Η ελληνική κυβέρνηση έχει ανακοινώσει νομοθετική πρωτοβουλία για τον περιορισμό της πρόσβασης ανηλίκων κάτω των 15 ετών σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Η πρόταση εντάσσεται στη δημόσια συζήτηση για την προστασία των παιδιών στο ψηφιακό περιβάλλον και προβλέπει τη χρήση μεθόδων επαλήθευσης ηλικίας από τις πλατφόρμες.
Το ζήτημα αφορά την προστασία των ανηλίκων, αλλά και ευρύτερα θέματα ιδιωτικότητας, πρόσβασης στην πληροφορία, ασφάλειας συστημάτων και εφαρμογής του ευρωπαϊκού δικαίου. Για τον λόγο αυτό, η προτεινόμενη ρύθμιση έχει προκαλέσει προβληματισμούς σε οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, φορείς ψηφιακών δικαιωμάτων, οργανώσεις προστασίας παιδιών, ειδικούς στην τεχνολογία και φορείς ψυχικής υγείας.
Στις 20 Μαΐου 2026, 25 ελληνικές και διεθνείς οργανώσεις απέστειλαν κοινή ανοιχτή επιστολή προς τον Πρωθυπουργό και τους συναρμόδιους υπουργούς. Το FactReview συνυπέγραψε την επιστολή, μαζί με οργανώσεις που δραστηριοποιούνται στα πεδία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της προστασίας των παιδιών, της ψυχικής υγείας, της πληροφορικής, της προστασίας καταναλωτών, των ψηφιακών δικαιωμάτων και της αντιμετώπισης της παραπληροφόρησης.
Η συμμετοχή του FactReview στην επιστολή δεν αφορά την αμφισβήτηση της ανάγκης προστασίας των ανηλίκων στο διαδίκτυο. Αφορά την ανάγκη κάθε σχετική πολιτική να είναι τεκμηριωμένη, αναλογική, τεχνικά εφαρμόσιμη και συμβατή με τα δικαιώματα των χρηστών. Ως οργανισμός που ασχολείται με την παραπληροφόρηση, τις ψηφιακές πλατφόρμες και τον ψηφιακό εγγραμματισμό, θεωρούμε σημαντικό ο δημόσιος διάλογος να βασίζεται σε σαφή στοιχεία και σε πλήρη αξιολόγηση των συνεπειών κάθε μέτρου.
Το πλαίσιο της προτεινόμενης ρύθμισης
Σύμφωνα με τις δημόσιες ανακοινώσεις, η προτεινόμενη ρύθμιση προβλέπει περιορισμό πρόσβασης σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης για χρήστες κάτω των 15 ετών. Για την εφαρμογή ενός τέτοιου μέτρου, οι πλατφόρμες θα χρειαστεί να χρησιμοποιούν μεθόδους επαλήθευσης ή εκτίμησης ηλικίας, ώστε να διαπιστώνεται αν ένας χρήστης εμπίπτει στο ηλικιακό όριο.
Η επιστολή των 25 οργανώσεων επισημαίνει ότι η εφαρμογή ενός τέτοιου συστήματος δεν αφορά μόνο τους ανηλίκους. Στην πράξη, η επαλήθευση ηλικίας μπορεί να επηρεάσει και ενήλικους χρήστες, καθώς οι πλατφόρμες θα πρέπει να διακρίνουν ποιοι λογαριασμοί ανήκουν σε ανηλίκους και ποιοι όχι. Αυτό δημιουργεί ερωτήματα για την έκταση της συλλογής δεδομένων, την ανωνυμία στο διαδίκτυο και την πρόσβαση όλων των χρηστών σε ψηφιακές υπηρεσίες.
Οι βασικοί προβληματισμοί
Η επιστολή δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη διαδικασία με την οποία προωθήθηκε η ρύθμιση. Οι οργανώσεις ζητούν ανοιχτή και συμπεριληπτική διαβούλευση, με συμμετοχή ειδικών, φορέων, γονέων, εκπαιδευτικών και παιδιών. Όταν ένα μέτρο αφορά άμεσα ανηλίκους, η γνώμη των ίδιων των παιδιών αποτελεί κρίσιμο μέρος της διαδικασίας και δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως δευτερεύον στοιχείο.
Σημαντικό μέρος των προβληματισμών αφορά και την τεκμηρίωση του μέτρου. Η προστασία των ανηλίκων αποτελεί θεμιτό σκοπό, ωστόσο κάθε περιορισμός χρειάζεται να βασίζεται σε σαφή αξιολόγηση των πιθανών οφελών, των κινδύνων και των ανεπιθύμητων συνεπειών. Στο πλαίσιο αυτό, οι οργανώσεις ζητούν τη δημοσιοποίηση της σχετικής εισήγησης της αρμόδιας επιτροπής του ΚΕΣΥ, ώστε ο δημόσιος διάλογος να μπορεί να βασιστεί σε διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα.
Παράλληλα, τίθεται το ερώτημα της πρακτικής αποτελεσματικότητας. Τεχνικοί περιορισμοί αυτού του τύπου μπορούν να παρακαμφθούν, για παράδειγμα μέσω VPN ή μέσω μετακίνησης σε λιγότερο ελεγχόμενες πλατφόρμες. Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να οδηγήσει ανηλίκους σε ψηφιακά περιβάλλοντα με χαμηλότερο επίπεδο προστασίας. Θα μπορούσε επίσης να τους αποθαρρύνει από το να αναφέρουν προβλήματα που αντιμετωπίζουν, εφόσον θα φοβούνται ότι θα αποκαλυφθεί η παράκαμψη του περιορισμού.
Η εφαρμογή συστημάτων επαλήθευσης ηλικίας δημιουργεί επίσης ζητήματα ισότιμης πρόσβασης. Τα συστήματα αυτά συχνά προϋποθέτουν πρόσβαση σε σύγχρονη συσκευή, έγγραφα ταυτοποίησης και επαρκείς ψηφιακές δεξιότητες. Αυτό μπορεί να δημιουργήσει δυσκολίες για οικογένειες με περιορισμένη πρόσβαση στην τεχνολογία, για γονείς με χαμηλότερη ψηφιακή εξοικείωση και για πρόσωπα που δεν διαθέτουν τα απαραίτητα έγγραφα.
Στην επιστολή γίνεται επίσης αναφορά στην κυβερνοασφάλεια. Όταν η πρόσβαση σε ψηφιακές υπηρεσίες συνδέεται με εργαλεία επαλήθευσης ηλικίας ή ψηφιακά πορτοφόλια, η ασφάλεια αυτών των συστημάτων έχει ιδιαίτερη σημασία. Για τον λόγο αυτό, οι οργανώσεις επισημαίνουν την ανάγκη ανεξάρτητης αξιολόγησης και επαρκών εγγυήσεων, ώστε η εφαρμογή τέτοιων εργαλείων να μη δημιουργήσει νέους κινδύνους για τα προσωπικά δεδομένα των χρηστών.
Τι ζητούν οι οργανώσεις
Με την κοινή επιστολή, οι οργανώσεις ζητούν τη διοργάνωση ανοιχτής διαβούλευσης πριν από την οριστικοποίηση της ρύθμισης. Ζητούν επίσης τη δημοσιοποίηση της εισήγησης της αρμόδιας επιτροπής του ΚΕΣΥ και ενημέρωση για τυχόν άλλες σχετικές γνωμοδοτήσεις που αφορούν τη νομική συμβατότητα και τα τεχνικά ζητήματα του μέτρου.
Παράλληλα, οι οργανώσεις ζητούν η νομοθετική προσέγγιση να μην περιοριστεί στον αποκλεισμό χρηστών βάσει ηλικίας. Αντίθετα, προτείνουν να δοθεί έμφαση στον σχεδιασμό ασφαλέστερων ψηφιακών περιβαλλόντων για όλους τους χρήστες. Αυτό σημαίνει περιορισμό επιβλαβών πρακτικών των πλατφορμών, ενίσχυση της προστασίας των ανηλίκων και ουσιαστική εφαρμογή των υφιστάμενων κανόνων.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και στον ψηφιακό γραμματισμό. Η εκπαίδευση παιδιών, γονέων και εκπαιδευτικών, η ανάπτυξη κριτικής σκέψης και η ενημέρωση για τη λειτουργία των ψηφιακών πλατφορμών μπορούν να λειτουργήσουν συμπληρωματικά προς οποιοδήποτε ρυθμιστικό μέτρο.
Η συζήτηση για την πρόσβαση των ανηλίκων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης απαιτεί προσεκτική αξιολόγηση. Η προστασία των παιδιών στο διαδίκτυο είναι αναγκαία, αλλά πρέπει να επιδιώκεται με τρόπους που είναι τεκμηριωμένοι, αναλογικοί και εφαρμόσιμοι. Για το FactReview, η ουσιαστική προστασία προϋποθέτει διαφάνεια, συμμετοχή των ενδιαφερόμενων φορέων, τεχνική αξιοπιστία και σεβασμό των δικαιωμάτων όλων των χρηστών.
