Επιστημονικά αβάσιμοι ισχυρισμοί του Δημήτρη Κούβελα για τον ρόλο του CO₂ στην κλιματική αλλαγή

Τον Σεπτέμβριο του 2025 ο καθηγητής φαρμακολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Δημήτρης Κούβελας, αναπαρήγαγε απόσπασμα από συνέντευξη που παρέθεσε το 2024 στην οποία, μεταξύ άλλων κάνει επιστημονικά ανακριβείς ισχυρισμούς για την ικανότητα του διοξειδίου του άνθρακα να απορροφήσει ενέργεια και αμφισβητεί την συμβολή του αερίου στην αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη.

Το επίμαχο απόσπασμα κυκλοφόρησε και από άλλους λογαριασμούς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Παράδειγμα σχετικής αναπαραγωγής στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορείτε να δείτε εδώ και εδώ.

Ο εξεταζόμενος ισχυρισμός

Η ανάρτηση του κ. Κούβελα:

Ανάλυση του ισχυρισμού

Το επίμαχο απόσπασμα προέρχεται από συνέντευξη που παρέθεσε ο καθηγητής φαρμακολογίας του ΑΠΘ, Δημήτρης Κούβελας στον Γιώργο Σαχίνη και στην εκπομπή “Αντιθέσεις” του τηλεοπτικού σταθμού ΚΡΗΤΗ TV τον Φεβρουάριο του 2024. Το εν λόγω απόσπασμα που ανέβασε ο κ. Κούβελας στον προσωπικό λογαριασμό του στο FB, και το οποίο κυκλοφόρησε και από άλλους λογαριασμούς στην πλατφόρμα, εντοπίζεται στην αρχή της συνέντευξης, συγκεκριμένα στο σημείο 10:40. Σε αυτό το απόσπασμα ο κ. Κούβελας κάνει 2 επιστημονικά αβάσιμους ισχυρισμούς για την ικανότητα του διοξειδίου του άνθρακα να δεσεμεύει ενέργεια, και για το κατά πόσο το μόριο αυτό συμβάλει στην εξέλιξη της κλιματικής αλλαγής.

Ο επιστημονικά λανθασμένος ισχυρισμός ότι το CO₂ δεν μπορεί να δεσμεύσει ενέργεια

Στο επίμαχο απόσπασμα ο κ. Κούβελας λέει τα εξής:

Δημήτρης Κούβελας: Το διοξείδιο του άνθρακα που τόσο κατηγορήθηκε, είναι ένα μόριο που είναι συμμετρικό, δεν μπορεί να κρατάει ενέργεια, δεν γίνεται. Άρα λοιπόν, πρώτον, δεν φαίνεται ότι αυτό θα μπορούσε να δημιουργεί φαινόμενο του θερμοκηπίου απ’ την αρχή, αν κάποιος ξέρει χημεία 2ας Γυμνασίου.

Ο ισχυρισμός για τις μοριακές ιδιότητες του διοξειδίου του άνθρακα όπως τις παρουσιάζει ο κ. Κούβελας στην συνέντευξη του είναι επιστημονικά εσφαλμένες.

Το διοξείδιο του άνθρακα είναι όντως ένα γραμμικό συμμετρικό μόριο, όπως φαίνεται στην παρακάτω γραφική απεικόνιση του FactReview, ωστόσο αυτή είναι μια από τις διατάξεις που μπορεί να πάρει το εν λόγω μόριο.

Στην απολύτως συμμετρική, γραμμική διάταξη, τα δύο άτομα οξυγόνου έλκουν τα ηλεκτρόνια με πρακτικά ίδια ένταση, η κατανομή φορτίου μένει συμμετρική και το CO₂ δεν εμφανίζει μόνιμο δίπολοⓘΜε τεχνικούς όρους, λέμε ότι το μόριο δεν έχει “ηλεκτρική διπολική ροπή“. Όταν εκτελεί μόνο αυτή την κίνηση που το διατηρεί στην πλήρως συμμετρική του διάταξη (συμμετρικό τέντωμα), αυτή η ισορροπία δεν σπάει, δεν δημιουργείται δίπολο και, συνεπώς, το μόριο του διοξειδίου του άνθρακα δεν απορροφά υπέρυθρη ακτινοβολία.

Δι-ατομικά μόρια όπως τα μόρια αζώτου (N₂) και τα μόρια οξυγόνου (O₂) είναι και αυτά συμμετρικά και δεν έχουν επίσης δίπολα οπότε απορροφούν ελάχιστη υπέρυθρη ακτινοβολία. Επομένως τα εν λόγω μόρια, που αποτελούν και μεγάλο ποσοστό του αέρα, δεν θεωρούνται αέρια θερμοκηπίου, καθώς αφήνουν την θερμότητα (την υπέρυθρη ακτινοβολία) να περάσει χωρίς να την δεσμεύουν.¹Karman, T., Koenis, M.A.J., Banerjee, A. et al. O₂−O₂ and O₂−N₂ collision-induced absorption mechanisms unravelled. Nature Chem 10, 549–554 (2018). https://doi.org/10.1038/s41557-018-0015-x. Αρχειοθετημένη εδώ. Αυτά τα μόρια μάλιστα παραμένουν ουδέτερα ανεξάρτητα την διάταξη που θα πάρουν.

Ωστόσο, σε αντίθεση με τα διατομικά μόρια όπως τα μόρια αζώτου και οξυγόνου, το διοξείδιο του άνθρακα είναι τρι-ατομικό μόριο το οποίο είναι συμμετρικό μόνο σε μια από τις πολλές διατάξεις που μπορεί να πάρει, όταν βρίσκεται σε κατάσταση “ηρεμίας”, με το άτομο άνθρακα στην μέση και τα άτομα οξυγόνου σε ίσες αποστάσεις αριστερά και δεξιά του άνθρακα. Ωστόσο, το CO₂ έχει την δυνατότητα να πάρει διατάξεις στις οποίες δεν είναι πλέον συμμετρικό (όπως φαίνεται στο παρακάτω animation του FactReview) και έτσι του επιτρέπουν να απορροφά και να εμπέμπει υπέρυθρη ακτινοβολία.²Shimanouchi, T. (1977). Tables of molecular vibrational frequencies. Consolidated volume II. Journal of Physical and Chemical Reference Data, 6(3), 993–1102. https://doi.org/10.1063/1.555560. Αρχειοθετημένο εδώ.

Συνεπώς η δήλωση του κ. Κούβελα είναι εσφαλμένη καθώς το CO₂ είναι συμμετρικό σε μια μόνο κατάσταση του, επομένως μπορεί να απορροφά και να εκπέμπει θερμότητα όταν παίρνει κάποια άλλη διάταξη. Πέρα από τις φυσικοχημικές ιδιότητες του μορίου ωστόσο, σε θεωρητικό επίπεδο, υπάρχουν και μελέτες που παρουσιάζουν δεδομένα από δορυφορικές μετρήσεις που καταγράφουν την «υπογραφή» του CO₂ στο φάσμα της εξερχόμενης υπέρυθρης ακτινοβολίας της Γης και πώς αυτή ενισχύεται όσο αυξάνεται το CO₂.³Wei, P., Hsieh, Y., Chiu, H., Yen, D., Lee, C., Tsai, Y., & Ting, T. (2018). Absorption coefficient of carbon dioxide across atmospheric troposphere layer. Heliyon, 4(10), e00785. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2018.e00785 Βλέπουμε λοιπόν απορρόφηση θερμικής ακτινοβολίας ακριβώς στις ζώνες γύρω στα 15 και 4.3 εκατομμυριοστά του μέτρου, κυρίως στα 15 που είναι και χαρακτηριστική.⁴Teixeira, J., Wilson, R. C., & Thrastarson, H. T. (2024). Direct observational evidence from space of the effect of CO2 increase on longwave spectral radiances: the unique role of high-spectral-resolution measurements. Atmospheric Chemistry and Physics, 24(10), 6375–6383. https://doi.org/10.5194/acp-24-6375-2024 Αυτά τα δεδομένα επιβεβαιώνουν στην πράξη την απορρόφηση της υπέρυθρης ακτινοβολίας από τα μόρια διοξειδίου του άνθρακα.

Ο επιστημονικά λανθασμένος ισχυρισμός για τον ρόλο και την επίπτωση CO₂ στην αλλαγή του κλίματος

Ο κ. Κούβελας συνέχισε την δήλωση του ως εξής:

Δημήτρης Κούβελας: Το δεύτερο πιο ουσιώδες, είναι ότι το διοξείδιο του άνθρακα, απ’ την 2α γυμνασίου πάλι, έχει μοριακό βάρος 44. Είναι ο άνθρακας 12, και τα δυο οξυγόνα από 16, 32 και 12, 44. Εύκολο. Η ατμόσφαιρα, έχει μέσο μοριακό βάρος γύρω στο 20. Άρα το διοξείδιο του άνθρακα κάθεται χαμηλά, δεν μπορεί να πάει ψηλά. Και τι κάνει χαμηλά; Το τρώνε τα φυτά. Να θυμίσω ότι τα τεράστια αποθέματα που έχει ο πλανήτης στην αρχή της δημιουργίας διοξειδίου τα έφαγαν τα πτεριδόφυτα, οι φτέρες, έτσι δημιουργήθηκε το οξυγόνο και έτσι ευδοκίμησε η ζωή. Άρα, ότι διοξείδιο και να βγει τα φυτά θα το καταναλώσουν.

Ο ξηρός αέρας είναι κατά βάση μίγμα μοριακού αζώτου (μοριακό βάρος 28 g/mol) και μοριακού οξυγόνου (μοριακό βάρος 32 g/mol), με μικρή αλλά σημαντική συμμετοχή αργού (~0,93%). Η μέση μοριακή μάζα του ξηρού αέρα είναι περίπου 28,97 g/mol, όχι 20.⁵Schubert, G., & Walterscheid, R. L. (2002). Earth. In Springer eBooks (pp. 239–292). https://doi.org/10.1007/978-1-4612-1186-0_11. Αρχειοθετημένο εδώ. Το μοριακό βάρος του διοξειδίου του άνθρακα είναι όντως 44 γραμμάρια ανά mole, όμως στην ατμόσφαιρα τα αέρια δεν διαχωρίζονται σε “στρώματα” ανά βάρος σε συγκεκριμένα υψόμετρα. Σε πραγματικές συνθήκες, στην ομοσφαίρα, δηλαδή το κομμάτι της ατμόσφαιρας που εκτείνεται από την επιφάνεια ως περίπου τα 80-100 km, η συνεχής ανάμιξη κρατά το CO₂ καλά αναμεμειγμένο με τα «ελαφρύτερα» αέρια».⁶Schlatter, T. W. (2010). Vertical structure of the atmosphere. Encyclopedia of Aerospace Engineering. https://doi.org/10.1002/9780470686652.eae582. Αρχειοθετημένο εδώ.

Η ατμόσφαιρα της Γης δεν είναι «κλειστό δοχείο». Είναι ένα ανοιχτό, ζωντανό σύστημα που ανταλλάσσει ενέργεια και ύλη με την επιφάνεια και το διάστημα. Τα μόρια του αέρα κινούνται συνεχώς και ανακατεύονται, χάρη στους ανέμους και τα ανοδικά/καθοδικά ρεύματα. Η βαρύτητα κρατά τον αέρα κοντά στη Γη και κάνει την πίεση να μειώνεται με το ύψος, αλλά μέχρι περίπου 80-100 χιλιόμετρα οι βασικές αναλογίες των αερίων μένουν σχεδόν ίδιες λόγω της συνεχούς ανάμειξης. Πάνω από αυτά τα ύψη αρχίζει ένας ελαφρός διαχωρισμός ανάλογα με το βάρος των μορίων, όμως εκεί ο αέρας είναι τόσο αραιός που δεν επηρεάζει το κλίμα.

Όσον αφορά την δέσμευση του διοξειδίου του άνθρακα από τα φυτά, στο πλαίσιο φωτοσύνθεσης, ο ισχυρισμός του κ. Κούβελα πως “ότι διοξείδιο και να βγει τα φυτά θα το καταναλώσουν” διαστρεβλώνει την πραγματικότητα.

Tο διοξείδιο του άνθρακα κυκλοφορεί συνεχώς μεταξύ ατμόσφαιρας, ωκεανών και βιόσφαιρας. Πριν από τη βιομηχανική εποχή αυτές οι φυσικές ροές βρίσκονταν σε γενική ισορροπία, κρατώντας τις συγκεντρώσεις σχετικά σταθερές για μεγάλες χρονικές κλίμακες. Αυτό όμως δεν αναιρεί τη συμβολή της ανθρώπινης δραστηριότητας. Οι συγκεντρώσεις CO₂ στο παρελθόν καθορίζονταν κυρίως από φυσικές διεργασίες, όπως για παράδειγμα ηφαιστειακή δραστηριότητα, ανταλλαγές με τους ωκεανούς και τα οικοσυστήματα και ούτω καθεξής. Παράλληλα, μέσα στη Γη υπήρχε μια τεράστια «δεξαμενή» οργανικού άνθρακα, που με την πίεση και τον χρόνο μετατράπηκε σε ορυκτά καύσιμα. Από τη βιομηχανική επανάσταση και μετά αρχίσαμε να αντλούμε και να καίμε συστηματικά αυτά τα καύσιμα, μεταφέροντας άνθρακα από τη λιθόσφαιρα στην ατμόσφαιρα και τους ωκεανούς.

Κατά συνέπεια, σήμερα δεν έχουμε απλώς τον ίδιο «κύκλο» που θα επανέφερε μόνος του τα επίπεδα CO₂. Με τη βιομηχανική μας δραστηριότητα προσθέτουμε διαρκώς επιπλέον CO₂ που πριν ήταν αποθηκευμένο γεωλογικά. Έτσι η ατμοσφαιρική συγκέντρωση αυξάνεται γρήγορα και με επιταχυνόμενο ρυθμό, από περίπου 280 μέρη ανά εκατομμύριο (ppm) πριν το 1850 σε πάνω από 425 μέρη ανά εκατομμύριο σήμερα. Παρότι οι ωκεανοί και η ξηρά απορροφούν περίπου το μισό των ετήσιων εκπομπών⁷Canadell, J.G., P.M.S. Monteiro, M.H. Costa, L. Cotrim da Cunha, P.M. Cox, A.V. Eliseev, S. Henson, M. Ishii, S. Jaccard, C. Koven, A. Lohila, P.K. Patra, S. Piao, J. Rogelj, S. Syampungani, S. Zaehle, and K. Zickfeld, 2021: Global Carbon and other Biogeochemical Cycles and Feedbacks. In Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [Masson-Delmotte, V., P. Zhai, A. Pirani, S.L. Connors, C. Péan, S. Berger, N. Caud, Y. Chen, L. Goldfarb, M.I. Gomis, M. Huang, K. Leitzell, E. Lonnoy, J.B.R. Matthews, T.K. Maycock, T. Waterfield, O. Yelekçi, R. Yu, and B. Zhou (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, United Kingdom and New York, NY, USA, pp. 673–816, doi:10.1017/9781009157896.007., το υπόλοιπο μένει στην ατμόσφαιρα και συσσωρεύεται. Αξίζει να σημειωθεί ότι, σε αντίθεση με το παρελθόν, όπου αυξήσεις CO₂ και θερμοκρασίας εκτυλίσσονταν σε χιλιετίες, η σημερινή άνοδος έχει συμβεί μέσα σε μόλις δύο αιώνες και με ρυθμό άνευ προηγουμένου στην πρόσφατη γεωλογική ιστορία.

Ο πλανήτης δεν καταστρέφεται αλλά η κλιματική αλλαγή θα επιφέρει σοβαρές καταστροφές

Στην αρχή του σχετικού αποσπάσματος ο κ. Κούβελας λέει το εξής αναφορικά με την κλιματική κρίση:

Η διατύπωση αυτή, αν και τυπικά αληθής καθώς τα δεδομένα, μεταξύ των οποίων και οι αναφορές της IPCC δεν κάνουν λόγο για «ολική καταστροφή του πλανήτη», διαστρεβλώνει την πραγματικότητα. Τα δεδομένα δείχνουν κλιμακούμενους κινδύνους με κάθε επιπλέον βαθμό θέρμανσης και ήδη παρατηρούνται εκτεταμένες επιπτώσεις, ορισμένες μη αναστρέψιμες.

Οι αξιολογήσεις της IPCC δείχνουν ότι βρισκόμαστε περίπου στο +1,1°C πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα.⁸IPCC, 2023: Summary for Policymakers. In: Climate Change 2023: Synthesis Report. Contribution of Working Groups I, II and III to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [Core Writing Team, H. Lee and J. Romero (eds.)]. IPCC, Geneva, Switzerland, pp. 1-34, doi: 10.59327/IPCC/AR6-9789291691647.001 Χωρίς ισχυρή μετρίαση, η παγκόσμια μέση θερμοκρασία θα αυξηθεί περαιτέρω, εντείνοντας καύσωνες, έντονες βροχοπτώσεις και ξηρασίες και επιβαρύνοντας υγεία, υποδομές, γεωργία, υδατικούς πόρους και οικοσυστήματα. Όπως έχουμε αναλύσει σε προηγούμενο άρθρο μας, η καύση ορυκτών καυσίμων δεν επηρεάζει μόνο το κλίμα, αλλά επιδεινώνει και την ποιότητα του αέρα, με πρόσθετους θανάτους και νοσηρότητα. Επιπλέον, η άνοδος της στάθμης της θάλασσας θα συνεχιστεί και μετά το 2100, αυξάνοντας τον κίνδυνο για παράκτια οικοσυστήματα και οικισμούς.

Στο πλαίσιο της ανάλυσης των στοιχείων για την κατάσταση του κλίματος μέσα από τις αναφορές της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματικής Αλλαγή (IPCC) έχουν διαμορφωθεί συγκεκριμένα σενάρια που δείχνουν τις πιθανές εκβάσεις ανάλογα τον βαθμό των μέτρων που θα πάρουμε για μετρίαση του φαινομένου τις ερχόμενες δεκαετίες. Αυτά τα σενάρια, που είναι γνωστά ως “μονοπάτια βιωσιμότητας” (SSPs), μας δείχνουν πόσους βαθμούς μπορεί να αυξηθεί η μέση θερμοκρασία του πλανήτη μέχρι το 2100 ανάλογα τις ενέργειες μας (SSP1-1.9 και SSP1-2.6 με ισχυρή μετρίαση, SSP2-4.5 ενδιάμεσο, SSP3-7.0 και SSP5-8.5 υψηλών εκπομπών) και ποιές επιπτώσεις συνοδεύουν το κάθε σενάριο.⁹Lee, J.-Y., J. Marotzke, G. Bala, L. Cao, S. Corti, J.P. Dunne, F. Engelbrecht, E. Fischer, J.C. Fyfe, C. Jones, A. Maycock, J. Mutemi, O. Ndiaye, S. Panickal, and T. Zhou, 2021: Future Global Climate: Scenario-Based Projections and NearTerm Information. In Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [Masson-Delmotte, V., P. Zhai, A. Pirani, S.L. Connors, C. Péan, S. Berger, N. Caud, Y. Chen, L. Goldfarb, M.I. Gomis, M. Huang, K. Leitzell, E. Lonnoy, J.B.R. Matthews, T.K. Maycock, T. Waterfield, O. Yelekçi, R. Yu, and B. Zhou (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, United Kingdom and New York, NY, USA, pp. 553–672, doi:10.1017/9781009157896.006.

Για παράδειγμα, με αυστηρή μετρίαση των εκπομπών μας (μονοπάτια με διατήρηση της αύξησης θερμοκρασίας στους 1.5–2°C πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα) προβλέπονται χαμηλότεροι κίνδυνοι για υγεία και υποδομές, μικρότερη απώλεια ειδών και οικοσυστημάτων, χαμηλότερη άνοδος στάθμης θάλασσας και μεγαλύτερο περιθώριο προσαρμογής.

Αντίθετα στα σενάρια όπου κάνουμε ελάχιστες αλλαγές για μετριασμό των εκπομπών μας (μονοπάτια με αύξηση θερμοκρασίας στους 2-4.5°C και άνω, πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα) προβλέπονται υψηλοί ή και πολύ υψηλοί κίνδυνοι για πολλαπλά συστήματα, μη αναστρέψιμες απώλειες σε πολλαπλά οικοσυστήματα, συχνότερες και εντονότερες ακραίες θερμοκρασίες και καιρικά φαινόμενα όπως πυρκαγιές, τυφώνες, καθώς και μαζικά μεταναστευτικά κύμματα λόγω μη βιώσιμων συνθηκών σε συγκεκριμένες περιοχές του πλανήτη.

Κατά συνέπεια, το αν «ο πλανήτης καταστρέφεται» είναι παραπλανητική πλαισίωση. Το πραγματικό διακύβευμα είναι ότι, χωρίς φιλόδοξες μειώσεις εκπομπών, οδηγούμαστε σε ταχεία επιδείνωση κινδύνων με σοβαρές κοινωνικοοικονομικές συνέπειες. Με έγκαιρη και συνεκτική δράση, οι κίνδυνοι περιορίζονται και οι κοινωνίες αποκτούν χρόνο και περιθώριο προσαρμογής.

Συμπέρασμα

Οι ισχυρισμοί του Δημήτρη Κούβελα για τον ρόλο και την επίδραση του CO₂ στην κλιματική αλλαγή είναι επιστημονικά εσφαλμένοι. Το επιχείρημα ότι το μόριο «δεν μπορεί να απορροφήσει υπέρυθρη ακτινοβολία επειδή είναι συμμετρικό» παραβλέπει ότι, ενώ το CO₂ είναι γραμμικό και δεν έχει μόνιμη διπολική ροπή, απορροφά υπέρυθρη ακτινοβολία μέσω τρόπων δόνησης που μεταβάλλουν στιγμιαία τη διπολική ροπή. Γι’ αυτό και είναι τεκμηριωμένα αέριο του θερμοκηπίου.

Επιπλέον, το ότι το CO₂ «δεσμεύεται» από φυτά και άλλα οικοσυστήματα στο πλαίσιο του κύκλου του άνθρακα δεν σημαίνει ότι οι αυξήσεις στη συγκέντρωσή του είναι αδιάφορες για το κλίμα. Πριν από τη βιομηχανική εποχή, οι φυσικές ροές βρισκόταν σε γενική ισορροπία. Με τη βιομηχανική δραστηριότητα, αντλήσαμε και κάψαμε ορυκτά καύσιμα (άνθρακα που ήταν αποθηκευμένος γεωλογικά επί εκατομμύρια χρόνια) και προσθέσαμε επιπλέον CO₂ στην ατμόσφαιρα, πέρα από τις φυσικές διακυμάνσεις. Η ξηρά και οι ωκεανοί απορροφούν περίπου το μισό, αλλά το υπόλοιπο συσσωρεύεται, αυξάνοντας γρήγορα τη συγκέντρωση.

Μέσα σε δύο αιώνες, τα επίπεδα CO₂ ανέβηκαν από περίπου 280 μέρη ανά εκατομμύριο σε πάνω από 425 μέρη ανά εκατομμύριο, φτάνοντας τιμές πρωτοφανείς για τη σύγχρονη γεωλογική ιστορία. Η αύξηση αυτή συνοδεύεται από θέρμανση του πλανήτη και αποσταθεροποίηση κλιματικών και οικολογικών συστημάτων, με διαδοχικές επιπτώσεις στην υγεία, τις υποδομές, την ασφάλεια τροφίμων και νερού και τη βιοποικιλότητα. Επομένως, το αν ο «πλανήτης καταστρέφεται» όπως το έθεσε ο κ. Κούβελας είναι παραπλανητική πλαισίωση για υποβάθμιση του προβλήματος. Στην πραγματικότητα μιλάμε για μετρήσιμη, ανθρωπογενή επιβάρυνση που οδηγεί σε σοβαρές και, σε ορισμένες περιπτώσεις, μη αναστρέψιμες ζημιές όσο παραμένουν υψηλές οι εκπομπές.

Στάμος Αρχοντής

Αρχισυντάκτης στο FactReview και fact-checker με βασικό αντικείμενο την επιστημονική αρθρογραφία και ανάλυση επιστημονικής παραπληροφόρησης.