Στο κεντρικό δελτίο ειδήσεων της ΕΡΤ για την Κυριακή 11 Ιανουαρίου 2026, παρατέθηκε μια σειρά πλάνων από τις μαζικές αντικυβερνητικές διαδηλώσεις στο Ιράν, που λαμβάνουν χώρα τις τελευταίες 16 ημέρες. Ωστόσο, μεταξύ αυτών των πλάνων, παρουσιάστηκε επανειλημμένα και ένα άσχετο πλάνο από ρίψη μολότοφ προς αστυνομικούς στη Θεσσαλονίκη.
Οι εξεταζόμενοι ισχυρισμοί
Παρακάτω βλέπουμε το επίμαχο απόσπασμα του δελτίου ειδήσεων, με την παράθεση του εν λόγω άσχετου πλάνου στο 00:34. Το ευρύτερο απόσπασμα του δελτίου ειδήσεων για το Ιράν είναι διαθέσιμο εδώ.
Παραθέτουμε και φωτογραφικό στιγμιότυπο του επίμαχου πλάνου:
Ανάλυση των ισχυρισμών
Η κατάσταση και οι πορείες διαμαρτυρίας στο Ιράν
Στις 28-12-2025, ξέσπασε το πιο πρόσφατο κύμα αντικυβερνητικών διαδηλώσεων στο Ιράν. Αιτία πυροδότησης αποτέλεσε η βαθιά οικονομική και νομισματική κρίση που αντιμετωπίζει η χώρα τα τελευταία χρόνια, η οποία γιγαντώθηκε τους τελευταίους μήνες. Το ευρύτερο υπόβαθρο όμως αφορά τη συσσωρευμένη αγανάκτηση απέναντι στο απολυταρχικό θεοκρατικό καθεστώς του Ιράν, με το μακρύ ιστορικό παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων που έχει επιφέρει.
Η σύγχρονη ιστορία του Ιράν έχει χαρακτηριστεί από αστάθειες και μια σειρά εναλλαγής καταπιεστικών καθεστώτων, με σημείο τομής το 1953, όπου έλαβε χώρα πραξικόπημα από αμερικανικές και βρετανικές δυνάμεις. Η αστάθεια οδήγησε το 1979 στην Ισλαμική Ιρανική Επανάσταση και ίδρυση του αντίστοιχου καθεστώτος, που με τη σειρά του, 20 χρόνια μετά, άρχισε να αντιμετωπίζει μια σειρά αντικυβερνητικών κινημάτων. Οι προηγουμένως μεγαλύτερες διαδηλώσεις είχαν λάβει χώρα το 2022-2023, με πυροδότηση τις ύποπτες συνθήκες θανάτου της νεαρής Mahsa Amini, αφού συνελήφθει για «άσεμνη ενδυμασία» υπό θεοκρατικούς νόμους.
Οι διαδηλώσεις των τελευταίων 2 εβδομάδων θεωρούνται ευρέως ως αντίστοιχης ή και υψηλότερης κλιμάκωσης, με ρεκόρ νεκρών ανάμεσα στα σώματα ασφαλείας του Ιράν. Σύμφωνα με τις πιο πρόσφατες αναφορές, τη στιγμή συγγραφής του παρόντος άρθρου, οι διαδηλωτές εκτιμώνται σε δεκάδες χιλιάδες, με περισσότερους από 10 χιλιάδες συλληφθέντες και εκατοντάδες νεκρούς πολίτες.
Η αβεβαιότητα της επιλογής υλικού στα δελτία ειδήσεων
Παραμένει πάντως αβεβαιότητα για διάφορα σημεία της επικαιρότητας στο Ιράν και κάποιες φορές παρατηρείται και διάδοση σχετικής παραπληροφόρησης, εσκεμμένης ή μη. Από την αρχή των τελευταίων ιρανικών διαδηλώσεων, έχει καταγραφεί επανειλημμένα διάδοση παλιότερων, άσχετων ή πλαστών βίντεο ως δήθεν σχετικών, φαινόμενο που παρατηρείται συχνά σε αντίστοιχες κρίσεις τα τελευταία χρόνια.
Το φαινόμενο αυτό εντείνεται από τη χρόνια πρακτική της κυβέρνησης του Ιράν να επιδιώκει την απαγόρευση πρόσβασης στο ίντερνετ στις τεταμένες περιοχές, που στην προκειμένη περίπτωση, επέκτεινε σε ολόκληρη τη χώρα από τις 8 Ιανουαρίου. Έτσι, περιορίζεται η δυνατότητα αναμετάδοσης και πρόσβασης σε νέο καθημερινό υλικό εκτός χώρας, και αυξάνεται η πιθανότητα αναπαραγωγής άσχετου υλικού στα κοινωνικά δίκτυα, που με τη σειρά τους μπορούν να αναπαραχθούν από ΜΜΕ.
Είναι σκόπιμο να σημειώσουμε ότι ακόμη και χωρίς κακόβουλο κίνητρο παραπληροφόρησης, τα κοινωνικά δίκτυα προσφέρουν οικονομικά κίνητρα σε χρήστες που ανεβάζουν υλικό υψηλής απήχησης, το οποίο συχνά μεταφράζεται σε κίνητρο αναπαραγωγής υλικού που προκαλεί εντυπωσιασμό και συνεπώς προσελκύει κοινό, ανεξαρτήτως εγκυρότητας, και άρα παραπληροφόρησης, ειδικά για κρίσιμα συμβάντα με ελλιπές αυθεντικό υλικό.
Στην καθημερινή κάλυψη των ιρανικών διαδηλώσεων από την ΕΡΤ, αναφέρεται η αβεβαιότητα για ακριβή στοιχεία της εκάστοτε μέρας. Ωστόσο, όπως συνηθίζεται και στις περισσότερες τηλεοπτικές παρουσιάσεις, δε διευκρινίζεται σαφώς ποιο βιντεοληπτικό υλικό έχει επαληθευτεί από διεθνή δημοσιογραφικά πρακτορεία, ποιο έχει αναμεταδοθεί από αντιπολιτευόμενο πρακτορείο ως σχετικό, και ποιο αλιεύεται απευθείας από τα κοινωνικά δίκτυα χωρίς επαλήθευση.
Έτσι, πέρα από σημαντικά λάθη, αυξάνεται και η πιθανότητα κοινών παρανοήσεων. Ενδεικτικό είναι το παράδειγμα ενός ιδιαίτερα διαδεδομένου πλάνου, που παρουσιάζει μια κοπέλα να ανάβει τσιγάρο από τη φλεγόμενη φωτογραφία του ανώτατου ηγέτη του Ιράν. Το πλάνο έπαιξε και στο κεντρικό δελτίο της ΕΡΤ της 11ης Ιανουαρίου, αλλά και στο αμέσως προηγούμενο. Μάλιστα στο δελτίο της 10ης Ιανουαρίου, ο συμπαρουσιαστής έκανε συγκεκριμένα αναφορά, μεταξύ άλλων, και στο επίμαχο πλάνο:
… παρακολουθούμε πλάνα σημερινά, εδώ πέρα βλέπουμε και νεαρά κορίτσια τα οποία ανάβουνε τσιγάρο καίγοντας τη φωτογραφία του ανώτατου πνευματικού ηγέτη σε μια ύστατη ένδειξη του πόσο αντίθετοι είναι με το καθεστώς στην Τεχεράνη.
Στην πραγματικότητα ωστόσο, η τοποθεσία λήψης του βίντεο δεν ήταν εντός του Ιράν, αλλά στην πόλη Οντάριο του Καναδά. Το βίντεο αναρτήθηκε δημοσίως στις 9 Ιανουαρίου από ψευδώνυμο λογαριασμό στο κοινωνικό δίκτυο X, που ωστόσο παρουσιάζει ενεργό προσωπικό και βιντεοληπτικό ιστορικό στα κοινωνικά δίκτυα από το 2024. Σύμφωνα με τους ισχυρισμούς της κατόχου του προφίλ, η ίδια μετανάστευσε στον Καναδά τα τελευταία χρόνια, αφού καταδικάστηκε σε φυλάκιση ετών λόγω κριτικής του ιρανικού καθεστώτος και συμμετοχή σε διαδηλώσεις το 2019.
Ενώ δε μπορέσαμε να επαληθεύσουμε με ασφάλεια την εξιστόρηση του προφίλ, μια αναλυτική ανασκόπηση στο ιστορικό των κοινωνικών δικτύων του συμπίπτει με ιρανική καταγωγή, ευχέρεια στην περσική γλώσσα, εμπειρία και επαφές με κινήματα διαδηλώσεων στο Ιράν. Ορισμένοι διαδικτυακοί σχολιαστές έχουν ισχυριστεί ότι το επίμαχο πλάνο είχε αναρτηθεί αρχικά το 2022, κάτι που ωστόσο επιβεβαιώσαμε ότι οφειλόταν σε παρανοήσεις αναφορικά με πρακτικές αντίστροφης αναζήτησης εικόνων. Ως απάντηση στην αμφισβήτηση, η εικονιζόμενη δημοσίευσε και φωτογραφία της με άλλη εμφάνιση που ισχυρίζεται ότι είναι από το 2022 στο Ιράν, καθώς και στιγμιότυπο οθόνης κινητού με το επίμαχο πλάνο και ημερομηνία 7 Ιανουαρίου, μαζί με κωδικοποίηση που αντιστοιχεί στην εφαρμογή διαμοιρασμού βίντεο Snapchat. Τα στοιχεία αυτά δεν παρέχουν απόλυτη επαλήθευση στην περίπτωση που κάποιος θα είχε κίνητρο παραχάραξης στοιχείων και σχετική τεχνογνωσία, ωστόσο, ούτε υπάρχουν βάσιμα στοιχεία που να αμφισβητούν την εξιστόρηση της κοπέλας.
Παράλληλα, στα κοινωνικά δίκτυα έχουν κυκλοφορήσει περισσότερες αντίστοιχες αναπαραστάσεις από άλλες γυναίκες, που όμως δεν καταφέραμε να γεωεντοπίσουμε. Κάποιες εξ αυτών θα μπορούσαν όντως να έχουν λάβει χώρα εντός του Ιράν. Τελικά όμως, ο τρόπος αναφοράς της ΕΡΤ στο επίμαχο απόσπασμα δεν ήταν ο πλέον ακριβής και θα μπορούσε να αποβεί παραπλανητικός.
Η σύγχυση του πλάνου της Θεσσαλονίκης
Επιστρέφουμε στη βασική περίπτωση εξέτασης του παρόντος άρθρου. Στο κεντρικό δελτίο της ΕΡΤ της 11ης Ιανουαρίου, το ζήτημα του Ιράν ήταν, όπως και την προηγουμένη, το πρώτο σε σειρά προτεραιότητας. Στο δεύτερο σκέλος της παρουσίασης για το Ιράν, αναφέρθηκε καταρχάς η προβληματική και περιστασιακή διαδικτυακή σύνδεση με τη χώρα και ότι «κανείς βέβαια δε μπορεί να μιλήσει με ασφάλεια για τα στοιχεία και τους αριθμούς». Έπειτα, παρατέθηκαν οι τελευταίες αναφορές για τις ραγδαίες και βίαιες εξελίξεις στο Ιράν, που όντως χονδρικά επαληθεύονται από τα διεθνή πρακτορεία, όπως συνοψίσαμε παραπάνω.
Καθόλη τη διάρκεια της προφορικής περιγραφής, εμφανιζόταν μια σειρά από βίντεο, τα οποία εξετάσαμε ένα προς ένα με ειδικό εργαλείο της Google, που εμφανίζει χρονολογικά τυχόν προηγούμενες καταγραφές του υλικού Προς το παρόν το εργαλείο είναι διαθέσιμο μόνο σε επιλεγμένες ομάδες ελέγχου γεγονότων. Διαπιστώσαμε ότι σχεδόν όσα πλάνα εμφάνιζαν καταγραφές ήταν επίκαιρα, και προκαταρκτικά συνέπιπταν με την αρχιτεκτονική ιρανικών πόλεων και επιβεβαιωμένες εικόνες από τις σχετικές διαδηλώσεις.
Ωστόσο, καταγράψαμε μία σαφή εξαίρεση. Το επίμαχο άσχετο βίντεο συμπεριλαμβανόταν στο δεύτερο σκέλος της παρουσίασης, όπου στο υπόβαθρο έπαιζε επαναλαμβανόμενα μια σειρά από 8 βίντεο. Ενώ και άλλα βίντεο αυτής της συλλογής εμφάνιζαν πυρκαγιές στους δρόμους, το επίμαχο βίντεο ήταν το πιο ενεργητικό, με δράστες να πετούν βόμβες μολότοφ. Διάφορες λεπτομέρειες του πλάνου δε συνέπιπταν με την αρχιτεκτονική του Ιράν αλλά με της Ελλάδας, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τα κιγκλιδώματα στο πεζοδρόμιο.
Με αντίστροφη αναζήτηση εικόνας, διαπιστώσαμε ότι επρόκειτο για περικομμένη έκδοση πλάνου που αρχικά είχε αναρτηθεί από την ιστοσελίδα Facebook του ΜΜΕ “Τα Νέα” το απόγευμα της 2-11-2025:
Παραθέτουμε και απεικόνιση της σχετικής τοποθεσίας στο Google Street View:
Το υπόβαθρο αφορούσε επεισόδια που είχαν λάβει χώρα μετά από συναυλία του καλλιτέχνη ΛΕΞ, την προηγούμενη βραδιά στο Στάδιο Καυτανζόγλειο. Επρόκειτο για μια ομάδα δεκάδων που επιτέθηκε με βόμβες μολότοφ σε διμοιρία των ΜΑΤ στο τούρκικο προξενείο της Θεσσαλονίκης.
Αξίζει να σημειωθεί ότι ένα από τα πρώτα ρεπορτάζ για τα επίμαχα επεισόδια, αναρτήθηκε από την ίδια την ιστοσελίδα της ΕΡΤ τα χαράματα της εν λόγω βραδιάς. Ωστόσο, αυτό το άρθρο ανέφερε πρόωρα ότι «δεν έγινε κάποια προσαγωγή», ενώ ώρες αργότερα, άλλο ρεπορτάζ του Thestival ανέφερε 18 προσαγωγές. Στα δύο άρθρα προστέθηκαν βίντεο με ρίψεις μολότοφ που αποδίδονται στο Thestival, ωστόσο από άλλη οπτική γωνία σε σχέση με το βίντεο των Νέων.
Είναι σκόπιμο να επισημάνουμε ότι η έκδοση του βίντεο των Νέων που έπειτα παρουσιάστηκε στο δελτίο ειδήσεων της ΕΡΤ ως δήθεν σχετική με το Ιράν, είχε περικοπεί ώστε να αφαιρεθούν οι αναφορές στη Θεσσαλονίκη και το λογότυπο των Νέων. Δεν πρόκειται πάντως για πρωτοβουλία της ΕΡΤ, αλλά στα κοινωνικά δίκτυα X και Instagram εντοπίζουμε το επίμαχο περικομμένο πλάνο ήδη από τα ξημερώματα της 11 Ιανουαρίου σε διάφορες αναπαραγωγές.
Συμπέρασμα
Ειδικά στις συνθήκες ελλιπούς διάθεσης καθημερινού αυθεντικού υλικού από τις μαζικές διαδηλώσεις στο Ιράν, αυξάνεται έντονα η διάδοση άσχετου εντυπωσιακού υλικού στα κοινωνικά δίκτυα. Μεταξύ σειράς βίντεο που έπαιξε το κεντρικό δελτίο ειδήσεων της ΕΡΤ στις 11-1-2026 σε σχέση με το Ιράν, παρατηρήθηκε και χρήση υλικού που αντλήθηκε από κοινωνικά δίκτυα. Τουλάχιστον ένα εξ αυτών των πλάνων ήταν τελείως άσχετο με το Ιράν, και αφορούσε επίθεση σε αστυνομικούς στη Θεσσαλονίκη προ 2.5 μηνών.
Συνιδρυτής και senior editor στο FactReview.
