αυξάνει την διάρκεια ζωής των ζώων, απομακρύνει τις επικίνδυνες ελεύθερες ρίζες, βελτιώνει την καρδιακή λειτουργία, δρα ενάντια σε μύκητες και ιούς, βελτιώνει την ψυχική και σωματική υγεία, βελτιώνει τη συγκέντρωση και πολλά άλλα. Τα 225ml κόκκινου κρασιού περιέχουν περίπου 640mcg ρεσβερατρόλης.

Στο πλαίσιο των εξεταζόμενων δημοσιευμάτων θα εστιάσουμε στον ισχυρισμό περί πρόληψης του καρκίνου. Η ρεσβερατρόλη είναι μια χημική ένωση η οποία, μεταξύ άλλων, υπάρχει στο φλοιό του σταφυλιού, σε κάποιους ξηρούς καρπούς και στα βατόμουρα. Είναι αλήθεια ότι έχει μελετηθεί εκτενώς για την επίδραση της σε διάφορες μορφές καρκίνου και υπάρχουν πολλές ερευνητικές προσπάθειες που εστιάζουν στην χρήση της ουσίας και παραλλαγών της ως αγωγές για την αντιμετώπιση διαφορετικών καρκίνων. Σύμφωνα και με την πιο πρόσφατη ανασκόπηση βιβλιογραφίας υπάρχουν αρκετές μελέτες in vitro σε κυτταρικές γραμμές, καθώς και μελέτες σε πειραματόζωα και ορισμένες κλινικές δοκιμές που έχουν δείξει πιθανή θετική επίδραση της ρεσβερατρόλης σε κάποιες μορφές καρκίνου. ⁴Wu, Si-Xia, et al. “Effects and mechanisms of resveratrol for prevention and management of cancers: An updated review.” Crit. Rev. Food Sci. Nutr., vol. 1-19., 19 July 2022, doi:10.1080/10408398.2022.2101428. Αρχειοθετημένο εδώ. Ωστόσο, ανασκόπηση συγκεκριμένα για κλινικές δοκιμές που αφορούσαν την ρεσβερατρόλη και δημοσιεύθηκε στο Precision Oncology⁵Berman, Adi Y., et al. “The therapeutic potential of resveratrol: a review of clinical trials.” npj Precis. Oncol., vol. 1, no. 35, 25 Sept. 2017, pp. 1-9, doi:10.1038/s41698-017-0038-6. έδειξε ότι τα στοιχεία της επίδρασης της σε διάφορες μορφές καρκίνου ήταν ασυνεπής. Συνολικά, και οι δύο ανασκοπήσεις αναφέρουν ότι χρειάζονται περισσότερες κλινικές μελέτες για να εξεταστεί η αξία της ρεσβερατρόλης στο πλαίσιο αντιμετώπισης συγκεκριμένων τύπων καρκίνου.

Παρόλα αυτά, οι ποσότητες που χρησιμοποιούνται στις μελέτες που έχουν διεξαχθεί είναι κατά πολύ μεγαλύτερες από την ποσότητα που μπορούμε να πάρουμε μέσω κατανάλωσης κρασιού ή άλλων πηγών ρεσβερατρόλης με ένα πρόβλημα, μεταξύ άλλων, να είναι η χαμηλή βιοδιαθεσιμότητα της ρεσβερατρόλης, δηλαδή πόσο μεγάλο μέρος της καταλήγει στην κυκλοφορία του αίματος. Συγκεκριμένα, ενώ οι συγκεντρώσεις που χορηγούνται σε διάφορες μελέτες ποικίλουν ανάλογα τον τύπο καρκίνου και άλλες σχετικές παραμέτρους, η βιοδιαθεσιμότητα της ρεσβερατρόλης όταν καταναλώνεται μέσω τροφίμων υπολογίζεται περίπου στο 20%⁶Wang, Qing, et al. “Antioxidant and neuroprotective actions of resveratrol in cerebrovascular diseases.” Front. Pharmacol., vol. 13, 2022, doi:10.3389/fphar.2022.948889., μεταξύ άλλων, λόγω του εκτενούς μεταβολισμού μέσω της γαστρεντερικής οδού.

Ενδεικτικά, σε παλιότερη μικρή κλινική δοκιμή του 2004⁷Walle, Thomas, et al. “High absorption but very low bioavailability of oral resveratrol in humans.” Drug Metab. Dispos., vol. 32, no. 12, Dec. 2004, pp. 1377-82, doi:10.1124/dmd.104.000885. Αρχειοθετημένο εδώ. είχε δοθεί σε συμμετέχοντες δόση 25mg ρεσβερατρόλης από την οποία ανιχνεύθηκαν εν τέλει περίπου 491ng στο αίμα ή πιο απλά το 0.02% της ποσότητας που καταναλώθηκε. Αντίστοιχα, ακόμα μικρότερη θα είναι η συγκέντρωση της ρεσβερατρόλης που θα προσλάβουμε με την κατανάλωση κρασιού. Ωστόσο, για την επαγωγή της αντικαρκινικής δράσης της ρεσβερατρόλης που έχει βρεθεί σε κάποιες μελέτες έχουν χρησιμοποιηθεί πολύ μεγαλύτερες ποσότητες οι οποίες, αναλογικά ξεπερνούν κατά πολύ τις ποσότητες που μπορούμε να πάρουμε μέσω της διατροφής.

Την ίδια παρατήρηση κάνει και συστηματική ανάλυση της βιβλιογραφίας που δημοσιεύθηκε το 2017 στο περιοδικό Addiction και εξέτασε 255 ανασκοπήσεις και μετα-αναλύσεις για τις επιπτώσεις της κατανάλωσης αλκόολ στην υγεία.⁸“The relationship between different dimensions of alcohol use and the ….” Archive, 11 Jan. 2021, archive.vn/LdsWZ#selection-475.0-475.9. Οι ερευνητές τονίζουν ότι, σύμφωνα με τα στοιχεία, η επίδραση της ρεσβερατρόλης στην μείωση ρίσκου ανάπτυξης καρκίνου όταν λαμβάνεται μέσω κατανάλωσης αλκοόλ είναι, στην καλύτερη περίπτωση, ελάχιστη καθώς για να εμφανίσει αντικαρκινικές ιδιότητες σε συγκεκριμένες μορφές καρκίνου χρειάζεται μια ελάχιστη ημερήσια δόση. Για να μπορέσουμε να πάρουμε αυτή την δόση θα χρειαζόμασταν περίπου 100,000 φορές μεγαλύτερη ποσότητα ρεσβερατρόλης από αυτή που μπορούμε να πάρουμε μέσω κατανάλωσης κρασιού.

Συνολικά, με το ζήτημα της προστασίας που εικάζεται ότι μπορεί να προσφέρει γενικά το αλκοόλ στην υγεία, έχει ασχοληθεί μια συστηματική ανασκόπηση βιβλιογραφίας που δημοσιεύθηκε το 2023 στο περιοδικό Journal of the American Medical Association.⁹Jinhui Zhao, PhD. “Association Between Daily Alcohol Intake and Risk of All-Cause Mortality: A Systematic Review and.” JAMA Netw. Open, vol. 6, no. 3, 31 Mar. 2023, p. e236185, doi:10.1001/jamanetworkopen.2023.6185. Σύμφωνα με τους ερευνητές, από την εξέταση 107 μελετών κοορτής δεν βρέθηκε σημαντική συσχέτιση προστασίας σε όσους έπιναν 25 γραμμάρια την ημέρα ενώ βρέθηκε σημαντική αύξηση ρίσκου θνησιμότητας σε όσους έπιναν 45 γραμμάρια και άνω την ημέρα.

Επομένως, ο ισχυρισμός ότι η πρόσληψη ρεσβερατρόλης μέσω του κρασιού μπορεί να συμβάλει στην προστασία από ανάπτυξη καρκίνου δεν είναι βάσιμος.

Καφές, πράσινο τσάι, βατόμουρα και σοκολάτα

Στα εξεταζόμενα άρθρα διαβάζουμε επίσης τα παρακάτω:

Δύο αγαπημένα ποτά που έχουν αντικαρκινικές ιδιότητες είναι ο καφές και το πράσινο τσάι. Τα βατόμουρα προστατεύουν, επίσης, από διάφορες μορφές καρκίνου. Εμποδίζουν τη διαδικασία της αγγειογένεσης και να μειώνουν το οξειδωτικό στρες. Είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικά στην καταπολέμηση του καρκίνου των ωοθηκών.

Αν θέλετε να καταναλώνετε κάτι γλυκό και υγιεινό, τότε η μαύρη σοκολάτα είναι η ιδανική επιλογή, δεδομένου ότι κάνει καλό στην καρδιαγγειακή υγεία, βοηθάει στην καλή διάθεση και ταυτόχρονα δρα κατά των καρκινικών κυττάρων.

Καφές

Σε μία από τις πιο πρόσφατες ανασκοπήσεις της επιστημονικής βιβλιογραφίας, μια εξέταση πολλών μετα-αναλύσεων, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό BMC Cancer το 2020¹⁰Zhao, Long-Gang, et al. “Coffee drinking and cancer risk: an umbrella review of meta-analyses of observational studies.” BMC Cancer, vol. 20, 2020, doi:10.1186/s12885-020-6561-9. εξετάστηκαν τα στοιχεία για την σύνδεση κατανάλωσης καφέ και ρίσκου για διάφορες μορφές καρκίνου. Οι ερευνητές κατέληξαν ότι βρέθηκαν στοιχεία που υποδηλώνουν συσχετισμό μεταξύ κατανάλωσης καφέ και μειωμένου ρίσκου καρκίνου στο ήπαρ και το ενδομήτριο, αλλά αυτά τα στοιχεία πρέπει να ερμηνευτούν με προσοχή. Συγκεκριμένα, ανέφεραν πως υπήρχαν ασυνέπειες στα αποτελέσματα διαφορετικών μελετών ενώ για ένα σημαντικό αριθμό των συσχετισμών βρέθηκαν ενδείξεις προκατάληψης δημοσίευσης (publication bias), το οποίο σημαίνει ότι μελέτες με σημαντικά ή θετικά αποτελέσματα τείνουν να δημοσιεύονται με μεγαλύτερη συχνότητα γεγονός που μπορεί να δίνει διαφορετική εικόνα αναφορικά με το εξεταζόμενο ζήτημα.

Τέλος, είναι σημαντικό να τονίσουμε ότι οι συσχετισμοί με μειωμένο ρίσκο καρκίνου στο ήπαρ και το ενδομήτριο βασίστηκαν σε μελέτες παρατήρησης (observational studies) οι οποίες δεν μπορούν να εδραιώσουν αιτιώδη συσχέτιση. Αυτό σημαίνει ότι οι μελέτες αυτές δεν μπορούν να προσδιορίσουν ότι ο καφές ήταν αυτός που οφείλεται για το μειωμένο ρίσκο αυτών των τύπων καρκίνου. Γι’ αυτό το λόγο και οι ερευνητές της ανασκόπησης τονίζουν την ανάγκη για περισσότερες μελέτες που θα μπορέσουν να κάνουν πιο σαφή τη σύνδεση μεταξύ καφέ και ρίσκου καρκίνου.

Ωστόσο, και μελέτες που χρησιμοποιούν συγκεκριμένη μεθοδολογία ώστε να εντοπίσουν αιτιώδη συσχέτιση μεταξύ ενός παράγοντα και επίδρασης στην υγεία, όπως οι μελέτες Μεντελικής Τυχαιοποίησης (mendelian randomization studies), έχουν καταλήξει σε αντίστοιχα συμπεράσματα. Συγκεκριμένα, μια μελέτη αυτού του τύπου δημοσιεύθηκε τον Οκτώβριο του 2022 στο περιοδικό Clinical Nutrition¹¹Carter, Paul, et al. “Coffee consumption and cancer risk: a Mendelian randomisation study.” Clin. Nutr., vol. 41, no. 10, 1 Oct. 2022, pp. 2113-23, doi:10.1016/j.clnu.2022.08.019. και εξέτασε τον συσχετισμό μεταξύ κατανάλωσης καφέ και ρίσκου ανάπτυξης καρκίνου. Οι ερευνητές δεν βρήκαν στοιχεία που να υποστηρίζουν αιτιώδη συσχέτιση κατανάλωσης καφέ με μειωμένο ρίσκο ανάπτυξης μιας ευρείας λίστας μορφών καρκίνου.

Τσάι

Αντίστοιχα, μια από τις πιο πρόσφατες ανασκοπήσεις μετα-αναλύσεων που δημοσιεύθηκε το 2020 στο περιοδικό Advances in Nutrition εξέτασε το συσχετισμό κατανάλωσης τσαγιού με το ρίσκο ανάπτυξης 11 μορφών καρκίνου.¹²Kim, Tai Lim, et al. “Tea Consumption and Risk of Cancer: An Umbrella Review and Meta-Analysis of Observational Studies.” Adv. Nutr., vol. 11, no. 6, 1 Nov. 2020, pp. 1437-52, doi:10.1093/advances/nmaa077. Οι ερευνητές βρήκαν συσχετισμό μεταξύ κατανάλωσης τσαγιού και μειωμένου ρίσκου για 15 μορφές καρκίνου σε 42 από τις 154 μετα-αναλύσεις που εξέτασαν. Και σε αυτή την περίπτωση, ωστόσο, υπάρχουν σημαντικοί περιορισμοί όπως ότι οι ερευνητές δεν συνυπολόγισαν παράγοντες όπως η ηλικία, το φύλο, η εθνικότητα και το ιστορικό καπνίσματος κατά την ανάλυση των δεδομένων. Επίσης, όπως και στην περίπτωση του καφέ, οι συσχετισμοί βασίστηκαν σε μελέτες παρατήρησης γεγονός που σημαίνει ότι τα αποτελέσματα δεν μπορούν να συσχετιστούν αιτιωδώς με την κατανάλωση τσαγιού.

Για την εξέταση της αιτιώδους συσχέτισης μεταξύ τσαγιού και ρίσκου ανάπτυξης καρκίνου του μαστού έχει δημοσιευθεί επίσης μια μελέτη Μεντελικής Τυχαιοποίησης το 2022 στο περιοδικό Frontiers in Nutrition.¹³Deng, Yuqing, et al. “A Mendelian randomization study of the effect of tea intake on breast cancer.” Front. Nutr., vol. 9, 2022, doi:10.3389/fnut.2022.956969. Η μελέτη χρησιμοποίησε δεδομένα για 349,376 άτομα από το UK Biobank και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα στοιχεία δεν δείχνουν αιτιώδη συσχέτιση μεταξύ κατανάλωσης τσαγιού και μειωμένου ρίσκου ανάπτυξης καρκίνου του μαστού.

Σοκολάτα

Για την μαύρη σοκολάτα δημοσιεύθηκε το 2021 στο περιοδικό Aging μια μελέτη η οποία συμπεριέλαβε στοιχεία παρατήρησης από την κλινική δοκιμή PLCO (Prostate, Lung, Colorectal, and Ovarian Cancer Screening Trial)¹⁴Zhong, Guo-Chao, et al. “Chocolate consumption and all-cause and cause-specific mortality in a US population: a post hoc analysis of the PLCO cancer screening trial.” Aging (Albany NY), vol. 13, no. 14, 7 July 2021, p. 18564, doi:10.18632/aging.203302. η οποία συμπεριέλαβε στοιχεία από τουλάχιστον 30,000 συμμετέχοντες της PLCO στις Ηνωμένες Πολιτείες και εξέτασε αν η κατανάλωση σοκολάτας σχετίζεται με μείωση ρίσκου θανάτου από διάφορες μορφές καρκίνου. Οι ερευνητές βρήκαν ότι δεν υπάρχει σημαντικός συσχετισμός μεταξύ κατανάλωσης σοκολάτας και ρίσκου ανάπτυξης ή θανάτου από κάποια εκ των εξεταζόμενων μορφών καρκίνου. Όπως τονίζουν και οι ίδιοι οι ερευνητές, η μελέτη δεν είχε διαθέσιμα δεδομένα για τον τύπο της σοκολάτας (μαύρη ή γάλακτος) ωστόσο, όπως αναφέρουν, μετά από εκτενή έλεγχο της βιβλιογραφίας δεν κατάφεραν να εντοπίσουν μελέτες που να εξέτασαν έκβαση υγείας από κατανάλωση συγκεκριμένων τύπων σοκολάτας.

Ωστόσο, μια μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2022 στο European Journal of Epidemiology¹⁵Zhao, Bin, et al. “Relationship between chocolate consumption and overall and cause-specific mortality, systematic review and updated meta-analysis.” Eur. J. Epidemiol., vol. 37, no. 4, 1 Apr. 2022, pp. 321-33, doi:10.1007/s10654-022-00858-5. Αρχειοθετημένο εδώ. και εξέτασε δεδομένα 27,111 ανδρών από την κλινική δοκιμή ATBC (Alpha-Tocopherol, Beta-Carotene cancer prevention), βρήκε ασθενή συσχετισμό μεταξύ υψηλής κατανάλωσης σοκολάτας και μειωμένου ρίσκου ορθοκολικού καρκίνου και καρκίνου του ήπατος.

Και στις δυο αυτές μελέτες υπάρχει ο ίδιος περιορισμός αναφορικά με την εδραίωση αιτιώδους σχέσης, καθώς αποτελούν μελέτες παρατήρησης, ωστόσο συνολικά η βιβλιογραφία δείχνει ασυνεπή αποτελέσματα για την σύνδεση κατανάλωσης σοκολάτας με το ρίσκο ανάπτυξης καρκίνου.

Βατόμουρα

Για την συνολική επίδραση που ενδέχεται να έχουν τα βατόμουρα καθώς και άλλα φρούτα στο ρίσκο ανάπτυξης διαφόρων μορφών καρκίνου, το American Institute for Cancer Research (AICR) έχει δημοσιεύσει μια συνολική επισκόπηση της επιστημονικής βιβλιογραφίας¹⁶“Raspberries: Rich in Fiber and Ellagitannin Compounds.” American Institute for Cancer Research, 3 Aug. 2021, www.aicr.org/cancer-prevention/food-facts/raspberries/#research. η οποία καλύπτει το συσχετισμό διάφορων συστατικών που περιέχουν τα φρούτα όπως τα βατόμουρα, μεταξύ των οποίων είναι και οι φυτικές ίνες. Σύμφωνα με τον φορέα υπάρχουν στοιχεία που δείχνουν πιθανή σύνδεση κατανάλωσης τροφών που περιέχουν φυτικές ίνες με μειωμένο ρίσκο ορθοκολικού καρκίνου και πιθανή σύνδεση κατανάλωσης λαχανικών, συνδυαστικά με φρούτα, με μειωμένο ρίσκο διάφορων μορφών καρκίνου όπως του στόματος, του φάρυγγα, του λάρυγγα, του οισοφάγου και του στομαχιού.

Ωστόσο, συγκεκριμένα για τα βατόμουρα, μια από τις ουσίες που περιέχουν και έχει εξεταστεί εκτενώς στο πλαίσιο των αντικαρκινικών της ιδιοτήτων είναι οι ανθοκυανίνες, χημικά μόρια που βρίσκονται σε πολλά φρούτα και λαχανικά. Το 2017 δημοσιεύθηκε στο περιοδικό British Journal of Pharmacology¹⁷Lin, Bo-Wen, et al. “Effects of anthocyanins on the prevention and treatment of cancer.” Br. J. Pharmacol., vol. 174, no. 11, June 2017, p. 1226, doi:10.1111/bph.13627. μια ανασκόπηση μελετών η οποία προσπάθησε να εξετάσει αν οι ανθοκυανίνες σχετίζονται με την πρόληψη ή την αντιμετώπιση διάφορων μορφών καρκίνου. Οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι οι ανθοκυανίνες ενδέχεται να έχουν θετική επίδραση στην αντιμετώπιση καρκινικών όγκων. Ωστόσο, είναι σημαντικό να τονίσουμε ότι τα περισσότερα πειραματικά δεδομένα που έδειξαν αντικαρκινικές ιδιότητες των ανθοκυανινών προέρχονται από μελέτες σε κύτταρα και πειραματόζωα. Επίσης, οι μελέτες που εξέτασαν στοιχεία σε ανθρώπους, ενώ έδειξαν συσχετισμό μεταξύ κατανάλωσης ανθοκυανινών και μειωμένου ρίσκου ανάπτυξης καρκίνου ο τύπος των μελετών δεν μπορεί να εδραιώσει αιτιώδη σύνδεση μεταξύ των δύο, καθώς για τέτοια σύνδεση χρειαζόμαστε ελεγχόμενες κλινικές δοκιμές.

Άλλες μελέτες έχουν εξετάσει δεδομένα για συγκεκριμένες μορφές καρκίνου, με χαρακτηριστικό παράδειγμα μια συστηματική ανασκόπηση της βιβλιογραφίας (systematic review) που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Frontiers in Pharmacology το 2019¹⁸Medic, Nevenka, et al. “Anthocyanins in Colorectal Cancer Prevention. A Systematic Review of the Literature in Search of Molecular Oncotargets.” Front. Pharmacol., vol. 10, 21 June 2019, doi:10.3389/fphar.2019.00675. και εξέτασε τα στοιχεία για επίδραση των ανθοκυανινών στην πρόληψη ορθοκολικού καρκίνου. Η ανάλυση εξέτασε συνολικά 19 έρευνες μεταξύ των οποίων ήταν μελέτες σε πειρατόζωα καθώς και μελέτες παρατήρησης (observational studies) σε ανθρώπους. Ενώ οι ερευνητές ανέφεραν ότι υπάρχουν κάποιες ενδείξεις θετικής επίδρασης των ανθοκυανινών στην πρόληψη ορθοκολικού καρκίνου σε πειραματόζωα, η ανάλυση τους έδειξε ελλιπή ή και μηδενική επίδραση στις μελέτες που αφορούσαν ανθρώπους. Σε αυτά τα αποτελέσματα πρέπει να συνυπολογίσουμε ότι, όπως και στις προηγούμενες περιπτώσεις, οι μελέτες παρατήρησης δεν μπορούν να εδραιώσουν αιτιώδη σχέση με τον εξεταζόμενο παράγοντα.

Τέλος, μια συνολική συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση πάνω σε μελέτες παρατήρησης και ελεγχόμενες κλινικές δοκιμές που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nutrition Reviews το 2021 εξέτασε επίσης την επίδραση των ανθοκυανινών σε διάφορες παθήσεις μεταξύ των οποίων και συγκεκριμένες μορφές καρκίνου.¹⁹Sandoval-Ramírez, Berner-Andrée, et al. “The health benefits of anthocyanins: an umbrella review of systematic reviews and meta-analyses of observational studies and controlled clinical trials.” Nutr. Rev., vol. 80, no. 6, 1 June 2022, pp. 1515-30, doi:10.1093/nutrit/nuab086. Αρχειοθετημένο εδώ. Οι ερευνητές εξέτασαν την σύνδεση μεταξύ διατροφικής κατανάλωσης ανθοκυανινών και ρίσκου ανάπτυξης γαστρικού καρκίνου και καρκίνου του μαστού αναλύοντας, μεταξύ άλλων, δεδομένα από 2 μελέτες κοορτής για τον γαστρικό καρκίνο και 6 προοπτικές μελέτες κοορτής (prospective cohort studies) για τον καρκίνο του μαστού. Με βάση τα εξεταζόμενα δεδομένα οι ερευνητές κατέληξαν ότι δεν υπάρχει συσχετισμός μεταξύ διατροφικής κατανάλωσης ανθοκυανινών και μειωμένου ρίσκου καρκίνου του μαστού ή γαστρικού καρκίνου.

Συνολικά, υπάρχουν ενδείξεις ότι οι ανθοκυανίνες ενδέχεται να έχουν ρόλο στην πρόληψη και αντιμετώπιση συγκεκριμένων μορφών καρκίνου. Ωστόσο, τα στοιχεία είναι ελλιπή προς το παρόν ενώ δεν υπάρχουν στοιχεία που να δείχνουν ότι αυτή η επίδραση έρχεται απαραίτητα μέσω της κατανάλωσης βατόμουρων, καθώς σύμφωνα με μελέτες όπως η ανασκόπηση στο Frontiers in Pharmacology, μεταξύ άλλων, ο μεταβολισμός και η βιοδιαθεσιμότητα (συγκέντρωση μιας ουσίας στο αίμα μετά την χορήγηση/κατανάλωση) είναι ανασταλτικοί παράγοντες στην κατάλληλη απορρόφηση των ανθοκυανινών στους ανθρώπους. Επίσης, χρειάζονται ελεγχόμενες κλινικές δοκιμές για να εδραιώσουμε ότι οι ανθοκυανίνες είναι ο λόγος που παρατηρήθηκε μειωμένο ρίσκο καρκίνου στις μελέτες που έχουν γίνει μέχρι στιγμής.

Συμπέρασμα

Εξετάζοντας συνολικά την διαθέσιμη βιβλιογραφία γίνεται σαφές ότι οι ισχυρισμοί που βρίσκουμε στα εξεταζόμενα δημοσιεύματα αποτελούν διαστρεβλωμένη παρουσίαση των πραγματικών δεδομένων. Ενώ υπάρχουν μελέτες που δείχνουν δυνητικά θετική επίδραση των αναφερόμενων τροφίμων (ή ουσιών που βρίσκονται σε αυτά) στην πρόληψη συγκεκριμένων τύπων καρκίνου, τα στοιχεία αφορούν σε ένα μεγάλο βαθμό ερευνητική δουλειά σε πειραματόζωα ή μελέτες παρατήρησης οι οποίες δεν μπορούν να τεκμηριώσουν αιτιώδη σύνδεση μεταξύ του εκάστοτε τροφίμου και της παρατηρούμενης διακύμανσης στο ρίσκο ανάπτυξης καρκίνου.

Ευτυχία Νάτση

Δημοσιογράφος / Fact-checker με αντικείμενο την επιστημονική αρθρογραφία και την κατάρριψη ψευδοεπιστημών.