- Σύνοψη αναφοράς
- 1. Εισαγωγή και μεθοδολογία
- 2. Ανάλυση Πολύ Μεγάλων Επιγραμμικών Πλατφορμών (VLOPs) και Πολύ Μεγάλων Επιγραμμικών Μηχανών Αναζήτησης (VLOSEs)
- 2.1 Σημαντικοί δείκτες και στατιστικά στοιχεία
- 2.2 Ενδεικτικές περιπτώσεις σημαντικών αναφορών
- 2.2.1 Σύντομες Περιγραφές Επιλεγμένων Υποθέσεων
- Περίπτωση 1: Απάτη αλίευσης προσωπικών και οικονομικών στοιχείων με κακόβουλη χρήση γνωστών εμπορικών επωνυμιών (Decathlon / Public / Πλαίσιο)
- Υπόθεση 2: Απάτη με μη εγκεκριμένα προϊόντα τύπου «θεραπείας» για διάφορες μορφές διαβήτη (π.χ. «Insuvit», «Gluconax»), με παραπλανητικούς ιατρικούς ισχυρισμούς και κατάχρηση συμβόλων/ιδιοτήτων
- Υπόθεση 3: Απάτη με δήθεν ιατροτεχνολογικό προϊόν «Omron Smartwatch for health» και ισχυρισμούς μη επεμβατικής μέτρησης σακχάρου/ΗΚΓ, με χρήση ύποπτων domain και επιθετικών τακτικών πώλησης
- 2.2.2 Σύντομη Εξήγηση της Σημασίας τους
- 2.2.1 Σύντομες Περιγραφές Επιλεγμένων Υποθέσεων
- 2.3 Τάσεις και ανάλυση αναφερόμενων θεμάτων
- 3. Στοιχεία ανεξαρτησίας και διαφάνειας
- 4. Δραστηριότητα του FactReview πέραν της κατάθεσης αναφορών σε επιγραμμικές πλατφόρμες
- 5. Προκλήσεις και προτάσεις
Σύνοψη αναφοράς
Το FactReview έχει λάβει την ιδιότητα της «Αξιόπιστης Πηγής Επισήμανσης Παράνομου Περιεχομένου» (Trusted Flagger) στην Ελλάδα από την Εθνική Επιτροπή Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων (ΕΕΤΤ), με τριετή διάρκεια ισχύος. Στο πλαίσιο του άρθρου 22 του DSA, οι αξιόπιστες πηγές επισήμανσης υποχρεούνται να δημοσιεύουν (τουλάχιστον ετησίως) «εύκολα κατανοητές και λεπτομερείς» εκθέσεις για τις ειδοποιήσεις που υποβάλλουν (μέσω των μηχανισμών του άρθρου 16), κατηγοριοποιώντας κατ’ ελάχιστον: (α) την ταυτότητα του παρόχου φιλοξενίας, (β) το είδος του εικαζόμενου παράνομου περιεχομένου, και (γ) τη δράση που ανέλαβε ο πάροχος. Επιπλέον, η έκθεση πρέπει να περιλαμβάνει επεξήγηση των διαδικασιών που διασφαλίζουν τη διατήρηση της ανεξαρτησίας της Aξιόπιστης Πηγής Επισήμανσης Παράνομου Περιεχομένου.
Η περίοδος αναφοράς καλύπτει το έτος 2025, και η προηγούμενη έκθεση για την περίοδο 2/1/2024-31/5/2025 είναι διαθέσιμη εδώ.
Ως Trusted Flagger, το FactReview καταθέτει αιτήματα εξέτασης πιθανώς παράνομου περιεχομένου στις πολύ μεγάλες ψηφιακές πλατφόρμες (VLOPs), που οφείλουν να εξετάσουν τα αιτήματα με αυξημένη προτεραιότητα. Σε κάθε αίτηση, το FactReview φροντίζει να παραθέσει αναλυτική τεκμηρίωση και νομική αιτιολόγηση. Το προφίλ δραστηριότητας του 2025 αναδεικνύει σαφές μοτίβο υψηλού όγκου, συστηματικά αναπαραγόμενων, ιατρικού/υγειονομικού χαρακτήρα παραπλανητικών διαφημίσεων, οι οποίες συχνά συνδύαζαν: (i) εξωπραγματικούς ιατρικούς ισχυρισμούς (π.χ. «μη επεμβατική» μέτρηση γλυκόζης και ευρύτερες υποσχέσεις διάγνωσης), (ii) ζητήματα συμμόρφωσης/ασφάλειας προϊόντος και διαφημιστικής προβολής ιατροτεχνολογικού προϊόντος, (iii) παραβιάσεις δικαίου προστασίας καταναλωτή και έλλειψη ταυτότητας εμπόρου, και (iv) σε ορισμένες περιπτώσεις, καταχρηστική χρήση εμπορικών σημάτων/επωνυμιών αναγνωρίσιμων επιχειρήσεων.
Παραθέτουμε σύντομα στατιστικά για τις αναφορές που κατατέθηκαν από το FactReview σε επιγραμμικές πλατφόρμες το 2025:
- Συνολικές αναφορές: 49
- Θεματική: ιατρικές και οικονομικές απάτες
- Πλατφόρμα: Facebook
- Αποδοχή αναφορών: 100%
- Μέσος χρόνος απόφασης: 2.65 ημέρες
Κατά το 2025, καθώς το FactReview διαπίστωσε θεμελιώδη προβλήματα στον τρόπο λειτουργίας πολλών πλατφορμών, εστίασε σε συστημικές προσεγγίσεις. Ενδεικτικά, τον Μάρτιο του 2025 προσκλήθηκε στο Ευρωκοινοβούλιο ώστε να παρουσιάσει έκθεσή του για τα θεμελιωδώς προβληματικά συστήματα αυτόματης αξιολόγησης της Meta (Facebook/Instagram).
Διεξήγαγε επίσης έρευνα και ανάπτυξη τεχνικού συστήματος που θα μπορούσε σε τελική μορφή να επιτρέψει τον εντοπισμό παράνομου υλικού και κατάθεσης αιτήσεων κατά τάξεις μεγέθους, υπό ανθρώπινη επίβλεψη.
1. Εισαγωγή και μεθοδολογία
1.1 Σκοπός της αναφοράς
Σκοπός της παρούσας έκθεσης είναι να παράσχει στον Συντονιστή Ψηφιακών Υπηρεσιών (Εθνική Επιτροπή Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων) και στους υπόλοιπους αρμόδιους φορείς μια ολοκληρωμένη αποτύπωση των δραστηριοτήτων του FactReview ως επίσημα ορισμένης Αξιόπιστης Πηγής Επισήμανσης βάσει του Κανονισμού για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA) στην Ελλάδα, για το 2025. Η έκθεση καταγράφει τη φύση, τον όγκο και τα αποτελέσματα όλων των αναρτήσεων που επισημάνθηκαν ως δυνητικά παράνομες σε Πολύ Μεγάλες Επιγραμμικές Πλατφόρμες, με έμφαση στη διαφάνεια, τη λογοδοσία και την προστασία των καταναλωτών και του κοινού από δόλιες και παραπλανητικές πρακτικές στο διαδίκτυο. Η παρούσα έκθεση στοχεύει στην εκπλήρωση των υποχρεώσεών μας σύμφωνα με το Άρθρο 22 του DSA, παρέχοντας μια τεκμηριωμένη επισκόπηση του έργου μας, διευκολύνοντας την αποτελεσματική εποπτεία και υποστηρίζοντας τη συνεχή βελτίωση στη συνεργασία με τις διαδικτυακές πλατφόρμες.
1.2 Σύντομη περιγραφή της μεθοδολογίας
To FactReview εφαρμόζει μια πολυεπίπεδη μεθοδολογία για τη διασφάλιση της ακρίβειας, της συνάφειας και της νομικής τεκμηρίωσης κάθε αναφοράς ως Αξιόπιστη Πηγή:
- Εντοπισμός Περιεχομένου: Οι περιπτώσεις επιλέγονται για εξέταση μέσω συνεχούς παρακολούθησης υλικού από όλες τις μεγάλες επιγραμμικές πλατφόρμες, όπως για παράδειγμα της βιβλιοθήκης διαφημίσεων του Facebook, και αναφορών από χρήστες.
- Προκαταρκτική Αξιολόγηση: Κάθε περίπτωση υπόκειται σε αρχική αξιολόγηση για να διαπιστωθεί εάν πρόκειται για εικαζόμενο παράνομο περιεχόμενο (απάτη, παραπλάνηση και ούτω καθεξής).
- Συλλογή Αποδεικτικών Στοιχείων: Η ομάδα συλλέγει και αρχειοθετεί όλα τα σχετικά αποδεικτικά στοιχεία, όπως URLs, στιγμιότυπα οθόνης και, όπου απαιτείται, βίντεο. Χρησιμοποιούνται ασφαλή sandbox περιβάλλοντα για την ασφαλή διερεύνηση ύποπτων συνδέσμων και την τεκμηρίωση της διαδικασίας και των κινδύνων για τον χρήστη.
- Νομική Ανάλυση: Αναλύεται το νομικό και κανονιστικό πλαίσιο κάθε περίπτωσης, με παραπομπές στην ελληνική ποινική, εμπορική και καταναλωτική νομοθεσία, καθώς και στις σχετικές ευρωπαϊκές οδηγίες, ώστε κάθε αναφορά να τεκμηριώνεται με σαφή νομική βάση.
- Υποβολή Αναφοράς: Για κάθε περίπτωση, συντάσσεται αναλυτική αναφορά και υποβάλλεται μέσω του καναλιού Αξιόπιστης Πηγής της εκάστοτε Πολύ Μεγάλης Επιγραμμικής Πλατφόρμας, με συνημμένη την υποστηρικτική τεκμηρίωση και επισήμανση των σχετικών διατάξεων.
- Παρακολούθηση Εξέλιξης: Η κατάσταση και τα αποτελέσματα όλων των αναφορών παρακολουθούνται συστηματικά, συμπεριλαμβανομένου του χρόνου απόκρισης και των αποφάσεων της πλατφόρμας, για την αξιολόγηση της απόδοσης και τη διασφάλιση της διαφάνειας.
2. Ανάλυση Πολύ Μεγάλων Επιγραμμικών Πλατφορμών (VLOPs) και Πολύ Μεγάλων Επιγραμμικών Μηχανών Αναζήτησης (VLOSEs)
2.1 Σημαντικοί δείκτες και στατιστικά στοιχεία
2.1.1 Πίνακας δεδομένων δραστηριότητας Αξιόπιστης Πηγής Επισήμανσης Παράνομου Περιεχομένου (Trusted Flagger) για το 2025
Κατηγορίες παράνομου περιεχομένου:
- Κ22: Παραβίαση εμπορικών σημάτων
- Κ46: Κίνδυνος για τη δημόσια υγεία
- Κ51: Μη αυθεντικές αξιολογήσεις χρηστών
- Κ52: Πλαστοπροσωπία ή υποκλοπή λογαριασμού
- Κ53: Ηλεκτρονικό “ψάρεμα”
- Κ65: Παράλειψη/ανεπαρκής χορήγηση των προβλεπόμενων στην νομοθεσία πληροφοριών για τους εμπόρους
- Κ66: Παράνομη πώληση ρυθμιζόμενων προϊόντων και υπηρεσιών (πχ υγείας)
- Κ67: Πώληση μη συμμορφούμενων προϊόντων (πχ επικίνδυνα παιχνίδια)
| Αναφορά # | Σύνδεσμος πλήρους αναφοράς | Πλατφόρμα | Κατηγορία παράνομου περιεχομένου | Ημερομηνία κατάθεσης | Ημερομηνία γνωστοποίησης απόφασης | Χρόνος απόκρισης (ημέρες) | Αποτέλεσμα |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Πλήρης αναφορά | K53, K52, K22, K51 | 2025-04-29 | 2025-04-29 | 0 | Η αναφορά έγινε δεκτή και το υλικό αφαιρέθηκε | |
| 2 | Πλήρης αναφορά | K46, K66, K52, K51 | 2025-04-29 | 2025-05-01 | 2 | Η αναφορά έγινε δεκτή και το υλικό αφαιρέθηκε | |
| 3 | Πλήρης αναφορά | K53, K52, K22, K51 | 2025-05-07 | 2025-05-09 | 2 | Η αναφορά έγινε δεκτή και το υλικό αφαιρέθηκε | |
| 4 | Πλήρης αναφορά | K53, K52, K22, K51 | 2025-05-07 | 2025-05-09 | 2 | Η αναφορά έγινε δεκτή και το υλικό αφαιρέθηκε | |
| 5 | Πλήρης αναφορά | K46, K66, K51, K52, K65 | 2025-05-10 | 2025-05-14 | 4 | Η αναφορά έγινε δεκτή και το υλικό αφαιρέθηκε | |
| 6 | Πλήρης αναφορά | K46, K66, K67, K22, K65 | 2025-05-28 | 2025-05-30 | 2 | Η αναφορά έγινε δεκτή και το υλικό αφαιρέθηκε | |
| 7 | Πλήρης αναφορά | K46, K66, K67, K22, K65, K51 | 2025-05-28 | 2025-06-04 | 7 | Η αναφορά έγινε δεκτή και το υλικό αφαιρέθηκε | |
| 8 | Πλήρης αναφορά | K46, K66, K67, K22, K65, K51 | 2025-05-28 | 2025-05-30 | 2 | Η αναφορά έγινε δεκτή και το υλικό αφαιρέθηκε | |
| 9 | Πλήρης αναφορά | K46, K66, K67, K22, K65 | 2025-05-28 | 2025-05-30 | 2 | Η αναφορά έγινε δεκτή και το υλικό αφαιρέθηκε | |
| 10 | Πλήρης αναφορά | K46, K66, K51, K65 | 2025-05-28 | 2025-05-30 | 2 | Η αναφορά έγινε δεκτή και το υλικό αφαιρέθηκε | |
| 11 | Πλήρης αναφορά | K46, K66, K51, K65 | 2025-06-29 | 2025-06-30 | 1 | Η αναφορά έγινε δεκτή και το υλικό αφαιρέθηκε | |
| 12 | Πλήρης αναφορά | K46, K66, K51, K65 | 2025-06-29 | 2025-06-30 | 1 | Η αναφορά έγινε δεκτή και το υλικό αφαιρέθηκε | |
| 13 | Πλήρης αναφορά | K46, K66, K51, K65 | 2025-06-29 | 2025-06-30 | 1 | Η αναφορά έγινε δεκτή και το υλικό αφαιρέθηκε | |
| 14 | Πλήρης αναφορά | K46, K66, K51, K65 | 2025-06-29 | 2025-06-30 | 1 | Η αναφορά έγινε δεκτή και το υλικό αφαιρέθηκε | |
| 15 | Πλήρης αναφορά | K46, K66, K51, K52, K65 | 2025-06-29 | 2025-06-30 | 1 | Η αναφορά έγινε δεκτή και το υλικό αφαιρέθηκε | |
| 16 | Πλήρης αναφορά | K46, K66, K51, K52, K65 | 2025-06-29 | 2025-06-30 | 1 | Η αναφορά έγινε δεκτή και το υλικό αφαιρέθηκε | |
| 17 | Πλήρης αναφορά | K46, K66, K51, K52, K65 | 2025-06-29 | 2025-06-30 | 1 | Η αναφορά έγινε δεκτή και το υλικό αφαιρέθηκε | |
| 18 | Πλήρης αναφορά | K53, K52, K22, K51 | 2025-10-04 | 2025-10-06 | 2 | Η αναφορά έγινε δεκτή και το υλικό αφαιρέθηκε | |
| 19 | Πλήρης αναφορά | K46, K66, K51, K65 | 2025-10-04 | 2025-10-06 | 2 | Η αναφορά έγινε δεκτή και το υλικό αφαιρέθηκε | |
| 20 | Πλήρης αναφορά | K46, K66, K65 | 2025-11-20 | 2025-11-24 | 4 | Η αναφορά έγινε δεκτή και το υλικό αφαιρέθηκε | |
| 21 | Πλήρης αναφορά | K46, K66, K65 | 2025-11-20 | 2025-11-26 | 6 | Η αναφορά έγινε δεκτή και το υλικό αφαιρέθηκε | |
| 22 | Πλήρης αναφορά | K46, K66, K67, K22, K65, K51 | 2025-11-24 | 2025-11-28 | 4 | Η αναφορά έγινε δεκτή και το υλικό αφαιρέθηκε | |
| 23 | Πλήρης αναφορά | K46, K66, K67, K22, K65, K51 | 2025-11-24 | 2025-11-28 | 4 | Η αναφορά έγινε δεκτή και το υλικό αφαιρέθηκε | |
| 24 | Πλήρης αναφορά | K46, K66, K67, K22, K65, K51 | 2025-11-25 | 2025-11-28 | 3 | Η αναφορά έγινε δεκτή και το υλικό αφαιρέθηκε | |
| 25 | Πλήρης αναφορά | K46, K66, K67, K22, K65 | 2025-11-25 | 2025-11-28 | 3 | Η αναφορά έγινε δεκτή και το υλικό αφαιρέθηκε | |
| 26 | Πλήρης αναφορά | K46, K66, K67, K22, K65, K51 | 2025-11-25 | 2025-11-28 | 3 | Η αναφορά έγινε δεκτή και το υλικό αφαιρέθηκε | |
| 27 | Πλήρης αναφορά | K46, K66, K67, K22, K65, K51 | 2025-11-25 | 2025-12-04 | 9 | Η αναφορά έγινε δεκτή και το υλικό αφαιρέθηκε | |
| 28 | Πλήρης αναφορά | K46, K66, K67, K22, K65, K51 | 2025-11-27 | 2025-12-02 | 5 | Η αναφορά έγινε δεκτή και το υλικό αφαιρέθηκε | |
| 29 | Πλήρης αναφορά | K46, K66, K67, K22, K65, K51 | 2025-11-27 | 2025-12-04 | 7 | Η αναφορά έγινε δεκτή και το υλικό αφαιρέθηκε | |
| 30 | Πλήρης αναφορά | K46, K66, K67, K22, K65 | 2025-11-27 | 2025-12-04 | 7 | Η αναφορά έγινε δεκτή και το υλικό αφαιρέθηκε | |
| 31 | Πλήρης αναφορά | K46, K66, K67, K22, K65 | 2025-11-27 | 2025-12-04 | 7 | Η αναφορά έγινε δεκτή και το υλικό αφαιρέθηκε | |
| 32 | Πλήρης αναφορά | K46, K66, K67, K22, K65, K51 | 2025-12-22 | 2025-12-24 | 2 | Η αναφορά έγινε δεκτή και το υλικό αφαιρέθηκε | |
| 33 | Πλήρης αναφορά | K46, K66, K67, K22, K65, K51 | 2025-12-22 | 2025-12-24 | 2 | Η αναφορά έγινε δεκτή και το υλικό αφαιρέθηκε | |
| 34 | Πλήρης αναφορά | K46, K66, K67, K22, K65, K51 | 2025-12-22 | 2025-12-24 | 2 | Η αναφορά έγινε δεκτή και το υλικό αφαιρέθηκε | |
| 35 | Πλήρης αναφορά | K46, K66, K67, K22, K65, K51 | 2025-12-23 | 2025-12-24 | 1 | Η αναφορά έγινε δεκτή και το υλικό αφαιρέθηκε | |
| 36 | Πλήρης αναφορά | K46, K66, K67, K22, K65, K51 | 2025-12-23 | 2025-12-24 | 1 | Η αναφορά έγινε δεκτή και το υλικό αφαιρέθηκε | |
| 37 | Πλήρης αναφορά | K46, K66, K67, K22, K65, K51 | 2025-12-23 | 2025-12-24 | 1 | Η αναφορά έγινε δεκτή και το υλικό αφαιρέθηκε | |
| 38 | Πλήρης αναφορά | K46, K66, K67, K22, K65, K51 | 2025-12-23 | 2025-12-24 | 1 | Η αναφορά έγινε δεκτή και το υλικό αφαιρέθηκε | |
| 39 | Πλήρης αναφορά | K46, K66, K67, K22, K65, K51 | 2025-12-23 | 2025-12-25 | 2 | Η αναφορά έγινε δεκτή και το υλικό αφαιρέθηκε | |
| 40 | Πλήρης αναφορά | K46, K66, K67, K22, K65, K51 | 2025-12-23 | 2025-12-25 | 2 | Η αναφορά έγινε δεκτή και το υλικό αφαιρέθηκε | |
| 41 | Πλήρης αναφορά | K46, K66, K67, K22, K65, K51 | 2025-12-23 | 2025-12-25 | 2 | Η αναφορά έγινε δεκτή και το υλικό αφαιρέθηκε | |
| 42 | Πλήρης αναφορά | K46, K66, K67, K22, K65, K51 | 2025-12-23 | 2025-12-25 | 2 | Η αναφορά έγινε δεκτή και το υλικό αφαιρέθηκε | |
| 43 | Πλήρης αναφορά | K46, K66, K67, K22, K65, K51 | 2025-12-29 | 2025-12-31 | 2 | Η αναφορά έγινε δεκτή και το υλικό αφαιρέθηκε | |
| 44 | Πλήρης αναφορά | K46, K66, K67, K22, K65, K51 | 2025-12-29 | 2025-12-31 | 2 | Η αναφορά έγινε δεκτή και το υλικό αφαιρέθηκε | |
| 45 | Πλήρης αναφορά | K46, K66, K67, K22, K65, K51 | 2025-12-29 | 2025-12-31 | 2 | Η αναφορά έγινε δεκτή και το υλικό αφαιρέθηκε | |
| 46 | Πλήρης αναφορά | K46, K66, K67, K22, K65, K51 | 2025-12-29 | 2025-12-31 | 2 | Η αναφορά έγινε δεκτή και το υλικό αφαιρέθηκε | |
| 47 | Πλήρης αναφορά | K46, K66, K67, K22, K65, K51 | 2025-12-29 | 2025-12-31 | 2 | Η αναφορά έγινε δεκτή και το υλικό αφαιρέθηκε | |
| 48 | Πλήρης αναφορά | K46, K66, K67, K22, K65, K51 | 2025-12-29 | 2025-12-31 | 2 | Η αναφορά έγινε δεκτή και το υλικό αφαιρέθηκε | |
| 49 | Πλήρης αναφορά | K46, K66, K67, K22, K65, K51 | 2025-12-29 | 2025-12-31 | 2 | Η αναφορά έγινε δεκτή και το υλικό αφαιρέθηκε |
2.2 Ενδεικτικές περιπτώσεις σημαντικών αναφορών
2.2.1 Σύντομες Περιγραφές Επιλεγμένων Υποθέσεων
Περίπτωση 1: Απάτη αλίευσης προσωπικών και οικονομικών στοιχείων με κακόβουλη χρήση γνωστών εμπορικών επωνυμιών (Decathlon / Public / Πλαίσιο)
Περίληψη:
Χορηγούμενες διαφημίσεις στο Facebook παρουσίαζαν ψευδώς έναν υποτιθέμενο «πρώην υπάλληλο» γνωστής εταιρείας λιανικής, ο οποίος δήθεν «εκδικείται» τις κακές συνθήκες εργασίας προσφέροντας «μυστική έκπτωση» σε επώνυμα προϊόντα σε εξωπραγματικά χαμηλή τιμή. Οι χρήστες οδηγούνταν σε πλαστές ιστοσελίδες που δεν είχαν καμία σχέση με τα πραγματικά brands, όπου καλούνταν να εισαγάγουν ευαίσθητα στοιχεία πληρωμής (π.χ. στοιχεία κάρτας) για να ολοκληρώσουν την «αγορά». Η απάτη συνοδευόταν συστηματικά από ψεύτικες κριτικές και κατασκευασμένα σχόλια για να ενισχύσει την αξιοπιστία της, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις υπήρχαν ενδείξεις συνδρομητικών παγίδων/κρυφών χρεώσεων μέσω όρων χρήσης που ο χρήστης αποδεχόταν εν αγνοία του. Πέραν της έκθεσης των χρηστών σε κίνδυνο παραβίασης προσωπικών δεδομένων υπήρχε και ο άμεσος κίνδυνος οικονομικής εκμετάλλευσης.
Υπόθεση 2: Απάτη με μη εγκεκριμένα προϊόντα τύπου «θεραπείας» για διάφορες μορφές διαβήτη (π.χ. «Insuvit», «Gluconax»), με παραπλανητικούς ιατρικούς ισχυρισμούς και κατάχρηση συμβόλων/ιδιοτήτων
Περίληψη:
Διαφημίσεις στο Facebook προωθούσαν μη εγκεκριμένα προϊόντα ως «θεραπεία» ή «οριστική λύση» για τον διαβήτη (κυρίως τύπου 2), με ισχυρισμούς που δεν τεκμηριώνονταν επιστημονικά και παρουσίαζαν τα προϊόντα ως υποτιθέμενα εγκεκριμένα από ελληνικές αρχές ή/και με χρήση παραπλανητικών αναφορών σε δημόσιους φορείς υγείας. Σε επιμέρους περιπτώσεις εντοπίστηκε κατάχρηση κρατικών συμβόλων, παραπλανητική επίκληση «ειδικών» ή υποτιθέμενων επιστημονικών ιδιοτήτων, καθώς και εκτεταμένη χρήση κατασκευασμένων μαρτυριών/αξιολογήσεων για δημιουργία ψευδούς αξιοπιστίας. Οι ιστοσελίδες που συνόδευαν τις διαφημίσεις συνέλεγαν προσωπικές πληροφορίες και/ή στοιχεία πληρωμής για προϊόντα αμφίβολης προέλευσης, στοχεύοντας ευάλωτους χρήστες με χρόνιες παθήσεις και δημιουργώντας κίνδυνο τόσο οικονομικής εκμετάλλευσης όσο και βλάβης της δημόσιας υγείας (λόγω πιθανής καθυστέρησης/εγκατάλειψης ορθής θεραπευτικής αντιμετώπισης).
Υπόθεση 3: Απάτη με δήθεν ιατροτεχνολογικό προϊόν «Omron Smartwatch for health» και ισχυρισμούς μη επεμβατικής μέτρησης σακχάρου/ΗΚΓ, με χρήση ύποπτων domain και επιθετικών τακτικών πώλησης
Περίληψη:
Χορηγούμενες διαφημίσεις στο Facebook παρέπεμπαν σε εξωτερικές ιστοσελίδες που προωθούσαν ένα δήθεν «Omron Smartwatch for health», αποδίδοντάς το σε γνωστή και αξιόπιστη εταιρεία ιατροτεχνολογικών προϊόντων. Το υλικό ισχυριζόταν ότι η συσκευή πραγματοποιεί μη επεμβατική μέτρηση σακχάρου, παρακολούθηση ουρικού οξέος, ΗΚΓ και άλλες «ιατρικές» λειτουργίες, σε συνδυασμό με χαρακτηριστικά smartwatch, σε εξαιρετικά χαμηλή τιμή και με πιεστικές προσφορές περιορισμένου χρόνου. Οι ιστοσελίδες φιλοξενούνταν σε ασυνήθιστα και μη αξιόπιστα domains (ενδεικτικά TLD τύπου “.monster”), χωρίς επαληθεύσιμη σύνδεση με τα επίσημα κανάλια της εταιρείας, χωρίς σαφή στοιχεία πιστοποίησης/ρυθμιστικής συμμόρφωσης (π.χ. σήμανση/τεκμηρίωση που θα αναμενόταν για ιατροτεχνολογικό προϊόν) και με ενδείξεις πρόχειρης/ασυνεπούς πολιτικής επιστροφών. Το σύνολο των χαρακτηριστικών (κατάχρηση επωνυμίας, μη ρεαλιστικοί ιατρικοί ισχυρισμοί, έλλειψη τεκμηρίωσης, επιθετικές τακτικές πωλήσεων) συνιστούσε ισχυρό δείκτη οργανωμένης παραπλάνησης, με κίνδυνο οικονομικής απώλειας και δυνητικού κινδύνου για την υγεία των χρηστών.
2.2.2 Σύντομη Εξήγηση της Σημασίας τους
Η ανάλυση των υποθέσεων για το διάστημα που καλύπτει η παρούσα αναφορά αποκαλύπτει επαναλαμβανόμενα μοτίβα:
- Πλαστοπροσωπία επωνυμιών: Συστηματική χρήση μεγάλων εμπορικών επωνυμιών (και, σε ορισμένες περιπτώσεις, αναφορών σε φορείς/σύμβολα δημόσιας υγείας) για ενίσχυση της «νομιμοφάνειας» και της αξιοπιστίας απατηλών καμπανιών.
- Αλίευση οικονομικών στοιχείων και εκτροπή σε εξωτερικά domains: Πολλές απάτες οδηγούν τους χρήστες σε πλαστές ιστοσελίδες εκτός πλατφόρμας, όπου ζητούνται ευαίσθητα δεδομένα πληρωμής ή/και προσωπικά στοιχεία.
- Κατασκευασμένες μαρτυρίες και αξιολογήσεις: Ευρεία χρήση ψευδών κριτικών, σχολίων και «μαρτυριών» (ενίοτε με στοιχεία που παραπέμπουν σε ανακυκλούμενα templates) για δημιουργία ψευδούς κοινωνικής απόδειξης και πίεση προς αγορά.
- Ψευδής έλλειψη και επείγουσα προτροπή: Συχνή χρήση χρονόμετρων, «περιορισμένης διαθεσιμότητας», επιθετικών call-to-action και τεχνικών που μειώνουν τον χρόνο κριτικής σκέψης του χρήστη.
- Παραπλανητικοί ιατρικοί ισχυρισμοί και κίνδυνος για τη δημόσια υγεία: Σημαντικό μέρος των υποθέσεων αξιοποιεί ισχυρισμούς «θεραπείας» ή «διάγνωσης» (ιδίως για τον διαβήτη) και προωθεί προϊόντα αμφίβολης προέλευσης/συμμόρφωσης, στοχεύοντας ευάλωτους χρήστες.
- Ανακύκλωση scam templates και κλιμάκωση: Διαρθρωτικές ομοιότητες μεταξύ υποθέσεων δείχνουν επαναχρησιμοποίηση ίδιων προτύπων απατών (scam templates) και πιθανή λειτουργία δικτύων που μεταφέρουν/προσαρμόζουν καμπάνιες σε νέες επωνυμίες ή «προϊόντα» (π.χ. μετάβαση από “brand-discount phishing” σε “medical device / smartwatch” απάτες).
2.3 Τάσεις και ανάλυση αναφερόμενων θεμάτων
Το πλέον κυρίαρχο μοτίβο που ταυτοποιήσαμε εντός του 2025 είναι ένα μεγάλης κλίμακας σύμπλεγμα παραπλανητικών διαφημίσεων ιατρικού/υγειονομικού χαρακτήρα, ιδίως περιεχόμενο που προωθεί συσκευές «μη επεμβατικής» μέτρησης γλυκόζης ή πολυλειτουργικές «διαγνωστικές» συσκευές, συνοδευόμενες από ευρείες και εξαιρετικά διογκωμένες υποσχέσεις ανίχνευσης/διάγνωσης.
Το μοτίβο αυτό συνδύαζε επαναλαμβανόμενα, και αλληλοενισχυόμενα, χαρακτηριστικά παρανομίας όπως:
- Ψευδείς ή παραπλανητικοί ιατρικοί ισχυρισμοί, με αναφορές σε υπερβολικά μεγάλη ακρίβεια και ισχυρισμούς για φαινομενικά εντυπωσιακές, μη-τεκμηριωμένες, ικανότητες ανίχνευσης/θεραπείας, αυξάνοντας τον κίνδυνο για τη δημόσια υγεία όταν στοχεύουν ευάλωτες ομάδες (π.χ. άτομα με διαβήτη).
- Παραβιάσεις δικαιωμάτων καταναλωτή και ελλείψεις διαφάνειας εμπόρου, με επαναλαμβανόμενα στοιχεία απουσίας ταυτότητας εμπόρου, ασαφών όρων και μη συμμορφούμενων πληροφοριών εξ αποστάσεως πώλησης.
- Ενδείξεις δικτυωμένης/επαναλαμβανόμενης συμπεριφοράς καμπανιών, όπως επαναλαμβανόμενα advertiser-account IDs σε πολλαπλές περιπτώσεις και συστηματική αναπαραγωγή του ίδιου «μοτίβου απάτης» σε πολλαπλές διαφημίσεις.
3. Στοιχεία ανεξαρτησίας και διαφάνειας
3.1 Διασφαλίσεις Αμεροληψίας
Το FactReview εφαρμόζει αυστηρές πολιτικές και διαρθρωτικές διασφαλίσεις για τη διατήρηση της αμεροληψίας και της συντακτικής ανεξαρτησίας σε όλες τις δραστηριότητες Αξιόπιστης Πηγής:
- Συντακτική Ανεξαρτησία και Διαφανείς διαδικασίες: Όλες οι αποφάσεις επισήμανσης λαμβάνονται από την συντακτική ομάδα κατόπιν εξέτασης όλων των διαθέσιμων στοιχείων με εξέταση από 2 ή περισσότερα άτομα τόσο για τις εξεταζόμενες περιπτώσεις όσο και για την σχετική τεκμηρίωση. Δεν υπάρχει καμία επιρροή από εξωτερικούς εταίρους, διαφημιζόμενους, πλατφόρμες ή κρατικές αρχές.
- Πολιτική Σύγκρουσης Συμφερόντων: Το προσωπικό και οι συνεργάτες υποχρεούνται να δηλώνουν πιθανά ασυμβίβαστα (οικονομικά, συγγενικά, πολιτικά) και να αυτοεξαιρούνται από υποθέσεις όπου αυτά θα μπορούσαν να επηρεάσουν την κρίση τους.
- Εξωτερική Εποπτεία: Το FactReview είναι μέλος των International Fact-Checking Network (IFCN), EFCSN και EDMO, γεγονός που συνεπάγεται τακτικούς ανεξάρτητους ελέγχους των συντακτικών διαδικασιών και συμμόρφωση με τα διεθνή πρότυπα ακριβείας, αμεροληψίας και διαφάνειας.
- Δημόσια Διαφάνεια: Οι κανονισμοί λειτουργίας, οι πολιτικές σύγκρουσης συμφερόντων και οι ετήσιες αξιολογήσεις που περνάει το FactReview δημοσιεύονται στην ιστοσελίδα του οργανισμού. Όλες οι αναφορές που καταθέτουμε ως Αξιόπιστη Πηγή βασίζονται αποκλειστικά σε αντικειμενικές νομικές και πραγματολογικές αξιολογήσεις και δημοσιεύονται επίσης δημόσια στην σελίδα μας.
3.2 Διαφάνεια Χρηματοδότησης, Δεοντολογικά Πρότυπα
Δεν έλαβαν χώρα αλλαγές στη μορφή της νομικής οντότητας του FactReview το 2025 ή στη μετοχική του σύνθεση. Ο οργανισμός υπάγεται στην DIGITAT ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ Ο.Ε. με ΑΦΜ 801973786.
Οι ροές εισοδήματος του FactReview για το 2025 αφορούσαν χρηματοδοτικά προγράμματα (grants) που διαχειρίζονται τα ευρωπαϊκά και διεθνή δίκτυα ελέγχου γεγονότων, EFCSN και IFCN.
Η χρηματοδότηση του EFCSN αφορούσε πρόγραμμα προληπτικής ενημέρωσης του κοινού απέναντι στην παραπληροφόρηση (Prebunking At Scale). Η χρηματοδότηση του προγράμματος χορηγήθηκε από τον Google.org, τον φιλανθρωπικό φορέα της Google.
Η χρηματοδότηση του IFCN αφορούσε υποστήριξη νέων οργανισμών του δικτύου (BUILD), και αξιοποιήθηκε για υποστήριξη της ενημερωτικής αρθρογραφίας και διαχείρισης έργων του FactReview. Η χρηματοδότηση αυτή χορηγήθηκε από τις Google και Youtube.
Και στις δύο περιπτώσεις, η ανεξαρτησία του FactReview εξασφαλίστηκε από το γεγονός ότι η διαχείριση των προγραμμάτων και απόφαση διάθεσης κεφαλαίων μεταξύ οργανισμών των δικτύων, επαφιόταν στα ίδια τα δίκτυα και τα δικά τους αδιάβλητα κριτήρια. Τα προγράμματα συντάχθηκαν επί της βάσης πλήρους ανεξαρτησίας εργασίας των φορέων του δικτύου, με μόνο στοιχειώδη αιτήματα τήρησης κανονισμών της Google, όπως για τους όρους απορρήτου της. Όλες οι σχετικές πηγές χρηματοδότησης είναι δημόσια προσβάσιμες στην επίσημη σελίδα του FactReview. Η αντίστοιχη αναφορά για το 2025 θα είναι διαθέσιμη σύντομα στην αντίστοιχη ενότητα.
4. Δραστηριότητα του FactReview πέραν της κατάθεσης αναφορών σε επιγραμμικές πλατφόρμες
4.1 Παρουσίαση ειδικής αναφοράς στην Επιτροπή Εσωτερική Αγοράς και Προστασίας των Καταναλωτών (IMCO)
Τον Μάρτιο του 2025 το FactReview συμμετείχε κατόπιν πρόσκλησης σε συνεδρίαση της Επιτροπή Εσωτερικής Αγοράς και Προστασίας των Καταναλωτών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Το FactReview ήταν ο μόνος εκπρόσωπος των Αξιόπιστων Πηγών Επισήμανσης Παράνομου Περιεχομένου (Trusted Flagger) από όλη την Ευρώπη που παρευρέθηκε για να παρουσιάσει την αναφορά του για τα προβλήματα που εντοπίστηκαν στο πλαίσιο εφαρμογής της Πράξης για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες.
Κατά την παρέμβασή του στην IMCO, το FactReview παρουσίασε την πρώτη ειδική αναφορά που εκπονήθηκε στο πλαίσιο του ρόλου του ως Trusted Flagger, επιλέγοντας να εστιάσει στη Meta λόγω της ιδιότητας της ως Πολύ Μεγάλης Διαδικτυακής Πλατφόρμας (VLOP), της ιδιαίτερα εκτεταμένης χρήσης των υπηρεσιών της στην ΕΕ και της συστηματικής έκθεσης των χρηστών σε φαινόμενα διαφημιστικής απάτης και παραπλάνησης. Η αναφορά ανέδειξε ότι, παρά τις διακηρύξεις της εταιρείας περί διαφάνειας, κρίσιμες πτυχές του τρόπου με τον οποίο εφαρμόζεται η εποπτεία και η επιβολή κανόνων στις διαφημίσεις παραμένουν ασαφείς και δύσκολα επαληθεύσιμες, ιδίως καθώς η διαδικασία βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε αυτοματοποιημένα συστήματα χωρίς επαρκή, ελέγξιμα δεδομένα για το κατά πόσο αυτά διασφαλίζουν συνεπή και αποτελεσματική εφαρμογή των κανόνων. Παράλληλα, επισημάνθηκε η περιορισμένη ανθρώπινη εποπτεία, ιδίως σε λιγότερο εκπροσωπούμενες γλώσσες και αγορές, με ενδεικτική αναφορά στη δυσαναλογία χρηστών ανά συντονιστή περιεχομένου και στα ιδιαίτερα χαμηλά μεγέθη στελέχωσης σε χώρες όπως η Ελλάδα, γεγονός που συνδέεται άμεσα με την πρακτική δυνατότητα εκπλήρωσης υποχρεώσεων του DSA ως προς την αποτελεσματική διαχείριση αναφορών και την αντιμετώπιση συστημικών κινδύνων.
Στο πλαίσιο αυτό, η παρουσίαση συνέδεσε τα ευρήματα της αναφοράς με τις διαδικασίες που έχουν κινηθεί σε επίπεδο ΕΕ για τη συμμόρφωση της Meta με τον DSA, υπογραμμίζοντας ότι τα προβλήματα δεν περιορίζονται σε μεμονωμένα περιστατικά αλλά έχουν συστημικό χαρακτήρα. Συγκεκριμένα, τα προβλήματα κυμαίνονται από ελλείμματα στην επισήμανση και ανίχνευση πολιτικών διαφημίσεων (με αποτέλεσμα την αποφυγή αυξημένων απαιτήσεων διαφάνειας σε περιόδους εκλογών), έως τη συνεχιζόμενη δράση οργανωμένων δικτύων παραπληροφόρησης και την ευρεία διάδοση οικονομικών απατών μέσω διαφημίσεων. Επιπλέον, αναδείχθηκε η περιορισμένη αποτελεσματικότητα των αναφορών χρηστών για προφανείς απάτες και η απουσία σαφούς, λειτουργικού μηχανισμού κλιμάκωσης προς ανθρώπινο έλεγχο, καθώς και περιστατικά ασύμμετρης επιβολής (όπου περιεχόμενο που αποκαλύπτει ύποπτα δίκτυα ή απάτες περιορίζεται ή αφαιρείται χωρίς πρακτικό τρόπο προσφυγής). Η αναφορά κατέληγε σε ανησυχία περί «φαινομενικής σύγκρουσης συμφερόντων», δεδομένου ότι το επιχειρηματικό μοντέλο στηρίζεται σχεδόν αποκλειστικά στα διαφημιστικά έσοδα, και διατύπωνε συγκεκριμένες προτάσεις πολιτικής και εποπτείας. Ενδεικτικές προτάσεις ήταν η απαίτηση για εκτενή, τεχνικά τεκμηριωμένη και ελέγξιμη ενημέρωση σχετικά με το πώς εφαρμόζεται η εποπτεία διαφημίσεων, ουσιαστική ενίσχυση ανθρώπινων πόρων (ιδίως για υποεκπροσωπούμενες γλώσσες) και θέσπιση υποχρεωτικού χειροκίνητου ελέγχου/έγκρισης για καμπάνιες με ύποπτα χαρακτηριστικά, βάσει κριτηρίων που θα μπορούν να ελεγχθούν ανεξάρτητα.
Η πλήρης ειδική αναφορά είναι διαθέσιμη εδώ.
Το σχετικό βίντεο της παρουσίασης στην IMCO με ελληνικούς υποτίτλους είναι διαθέσιμο εδώ.
4.2 Παρουσίαση του προγράμματος Trusted Flagging στο διεθνές συνέδριο του IFCN, GlobalFact12
Στο πλαίσιο του ετήσιου διεθνούς συνεδρίου fact-checking, GlobalFact, που διοργανώνει το Διεθνές Δίκτυο Ελέγχου Γεγονότων (IFCN), το FactReview αξιοποίησε την ευκαιρία να παρουσιάσει συνοπτικά και πρακτικά το πρόγραμμα των Αξιόπιστων Πηγών Επισήμανσης Παράνομου Περιεχομένου. Το εν λόγω συνέδριο για το 2025, έλαβε χώρα στο Ρίο της Βραζιλίας τον Ιούνιο του 2025.
Από τη μέχρι σήμερα εμπειρία μας, διαπιστώνεται ότι στην κοινότητα του fact-checking δεν υπάρχει ακόμη επαρκής επίγνωση για το πρόγραμμα. Αυτό αφορά τόσο το τι ακριβώς είναι και πώς λειτουργεί, όσο και τις επιπτώσεις του και τις εγγυήσεις που το συνοδεύουν. Αφορά επίσης τα διαθέσιμα εργαλεία για την ταχεία αντιμετώπιση δυνητικά επικίνδυνου παράνομου περιεχομένου στην ΕΕ.
Στην παρουσίαση εξηγήσαμε τη σχέση του DSA με τον μηχανισμό Trusted Flagging και περιγράψαμε τη βασική διαδικασία εφαρμογής του. Αναδείξαμε το σημείο επαφής μεταξύ fact-checking και επισήμανσης παράνομου περιεχομένου, χωρίς να συγχέονται οι δύο ρόλοι, ενώ παράλληλα, καλύψαμε συχνές παρανοήσεις, ιδίως τον φόβο περί «λογοκρισίας». Τονίσαμε ότι ο ρόλος του Trusted Flagger αφορά τεκμηριωμένες επισημάνσεις σε μη αμφίσημες περιπτώσεις, με σαφές και εφαρμοστέο νομικό πλαίσιο. Η τελική απόφαση παραμένει στις πλατφόρμες και υπόκειται σε υποχρεώσεις διαφάνειας και λογοδοσίας.
Τέλος, υπογραμμίσαμε ότι το Trusted Flagging λειτουργεί συμπληρωματικά προς το fact-checking και όχι ανταγωνιστικά. Είναι ένα εργαλείο «έκτακτης ανάγκης» όταν απαιτείται άμεσος περιορισμός της βλάβης. Επειδή οι βέλτιστες πρακτικές ακόμη διαμορφώνονται, η ενημέρωση και η ενεργή συμμετοχή των οργανισμών του κλάδου είναι κρίσιμες.
4.3 Ανάπτυξη πλατφόρμας για τυποποίηση και αυτοματοποίηση διεργασιών του trusted flagging
Δεδομένου του όγκου υλικού που καλούνται να αναλύσουν οι οργανισμοί που συμμετέχουν στο πρόγραμμα trusted flagging, και λόγω των περιορισμένων πόρων που είναι διαθέσιμοι για την εν λόγω εργασία, ως FactReview, λαμβάνοντας υπόψη και τη δραστηριότητά μας στην ανάπτυξη στοχευμένων τεχνολογικών εργαλείων, προχωρήσαμε στην ανάπτυξη ειδικής πλατφόρμας. Η πλατφόρμα αυτή θα επιτρέπει στους οργανισμούς trusted flagging να οργανώνουν αποτελεσματικότερα τη δουλειά τους και να αυτοματοποιούν επαναλαμβανόμενα στάδια της διαδικασίας, καθιστώντας τον εντοπισμό, τη στοιχειοθέτηση και την προετοιμασία αναφορών ταχύτερη και πιο αποδοτική.
Συγκεκριμένα, η πλατφόρμα, η οποία βρίσκεται ακόμη σε alpha στάδιο ανάπτυξης και ελέγχεται συστηματικά πριν δοθεί για δοκιμή σε άλλους trusted flaggers, διαθέτει τμήμα αποθήκευσης του νομικού κώδικα σε ειδική ψηφιακή μορφή. Η μορφή αυτή επιτρέπει τόσο την εύκολη αξιοποίηση της κατάλληλης νομοθεσίας σε κάθε αναφορά όσο και την αποτελεσματική ανάλυση του πλήρους νομικού αποθετηρίου από σύστημα AI, με στόχο την άμεση παροχή προτάσεων που αντιστοιχούν στην εκάστοτε περίπτωση δυνητικά παράνομου υλικού που εξετάζεται από τον εκάστοτε Trusted Flagger.
Επιπρόσθετα, η πλατφόρμα θα παρέχει δυνατότητα δημιουργίας προτύπων αναφοράς για κάθε διαφορετική επιγραμμική πλατφόρμα, καθώς και δυνατότητα αρχειοθέτησης σε μορφή που επιτρέπει μετέπειτα ανάλυση. Αυτό διευκολύνει την παροχή στοιχείων τόσο προς τον εκάστοτε Συντονιστή Ψηφιακών Υπηρεσιών όσο και προς αρμόδια όργανα της ΕΕ, εφόσον ζητηθούν.
Τέλος, η πλατφόρμα δίνει τη δυνατότητα σύνδεσης με βιβλιοθήκες διαφημίσεων ή αντίστοιχα εργαλεία επιγραμμικών πλατφορμών (όπως, για παράδειγμα, τη βιβλιοθήκη διαφημίσεων της Meta) και παρέχει δυνατότητα πιο αναλυτικής και προσαρμοσμένης αναζήτησης διαφημίσεων, με βάση κατηγορίες και λέξεις-κλειδιά που ορίζει ο εκάστοτε οργανισμός. Παράλληλα, υποστηρίζεται ορισμός αυτόματης περιοδικής αναζήτησης και δημιουργία λίστας προτάσεων για πιθανές παράνομες διαφημίσεις, προς έλεγχο από τον οργανισμό και ενδεχόμενη συμπερίληψη σε επόμενη αναφορά. Με αυτόν τον τρόπο, ο χρόνος αναζήτησης και προετοιμασίας της αναφοράς μειώνεται σημαντικά, ενώ διατηρείται πλήρης ανθρώπινος έλεγχος στη διαδικασία και στην επιβεβαίωση των δεδομένων που συμπεριλαμβάνονται σε κάθε αναφορά.
Παράλληλα, το FactReview διεξάγει έρευνα για αυτοματοποιημένη ταυτοποίηση απατηλών διαφημίσεων στα κοινωνικά δίκτυα. Τα προκαταρκτικά δεδομένα μας καταδεικνύουν ότι σε πολλές κατηγορίες, η ταυτοποίηση είναι εφικτή με πολύ υψηλή ακρίβεια και χαμηλό κόστος, επιτρέποντας τη χρήση σε ευρεία κλίμακα.
Παρακάτω, παραθέτουμε συνοπτικά τη ροή εντοπισμού απατηλών διαφημίσεων που υποδύονται γνωστές επωνυμίες σε διαφημίσεις στο Pinterest:
Ανάλογες πρακτικές μελετώνται και αναπτύσσονται προσεκτικά, και θα χρησιμεύουν μόνο για συλλογή ύποπτου υλικού που έπειτα θα εξετάζεται ενδελεχώς από ανθρώπινο ειδικό.
5. Προκλήσεις και προτάσεις
5.1 Εμπόδια και προβλήματα που εντοπίστηκαν
Ο πυρήνας της εμπειρίας μας το 2025 ήταν ότι η «νομική υποχρέωση προτεραιοποίησης» των αναφορών Trusted Flaggers δεν ταυτίζεται αυτόματα με λειτουργική αποτελεσματικότητα. Χωρίς κοινές, εφαρμόσιμες κατευθύνσεις, χωρίς τεχνική διαλειτουργικότητα και χωρίς επαρκή πόρους, η καθημερινή δουλειά τείνει να μετατρέπεται σε υψηλού κόστους χειρωνακτική διαδικασία για τον εντοπισμό, την τεκμηρίωση, την νομική στοιχειοθέτηση, την υποβολή και την παρακολούθηση της πορείας εξέλιξης των σχετικών αναφορών.
Τόσο το FactReview όσο και πληθώρα άλλων οργανισμών Trusted Flagging έχουν διαπιστώσει έλλειμμα σαφούς καθοδήγησης (operational guidance) σε επίπεδο ΕΕ για «κοινές» διαδικασίες και για την ερμηνεία/χαρτογράφηση του τι συνιστά παράνομο (ιδίως στα «οριακά» περιστατικά που τέμνουν ποινικό δίκαιο, καταναλωτική προστασία, δημόσια υγεία, και κανόνες διαφημίσεων). Ταυτόχρονα το πρόβλημα με το έλλειμμα τεχνικών εργαλείων και ενοποιημένων ενσωματώσεων με τις ίδιες τις επιγραμμικές πλατφόρμες το οποίο αναφέραμε και στην πρώτη μας επίσημη αναφορά παραμένει.
Ως FactReview συνεχίζουμε να βρίσκουμε εμπόδια με την χαμηλή προσβασιμότητα και διαφάνεια εργαλείων αναζήτησης διαφημίσεων σε συγκεκριμένες πλατφόρμες (π.χ. περιορισμός του X σε αναζήτηση κατά λογαριασμό και βασικές δυνατότητες άντλησης δεδομένων, χωρίς αναζητήσιμη βάση ανά διαφήμιση ή με χρήση λέξεων-κλειδιών). Αυτό υπονομεύει τον προληπτικό εντοπισμό και την κλιμάκωση δυνητικά παράνομων διαφημίσεων, ειδικά όταν η παρανομία συνδέεται με μοτίβα/δίκτυα.
Ένα ακόμα εμπόδιο είναι η νομική αβεβαιότητα σε περιεχόμενο που είναι παράνομο «ανά χώρα» και όχι ενιαία σε επίπεδο ΕΕ. Το τι συνιστά παράνομο υλικό ορίζεται από το εθνικό/ενωσιακό νομικό πλαίσιο και όταν υπάρχει εντοπισμός παράνομου περιεχομένου περιεχόμενο αφαιρείται μόνο σε εκείνη την επικράτεια που εντοπίστηκε. Αυτό δημιουργεί πραγματικές δυσκολίες σε κλιμάκωση/τεκμηρίωση όταν μια υπόθεση αφορά διασυνοριακή στόχευση, πολυγλωσσικά δημιουργικά ή «υβριδικές» μορφές απάτης.
Ιδιαίτερα σημαντικός ανασταλτικός παράγοντας είναι επίσης η έλλειψη χρηματοδότησης και σχετικών εργαλείων σε οργανισμούς Trusted Flagging. Η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει (σε απάντηση του 2025 προς το Ευρωκοινοβούλιο) ότι οι δραστηριότητες Trusted Flaggers «απαιτούν επαρκή υποστήριξη», χωρίς ωστόσο να καθορίζουν σαφή πρόθεση ή εργαλεία για παροχή τέτοιας στήριξης.
5.2 Προτάσεις για τις πλατφόρμες και τους φορείς
5.2.1 Για τις Πλατφόρμες
Οι επιγραμμικές πλατφόρμες οφείλουν να προχωρήσουν σε ουσιαστικές βελτιώσεις των εργαλείων αναφοράς ώστε να υποστηρίζουν την αποδοτική και τεκμηριωμένη υποβολή αναφορών (δυνατότητα εξαγωγής αναφορών και δεδομένων, δομημένα πεδία τεκμηρίωσης). Παράλληλα, θα πρέπει να αφαιρεθούν πρακτικές που καθιστούν τη διαδικασία αναφοράς δυσχερή ή αποτρεπτική (περιττά βήματα, περιορισμοί στον αριθμό των URL που μπορούν να κατατεθούν ανά αναφορά για την ίδια ακριβώς περίπτωση απάτης), καθώς αυτές υπονομεύουν την ταχύτητα και την ιχνηλασιμότητα που απαιτείται από το πλαίσιο του DSA. Επιπλέον, είναι αναγκαία η ουσιαστική αναβάθμιση των αποθετηρίων διαφημίσεων και των μηχανισμών αναζήτησης/διαφάνειας, ώστε να επιτρέπουν τον εντοπισμό μοτίβων απάτης και περιπτώσεων με παράνομες καμπάνιες και όχι μόνο μεμονωμένων διαφημίσεων, ενισχύοντας έτσι την προληπτική ανίχνευση και την αποτελεσματική αντιμετώπιση συστημικών φαινομένων.
5.2.2 Για τις Ρυθμιστικές Αρχές (Εθνικό Συντονιστή Ψηφιακών Υπηρεσιών και αντίστοιχες αρχές)
Προτείνεται η ενσωμάτωση περισσότερων φορέων στο πρόγραμμα, με έμφαση σε φορείς που μπορούν να λειτουργήσουν ως ουσιαστικοί πόροι για την αποτελεσματική εφαρμογή του Trusted Flagging. Συγκεκριμένα, η άμεση συνεργασία με φορείς όπως ο Εθνικός Οργανισμός Φαρμάκων, μια ιδέα που έχει ήδη συζητηθεί με τον Εθνικό Συντονιστή Ψηφιακών Υπηρεσιών της Ελλάδας, καθώς και με οργανισμούς που εντάσσονται στην ομπρέλα της κοινωνίας των πολιτών, θα αποτελούσε σημαντικό βήμα για την ενίσχυση και υποστήριξη του έργου των εν ενεργεία Trusted Flaggers.
5.2.3 Για θεσμούς της ΕΕ
Για να λειτουργήσει αποτελεσματικά και με ομοιομορφία το Trusted Flagging σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, είναι κρίσιμο οι θεσμοί της ΕΕ να εκδώσουν σαφείς και πρακτικά εφαρμόσιμες κατευθυντήριες γραμμές για τους Trusted Flaggers, με ελάχιστα κοινά επιχειρησιακά πρότυπα (πρότυπα/φόρμες, υποχρεωτικά πεδία, ρεαλιστικά χρονοδιαγράμματα, κανόνες ανατροφοδότησης και ιχνηλασιμότητας). Παράλληλα, χρειάζεται ειδική ενότητα για το «οριακό περιεχόμενο» και για ζητήματα διασυνοριακής εφαρμογής, ώστε να μειώνονται οι αποκλίσεις στην πρακτική αντιμετώπιση των υποθέσεων. Τέλος, προτείνεται η ανάπτυξη κοινής υποδομής/εργαλειοθήκης για συγκριτική αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας, με συγκρίσιμους δείκτες απόδοσης ανά κατηγορία παρανομίας και γλώσσα, ώστε τα προβλήματα να εντοπίζονται έγκαιρα και να αντιμετωπίζονται πριν αποκτήσουν συστημικό χαρακτήρα.
Συντακτική ομάδα
