Στο πλαίσιο εξέτασης των τάσεων παραπληροφόρησης στην Ευρώπη, το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο Ψηφιακών Μέσων (EDMO) μαζεύει στοιχεία από όλα τα μέλη του στην Ευρώπη αναφορικά με την θεματολογία που κάλυψαν τον προηγούμενο μήνα. Αυτή η αναφορά περιέχει οπτικοποιημένα στοιχεία για το ποιά θέματα απασχόλησαν τους οργανισμούς fact-checking στην Ευρώπη και δίνουν μια συνολική εικόνα των αφηγημάτων παραπληροφόρησης που περνάνε εθνικά σύνορα και εμφανίζονται με διαφορετικές μορφές σε πολλαπλές χώρες. Δεδομένου του ενδιαφέροντος που εμφανίζει αυτή η συνολική προσέγγιση στην ταυτοποίηση των τάσεων παραπληροφόρησης ανά διαφορετικές χρονικές περιόδους, ως FactReview παρουσιάζουμε αυτά τα στοιχεία στα ελληνικά με συνοπτική περιγραφή ώστε να υπάρχει η δυνατότητα, για όποιον ενδιαφέρεται, παρακολούθησης της κατάστασης διασποράς ψευδών ισχυρισμών στην Ευρώπη.
Τα δεδομένα της αναφοράς και τα θέματα παραπληροφόρησης
Για την 30η αναφορά του EDMO χρησιμοποιήθηκαν 1,354 άρθρα fact-checking από 32 Οργανισμούς και η περίοδος που καλύπτουν είναι 1-30 Νοεμβρίου.Οι οργανισμοί που συμμετείχαν στην 30η αναφορά: AFP, Correctiv, Delf, Demagog.cz, Demagog.pl, Demagog.sk, DPA, DW, Eesti Päevaleht, EFE Verifca, Ellinika Hoaxes, Eurocomunicare, Factcheck Vlaanderen, FactReview, Faktabaari, Faktisk, FranceTV, Funky, Greece Fact Checking, Källkritikbyrån, Lakmusz, Maldita, Medizin transparent, Oštro, PagellaPolitica/Facta, Polígrafo, Pravda, Re:Baltica, The Journal Fact-Check, Times of Malta, TjekDet, Verifcat Θα βρείτε ολόκληρη την 30η αναφορά του EDMO στα αγγλικά εδώ και στα ελληνικά εδώ.
Ενώ ο αριθμός των άρθρων που αφορούσαν παραπληροφόρηση για την κατάσταση στην Μέση Ανατολή ήταν μικρότερος από τον προηγούμενο μήνα, το εν λόγω θέμα παραμένει το μεγαλύτερο φαινόμενο παραπληροφορησης μέσα στον Νοέμβριο, με ορισμένους ισχυρισμούς να γνωρίζουν μεγαλύτερη διάδοση. Το ποσοστό παραπληροφόρησης που αφορούσε τον πόλεμο στην Ουκρανία μειώθηκε ελαφρώς μέσα στον Νοέμβριο, ενώ η παραπληροφόρηση που αφορά την Ευρωπαϊκή Ένωση αυξήθηκε κατά μερικές ποσοστιαίες μονάδες. Τα υπόλοιπα βασικά θέματα παραπληροφόρησης τα οποία παρακολουθούμε έμειναν σχετικά σταθερά.
⬜ Ποσοστό παραπληροφόρησης για την COVID-19
? Ποσοστό παραπληροφόρησης για τον πόλεμο στην Ουκρανία
? Ποσοστό παραπληροφόρησης για την Ευρωπαϊκή Ένωση
? Ποσοστό παραπληροφόρησης για την κλιματική αλλαγή
? Ποσοστό των συνολικών θεμάτων που σχετίζονται με παραπληροφόρηση για τον πόλεμο Ισραήλ-Χαμάς
? Ποσοστό των συνολικών θεμάτων που σχετίζονται με παραπληροφόρηση κατά της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας
? Ποσοστό των συνολικών θεμάτων που σχετίζονται με την παραπληροφόρηση για θέματα μετανάστευσης
Ενδεικτικά, κάποια από τα θέματα που καλύφθηκαν τον Νοέμβριο είναι τα εξής:
- Παραπληροφόρηση σχετικά με τον πόλεμο Ισραήλ-Χαμάς – 349 άρθρα (26%)
- Παραπληροφόρηση σχετικά με την Ευρωπαϊκή Ένωση – 75 άρθρα (6%)
- Παραπληροφόρηση σχετικά με τον πόλεμο στην Ουκρανία – 72 άρθρα (5%)
- Παραπληροφόρηση σχετικά με την κλιματική αλλαγή – 72 άρθρα (5%)
- Παραπληροφόρηση σχετικά με την πανδημία της COVID-19 – 69 άρθρα (5%)
- Παραπληροφόρηση σχετικά με θέματα μετανάστευσης – 52 άρθρα (4%)
- Παραπληροφόρηση κατά της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας – 17 άρθρα (1%)
Αύξηση της παραπληροφόρησης με λογισμικό τεχνητής νοημοσύνης
Μετά από μήνες με σταθερά χαμηλά ποσοστά, τον Νοέμβριο η παραπληροφόρηση που σχετίζεται με διασπορά υλικού το οποίο παράγεται με λογισμικό τεχνητής νοημοσύνης εμφάνισε αύξηση η οποία έφτασε περίπου το 4% (57 άρθρα από τα 1,354). Παρότι το νούμερο των σχετικών άρθρων δεν είναι ιδιαίτερα μεγάλο ορισμένες περιπτώσεις που κυκλοφόρησαν το εξεταζόμενο διάστημα ήταν ανησυχητικές, με χαρακτηριστικά ένα ηχητικό αρχείο που δημιουργήθηκε από τεχνητή νοημοσύνη και μιμήθηκε την φωνή του επικεφαλής των ουκρανικών Ενόπλων Δυνάμεων, Valerii Zaluzhnyi, και εικόνες που υποτίθεται πως έδειχναν μετανάστες στα Φινλανδικά σύνορα με ακριβά ρούχα.
Ένα σημαντικό σημείο είναι πως πλέον το οπτικοακουστικό υλικό που παράγεται από λογισμικά τεχνητής νοημοσύνης είναι επαρκώς πιστευτό για να δημιουργεί αμφιβολία στο ευρύ κοινό για την αυθεντικότητα των εικόνων, βίντεο και ηχητικών που βρίσκουν στα social media. Αυτό με την σειρά του οδηγεί σε λανθασμένο χαρακτηρισμό πραγματικών φωτογραφιών και βίντεο ως παραγόμενα από λογισμικά τεχνητής νοημοσύνης.
Παραπληροφόρηση για τον πόλεμο Ισραήλ-Χαμάς
Τα γνωστά αφηγήματα αναφορικά με τον πόλεμο μεταξύ του Ισραήλ και της τρομοκρατικής οργάνωσης της Χαμάς συνεχίζουν να αναπαράγονται. Εξακολουθούν να αναπαράγονται ψευδείς ισχυρισμοί που κάνουν λόγο για σκηνοθετημένες καταστροφές στις Παλαιστινιακές περιοχές και θύματα τα οποία είναι στην πραγματικότητα ηθοποιοί (η θεωρία συνωμοσίας με τον τίτλο “Pallywood”) καθώς και ψευδείς αναφορές σε κλιμάκωση της σύγκρουσης με εμπλοκή άλλων κρατών (χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η υποτιθέμενη κήρυξη πολέμου της Υεμένης εναντίον του Ισραήλ).
Πολλές από τις ψευδείς ιστορίες σχετικά με αυτό το θέμα παρουσιάζουν διογκωμένες περιπτώσεις υποστήριξης υπέρ των Παλαιστινίων (ή υπερ του Ισραήλ), οι οποίες συνδέονται με άσχετες φωτογραφίες και βίντεο από πλήθη τα οποία παρουσιάζονται ως ομάδες διαμαρτυρίας κατά της τρέχουσας σύγκρουσης. Αυτή η τεχνική αποτελεί την βασική πρακτική που χρησιμοποιούν κόμβοι παραπληροφόρησης όταν προκύπτουν πορείες διαμαρτυρίας, και έχει χρησιμοποιηθεί κατά το παρελθόν για να διογκωθεί η έκταση των διαδηλώσεων κατά των μέτρων για την πανδημία της COVID-19. Πέρα από αυτά τα γνωστά αφηγήματα, υπάρχουν και άλλα τα οποία γνωρίζουν διάδοση σε διάφορες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Αφηγήματα παραπληροφόρησης που σχετίζονται με τον πόλεμο στην Ουκρανία
Εκτός από τους γνωστούς ισχυρισμούς για τον υποτιθέμενο εθισμό του προέδρου της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, στα ναρκωτικά, τους ισχυρισμούς περί επικινδυνότητας των ουκρανών προσφύγων και την υποτιθέμενη συμπάθεια των Ουκρανών για τους Ναζί, τον Νοέμβριο σημειώθηκαν ψευδείς ισχυρισμοί για τον πόλεμο στην Ουκρανία που εστίασαν στην υπονόμευσης υποστήριξης για το Κίεβο (σε συνδυασμό με εκμετάλλευση του πολέμου στην Μέση Ανατολή) και στην ενίσχυση των υφιστάμενων εσωτερικών εντάσεων στην ηγεσία της Ουκρανίας.
Σε αυτό το πλαίσιο, κυκλοφόρησε ένας ιδιαίτερα σημαντικός ψευδής ισχυρισμός στην Σλοβακία. Πρόκειται για ένα βίντεο deepfake που δημιουργήθηκε με βάση την εικόνα του Valerii Zaluzhnyi, επικεφαλής των Ενόπλων Δυνάμεων της Ουκρανίας, το οποίο τον παρουσίαζε να κατηγορεί τον Ζελένσκι ως “προδότη” και να καλεί τους Ουκρανούς να εξεγερθούν εναντίον του. Το εν λόγω ψεύτικο βίντεο δημιουργήθηκε με σκοπό την εκμετάλλευση και ενίσχυση της πραγματικής τριβής μεταξύ του προέδρου της Ουκρανίας και του επικεφαλής των ουκρανικών Ενόπλων Δυνάμεων, η οποία εμφανίστηκε πρόσφατα.
Οι 4 ιστορίες με την μεγαλύτερη κυκλοφορία στην Ευρωπαϊκή Ένωση
■ Οι ΗΠΑ στέλνουν στρατό στο Ισραήλ
● Η Washington Post δημοσίευσε άρθρο για προμήθεια όπλων από την Ουκρανία στην Χαμάς
▲ Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων ανέφερε σε επιστολή απάντησης στον ευρωβουλευτή Marcel De Graaf, μεταξύ άλλων “σοκαριστικών” αποκαλύψεων, ότι δεν έπρεπε να εμβολιαστεί κατά της COVID-19 κανένας άνθρωπος κάτω των 60 ετών
◆ Η μαστογραφία έχει απαγορευτεί στην Ελβετία γιατί μπορεί να προκαλέσει καρκίνο του μαστού, ενώ περισσότερα από τα μισά αποτελέσματα των εξετάσεων είναι λανθασμένα
Ενδεικτικά θέματα επιβεβαιωμένης παραπληροφόρησης σε εθνικό επίπεδο
[Ιρλανδία] Ισχυρισμός: Στο πλαίσιο των πρόσφατων εξεγέρσεων στο Δουβλίνο, επιστρατεύτηκε ο ιρλανδικός στρατός για να διατηρήσει την τάξη, ενώ η ιρλανδική αστυνομία έστησε πύργους παρατήρησης.
[Δανία] Ισχυρισμός: Οι δονήσεις από υπεράκτιες ανεμογεννήτριες οδηγούν δελφίνια, και άλλα θαλάσσια θηλαστικά τα οποία χρησιμοποιούν ηχοεντοπισμό για πλοήγηση, στην ξηρά.
[Ελλάδα] Ισχυρισμός: Επιστήμονες προσπαθούν να επαναφέρουν νεκρούς στη ζωή χρησιμοποιώντας τεχνολογία mRNA.
Η σημασία της αναφοράς και η ροή πληροφοριών από τις χώρες της Ευρώπης
Τα στοιχεία από τις αναφορές του EDMO αποτελούν χρήσιμο υλικό τόσο για ερευνητές όσο και για όσους θέλουν να παρακολουθούν την κατάσταση παραπληροφόρησης εντός της Ευρώπης. Κάθε οργανισμός ελέγχου γεγονότων που συμμετέχει παρέχοντας δεδομένα για την αναφορά στηρίζεται μεταξύ άλλων στο αναγνωστικό κοινό του προκειμένου να μπορεί να εντοπίζει έγκαιρα και αποτελεσματικά ψευδείς ισχυρισμούς. Όταν εντοπίζετε αναρτήσεις ή άρθρα τα οποία θεωρείτε ότι ενδέχεται να μην είναι ακριβή μπορείτε να μας ενημερώνετε τόσο μέσω της φόρμας επικοινωνίας στη σελίδα μας όσο και με άμεσα μηνύματα στα social media.
Συντακτική ομάδα
