Ανά τακτά χρονικά διαστήματα, εδώ και πάνω από δύο δεκαετίες, διακινείται ο ισχυρισμός ότι σε περίπτωση που κάποιος αισθανθεί ότι παθαίνει έμφραγμα (καρδιακή προσβολή – στο κείμενο που διακινείται συγχέεται συχνά η προσβολή με την ανακοπή, όπως θα δούμε παρακάτω), μπορεί να βήξει επανειλημμένα και δυνατά ώστε να αναζωογονήσει την καρδιά του και να προλάβει να προσεγγίσει ένα νοσοκομείο. Στην ουσία είναι μια τεχνική που παρουσιάζεται ως ΚΑΡΠΑ που εφαρμόζεται από τον ίδιο τον πάσχοντα στον εαυτό του, αφού μάλιστα ο ίδιος υποτίθεται ότι έχει κάνει και σωστή αυτοδιάγνωση.
Ο συγκεκριμένος ισχυρισμός κυκλοφορεί στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ως ένα έτοιμο κείμενο, που ανά περιόδους τροποποιείται, προς αντιγραφή και επικόλληση χωρίς συγκεκριμένη αναφορά ή πηγή αν και εντοπίζεται ήδη σε email από το 1999 και ανάγεται στο Rochester General Hospital το οποίο όμως έχει αρνηθεί κάθε σχέση. Πρόσφατες αναδημοσιεύσεις παρατηρούνται εδώ, εδώ, εδώ, εδώ και αλλού.
Οι εξεταζόμενοι ισχυρισμοί
Στα εν λόγω κείμενα που κυκλοφορούν το τελευταίο διάστημα διαβάζουμε τα εξής πιο χαρακτηριστικά σημεία:
“Έχω παρακολουθήσει μαθήματα ΚΑΡΠΑ όλα αυτά τα χρόνια, αλλά ποτέ δεν μου είπαν αυτό το συγκεκριμένο σενάριο. Μου είπαν ότι όταν το σώμα σου αρχίζει να ιδρώνει έντονα χωρίς προφανή λόγο, ακολουθούμενο από κάτι που μοιάζει με σπασμό στο τέλος του οισοφάγου, αυτό είναι το προειδοποιητικό σήμα του σώματός σου. [..]
[..] Ξαφνικά νιώθεις πόνο στο στήθος. Αρχίζει να αντανακλά στο χέρι και στο σαγόνι. Αισθάνεσαι σαν να σε μαχαιρώνουν στο στήθος και στην καρδιά. Βρίσκεσαι μόνο λίγα χιλιόμετρα μακριά από το πλησιέστερο νοσοκομείο ή το σπίτι. […]
[…] Ίσως έχεις παρακολουθήσει εκπαίδευση ΚΑΡΠΑ, αλλά το άτομο που έκανε το μάθημα δεν σου είπε πώς να βοηθήσεις τον εαυτό σου. […]
[…] Πώς επιβιώνεις από μια καρδιακή προσβολή όταν είσαι μόνος τη στιγμή που συμβαίνει; Ένα άτομο που αισθάνεται αδύναμο και του οποίου η καρδιά χτυπά έντονα έχει μόνο περίπου 10 δευτερόλεπτα πριν χάσει τις αισθήσεις του. […]
[…] Όμως μπορείς να βοηθήσεις τον εαυτό σου βήχοντας επανειλημμένα και πολύ δυνατά! Πάρε βαθιές αναπνοές πριν από κάθε βήχα. Ο βήχας πρέπει να επαναλαμβάνεται κάθε δευτερόλεπτο μέχρι να φτάσεις στο νοσοκομείο ή μέχρι η καρδιά σου να αρχίσει να χτυπά κανονικά. […]
[…] Η βαθιά αναπνοή δίνει οξυγόνο στους πνεύμονες και οι κινήσεις του βήχα ενισχύουν την καρδιά και την κυκλοφορία του αίματος. Η πίεση στην καρδιά βοηθά επίσης στην αποκατάσταση ενός φυσιολογικού καρδιακού ρυθμού. Έτσι τα θύματα καρδιακής ανακοπής μπορούν να φτάσουν στο νοσοκομείο για τη σωστή θεραπεία. […]
[…] ΓΙΑ ΤΙΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ: Πρέπει να γνωρίζετε ότι οι γυναίκες έχουν επιπλέον και διαφορετικά συμπτώματα. Σπάνια έχουν έντονο πόνο στο στήθος ή πόνο στα χέρια. Συχνά έχουν δυσπεψία και σφίξιμο στην πλάτη, στο ύψος της γραμμής του σουτιέν, καθώς και ξαφνική κόπωση. […]
Ανάλυση των ισχυρισμών
Ανακοπή – Προσβολή: Δύο διαφορετικές παθήσεις
Κατά αρχάς, στο κείμενο ο όρος “καρδιακή προσβολή” και “καρδιακή ανακοπή” χρησιμοποιούνται σαν να επρόκειτο για την ίδια συνθήκη. Στην πραγματικότητα είναι δύο ξεχωριστές καταστάσεις που απαιτούν διαφορετική αντιμετώπιση. Η προσβολή λέγεται αντιστοιχεί στο έμφραγμα του μυοκαρδίου και συμβαίνει όταν φράζουν οι αρτηρίες εμποδίζοντας το αίμα να ρέει στην καρδιά, για λόγους όπως υψηλή χοληστερόλη, υπέρταση και άλλους. Και ενώ τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν πόνο στο στήθος, ναυτία, δύσπνοια, αίσθημα λιποθυμίας, κούραση, συνήθως ο ασθενής διατηρεί τις αισθήσεις του για ένα διάστημα. Η αντιμετώπιση μπορεί να περιλαμβάνει ασπιρίνη σε πρώτο χρόνο, φαρμακευτική αγωγή θρομβολυτικών, οξυγόνωση και βέβαια χειρουργική επέμβαση. Επίσης διενεργείται ηλεκτροκαρδιογράφημα και εξετάσεις αίματος για την πιστοποίηση ότι επρόκειτο για περιστατικό εμφράγματος καθώς τέτοια συμπτώματα μπορεί να αφορούν πχ γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση, κρίση πανικού. Όσον αφορά τις διαφορές στα δύο φύλα σχετικά με τα συμπτώματα, αυτά δεν είναι και τόσο διαφορετικά συνήθως ούτε είναι γενικά εύκολο να διαγνώσει κανείς ένα έμφραγμα την στιγμή που συμβαίνει, μη ων ειδικός εξάλλου.
Αντίθετα η καρδιακή ανακοπή πρόκειται για την ξαφνική διακοπή της λειτουργίας της καρδιάς, την απώλεια ηλεκτρικής δραστηριότητας σε αυτή οπότε και το αίμα σταματάει να κινείται από και προς τα όργανα. Οι καρδιαγγειακές παθήσεις όπως η στεφανιαία νόσος ή το έμφραγμα, που αναφέραμε, μπορεί να είναι οι αιτίες της ανακοπής αλλά όχι το αντίστροφο. Ως επιπρόσθετες αιτίες αναφέρονται οι συγγενείς αρρυθμίες, χαμηλό οξυγόνο, απώλεια αίματος, πολύ έντονη άσκηση και άλλες. Στην περίπτωση της ανακοπής εξ ορισμού έχουμε απώλεια συνείδησης και λιποθυμία. Το σημαντικότερο είναι ότι η ΚΑΡΠΑ όπως και η χρήση απινιδωτή είναι από τα πιο βασικά και άμεσα μέτρα αντιμετώπισης της συγκεκριμένης πάθησης, αλλά δεν χρησιμεύουν στην καρδιακή προσβολή.
Τι είναι η ΚΑΡΠΑ
Η καρδιοπνευμονική αναζωογόνηση (ΚΑΡΠΑ – CPR) είναι μια τεχνική που περιλαμβάνεται στις πρώτες βοήθειες και αποτελείται από πιέσεις του στήθους και μεταφορά αέρα από στόμα σε στόμα στον αναίσθητο πάσχοντα. Ο σκοπός είναι να επανεκκινήσει έστω και μερική ροή οξυγονωμένου αίματος στην καρδιά και τον εγκέφαλο ώστε να προληφθεί θάνατος των ιστών στα απολύτως ζωτικά όργανα μέχρι να αναλάβει κάποιος επαγγελματίας υγείας την διάσωση του ασθενούς. Όπως αναφέρθηκε, εφαρμόζεται μόνο σε περιπτώσεις λιποθυμίας, ανακοπής οπότε και δεν υπάρχει επαφή με το περιβάλλον. Για περισσότερες κατευθύνσεις σχετικά με την ΚΑΡΠΑ μπορεί κανείς να ανατρέξει στις ανά 5ετία επικαιροποιημένες – και σε πολλά τεύχη – οδηγίες του Αμερικανικού Καρδιολογικού Συνδέσμου και στα ελληνικά τις επίσημες οδηγίες του ΕΚΑΒ.
Έρευνες και οδηγίες επίσημων φορέων
Όπως είδαμε, τα συμπτώματα των δύο περιστατικών μπορεί να επικαλύπτονται και μεταξύ τους και με άλλες κοινές παθήσεις. Επίσης αν κάποιος που νιώθει πρόδρομα συμπτώματα εμφράγματος, προσπαθήσει να επιδοθεί σε μια τέτοια τεχνική, πιθανότατα θα χάσει χρόνο από μια άμεση βοήθεια όπως το να ηρεμήσει, να καλέσει το 166, να πάρει συνταγογραφούμενη αγωγή (πχ νιτρογλυκερίνη).
Σε σχετικό άρθρο της American Heart Association σχολιάζεται χαρακτηριστικά:
«Από άποψη φυσιολογίας δεν βγάζει νόημα», είπε η Μαμά. «(Ο βήχας) απλώς δεν θα λειτουργούσε για να επανεκκινήσει μια καρδιά που δεν χτυπά».
Η καρδιακή προσβολή και η καρδιακή ανακοπή είναι ιατρικά επείγοντα περιστατικά που απαιτούν άμεση ιατρική περίθαλψη, αν και είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι πρόκειται για δύο διαφορετικές καταστάσεις. Η καρδιακή προσβολή είναι ένα πρόβλημα κυκλοφορίας και συμβαίνει όταν η ροή του αίματος προς την καρδιά μπλοκάρεται. Η καρδιακή ανακοπή είναι ένα ηλεκτρικό πρόβλημα και συμβαίνει όταν η καρδιά σταματά ξαφνικά να χτυπά. Η καρδιακή προσβολή είναι μια συχνή αιτία καρδιακής ανακοπής.
Κάποιος που παθαίνει καρδιακή ανακοπή θα χάσει την ανταπόκρισή του και θα σταματήσει να αναπνέει ή θα λαχανιάζει. Η καρδιακή ανακοπή μπορεί να οδηγήσει σε θάνατο εάν δεν αντιμετωπιστεί μέσα σε λίγα λεπτά. […]
[..] Η εσφαλμένη αντίληψη σχετικά με την ΚΑΡΠΑ με βήχα και την καρδιακή προσβολή μπορεί να συνδέεται με την ιδέα ότι ο βήχας μπορεί να αλλάξει την πίεση στο στήθος και, με τη σειρά του, να επηρεάσει την καρδιά, δήλωσε ο Patel (Manesh Patel, διακεκριμένος καθηγητής ιατρικής και επικεφαλής του τμήματος καρδιολογίας στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Duke στο Durham της Βόρειας Καρολίνας.)
«Νομίζω ότι οι άνθρωποι πιστεύουν ότι αλλάζει, με κάποιο τρόπο, τη συμπίεση της καρδιάς. Αλλά (ο βήχας) δεν έχει αποδειχθεί ότι το κάνει αυτό», πρόσθεσε. «Εάν κάποιος έχει χάσει σφυγμό, γνωρίζουμε πολύ καλά ότι πρέπει να κάνει ΚΑΡΠΑ».
Ο Mumma, συν-συγγραφέας της ενημέρωσης των κατευθυντήριων γραμμών για την προηγμένη υποστήριξη ζωής του AHA το 2023, δήλωσε ότι μια ανασκόπηση της βιβλιογραφίας για την προετοιμασία αυτής της ενημέρωσης δεν απέδωσε καμία έρευνα σχετικά με την ΚΑΡΠΑ με βήχα.
«Σίγουρα δεν είναι κάτι που συνιστάται σε αυτές τις κατευθυντήριες γραμμές, επειδή δεν υπάρχουν στοιχεία που να το υποστηρίζουν», είπε ο Mumma.
Αντίστοιχη είναι και η απάντηση σε αυτόν τον πολύ διαδεδομένο μύθο και από το Βρετανικό συμβούλιο για την ΚΑΡΠΑ τονίζοντας ότι μια τέτοια προσπάθεια μπορεί και να χειροτερέψει την κατάσταση.Σε αυτό το συμπέρασμα συμφωνεί και η Ελληνική Καρδιολογική Εταιρεία.
Κάποια εμπειρικά δεδομένα 1Miller B, Lesnefsky E, Heyborne T, et al. Cough-Cardiopulmonary resuscitation in the cardiac catheterization laboratory: Hemodynamics during an episode of prolonged hypotensive ventricular tachycardia. Catheterization and Cardiovascular Diagnosis. 1989;18(3):168-171. DOI: 10.1002/ccd.1810180307. Αρχειοθετημένο εδώ.(έρχονται από την δεκαετία του 1980) που δείχνουν μια επίδραση του βήχα στην διατήρηση της αρτηριακής πίεσης και της συνείδησης για λίγα δευτερόλεπτα, αφορούν εργαστηριακές συνθήκες με ανθρώπους που παθαίνουν συγκεκριμένες αρρυθμίες, διατηρούν τις αισθήσεις τους, παρακολουθούνται από ειδικούς και λαμβάνουν συγκεκριμένες οδηγίες.
Μια νεότερη ανασκόπηση που αξιολόγησε διάφορες μεθόδους “εναλλακτικής ΚΑΡΠΑ”, μεταξύ αυτών και η ΚΑΡΠΑ με βήχα, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα διαθέσιμα στοιχεία είναι χαμηλής ποιότητας, που δεν περιλαμβάνουν τυχαιοποιημένες κλινικές δοκιμές, με αποτέλεσμα να μην ενθαρρύνουν την χρήση της στον πληθυσμό.2Dee R, Smith M, Rajendran K, et al. The effect of alternative methods of cardiopulmonary resuscitation — Cough CPR, percussion pacing or precordial thump — on outcomes following cardiac arrest. A systematic review. Resuscitation. 2021;162:73-81. DOI: 10.1016/j.resuscitation.2021.01.027. Αρχειοθετημένο εδώ.
Μια εργασία προσπαθεί να δείξει τον μηχανισμό με τον οποίο θα μπορούσε να συμβαίνει πιθανή αναζωογόνηση με βήχα αλλά δεν μπορούν να γενικευτούν τα αποτελέσματά της προερχόμενα από 7 νεαρούς συμμετέχοντες ούτε, όπως γράφουν, η μελέτη προσπαθεί να κάνει κάτι τέτοιο.3LoMauro A, Aliverti A. Blood Shift During Cough: Negligible or Significant? Frontiers in Physiology. 2018;9. DOI: 10.3389/fphys.2018.00501. Αρχειοθετημένο εδώ.
Συμπέρασμα
Συμπερασματικά παρότι πρόκειται για έναν ιατρικό μύθο που δεν υποστηρίζεται από βιβλιογραφικά δεδομένα ούτε είναι γνωστό πώς έχει προκύψει, είναι από τις πιο ανθεκτικές περιπτώσεις επιστημονικής παραπληροφόρησης που διατρέχει όλη την ιστορία του διαδικτύου. Στην πραγματικότητα ΚΑΡΠΑ μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνο από άλλον άνθρωπο στον ασθενή, αφορά μόνο την καρδιακή ανακοπή που συνοδεύεται αναγκαστικά από λιποθυμία (και όχι στο έμφραγμα) και δεν μπορεί να περιλαμβάνει βήχα. Ο βήχας, καθότι δεν είναι το ίδιο με τις πιέσεις στο στήθος με τα χέρια, μάλλον θα κάνει την κατάσταση πιο δύσκολη και θα αποπροσανατολίσει τον πάσχοντα από την αναζήτηση πραγματικής βοήθειας. Δεν είναι μέσο αυτοβοήθειας και έχει χρησιμοποιηθεί μόνο σε συγκεκριμένες αρρυθμίες στο πλαίσιο ιατρικής έρευνας σε εργαστήριο υπό ειδική παρακολούθηση και καθοδήγηση.
Πτυχιούχος Ψυχολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και κάτοχος μεταπτυχιακού διπλώματος στις Νευροεπιστήμες από το Πανεπιστήμιο της Κρήτης, με εμπειρία στην ανάλυση επιστημονικών δεδομένων και ψευδοεπιστημονικών ισχυρισμών στο πλαίσιο επικοινωνίας της επιστήμης.
