Στο πλαίσιο εξέτασης των τάσεων παραπληροφόρησης στην Ευρώπη, το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο Ψηφιακών Μέσων (EDMO) μαζεύει στοιχεία από όλα τα μέλη του στην Ευρώπη αναφορικά με την θεματολογία που κάλυψαν τον προηγούμενο μήνα. Αυτή η αναφορά περιέχει οπτικοποιημένα στοιχεία για το ποιά θέματα απασχόλησαν τους οργανισμούς fact-checking στην Ευρώπη και δίνουν μια συνολική εικόνα των αφηγημάτων παραπληροφόρησης που περνάνε εθνικά σύνορα και εμφανίζονται με διαφορετικές μορφές σε πολλαπλές χώρες. Δεδομένου του ενδιαφέροντος που εμφανίζει αυτή η συνολική προσέγγιση στην ταυτοποίηση των τάσεων παραπληροφόρησης ανά διαφορετικές χρονικές περιόδους, ως FactReview παρουσιάζουμε αυτά τα στοιχεία στα ελληνικά με συνοπτική περιγραφή ώστε να υπάρχει η δυνατότητα, για όποιον ενδιαφέρεται, παρακολούθησης της κατάστασης διασποράς ψευδών ισχυρισμών στην Ευρώπη.
Τι είναι το EDMO
Το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο Ψηφιακών Μέσων (EDMO) είναι μια ευρωπαϊκά χρηματοδοτούμενη κοινοπραξία με στόχο την ανάλυση τάσεων παραπληροφόρησης στην Ευρώπη. Σε αυτό το πλαίσιο συνεργάζεται με πανεπιστημιακά και ερευνητικά ιδρύματα, με δημοσιογράφους και fact-checkers με στόχο τον εντοπισμό και την εξέταση αφηγημάτων παραπληροφόρησης ώστε να αναπτυχθούν κατάλληλα εργαλεία και πρακτικές αντιμετώπισης του φαινομένου. Το FactReview είναι ένα από τα μέλη της κοινότητας fact-checking του EDMO και συνεισφέρει κάθε μήνα δεδομένα από τα θέματα που καλύπτει ώστε να συμπεριληφθούν στις αναφορές του οργανισμού.
Τα δεδομένα της αναφοράς και τα θέματα παραπληροφόρησης
Για την 28η αναφορά του EDMO χρησιμοποιήθηκαν 1,382 άρθρα fact-checking από 29 Οργανισμούς και η περίοδος που καλύπτουν είναι 1-30 Σεπτεμβρίου.Οι οργανισμοί που συμμετείχαν στην 28η αναφορά: AFP, Correctiv, Delfi, Demagog.cz, Demagog.pl, Demagog.sk, DW, Eesti Päevaleht, EFE Verifica Ellinika Hoaxes, Eurocomunicare, FactReview, Faktabaari, Faktisk, FranceTV, Funky, Greece Fact Checking, Knack, Lakmusz, Maldita, Newtral, PagellaPolitica/Facta, Polígrafo, Pravda, Publico, Re:Baltica, The Journal Fact-Check, TjekDet, Verifica Θα βρείτε ολόκληρη την 28η αναφορά του EDMO στα αγγλικά εδώ.
Ενδεικτικά, κάποια από τα θέματα που καλύφθηκαν τον Σεπτέμβριο είναι τα εξής:
- Παραπληροφόρηση σχετικά με τον πόλεμο στην Ουκρανία – 139 άρθρα (10%)
- Παραπληροφόρηση σχετικά με την κλιματική αλλαγή – 126 άρθρα (9%)
- Παραπληροφόρηση σχετικά με την πανδημία της COVID-19 – 71 άρθρα (5%)
- Παραπληροφόρηση σχετικά με την Ευρωπαϊκή Ένωση – 40 άρθρα (3%)
⬜ Ποσοστό παραπληροφόρησης για την COVID-19
? Ποσοστό παραπληροφόρησης για τον πόλεμο στην Ουκρανία
? Ποσοστό παραπληροφόρησης για την κλιματική αλλαγή
? Ποσοστό παραπληροφόρησης για την Ευρωπαϊκή Ένωση
Βασικά αφηγήματα κατά την εξεταζόμενη περίοδο
Αναφορικά με το ζήτημα της κλιματικής αλλαγής, ο κύριος ισχυρισμός που εντοπίζεται σε αναρτήσεις που αναπαράγουν ψευδείς ισχυρισμούς για το θέμα είναι πως τα ακραία καιρικά φαινόμενα και οι συνεπακόλουθες καταστροφές που παρατηρήθηκαν τους τελευταίους μήνες είναι αποτέλεσμα κακόβουλων παρεμβάσεων από ανθρώπους, όπως για παράδειγμα εμπρησμοί στην περίπτωση των πυρκαγιών. Επιπρόσθετα, τόσο ο καταστροφικός σεισμός στο Μαρόκο όσο και η καταιγίδα Daniel στην Λιβύη αποδόθηκαν ψευδώς σε τεχνολογίες όπως το HAARP το οποίο, σύμφωνα με ανυπόστατους ισχυρισμούς, μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να προκαλέσει αλλαγές στον καιρό. Ανάμεσα σε αυτές τις αναρτήσεις υπάρχουν αρκετές που παρουσιάζουν την κλιματική αλλαγή ως πρόφαση για επιβολή αυστηρών νομοθετικών μέτρων περιορισμού των πολιτών.
Στην περίπτωση του πολέμου στην Ουκρανία, οι ψευδείς ισχυρισμοί εστιάζουν στην παρουσίαση της ηγεσίας της Ουκρανίας και των προσφύγων ως κερδοσκόπους που εκμεταλλεύονται την βοήθεια που λαμβάνουν από συμμάχους. Ταυτόχρονα έχουν κυκλοφορήσει ισχυρισμοί περί υποτιθέμενων καλεσμάτων για παύση αποστολής βοήθειας στην χώρα.
Αυξημένα ποσοστά παραπληροφόρησης σχετικά με μετανάστες και πρόσφυγες
Ενώ χιλιάδες πρόσφυγες κατέφθαναν στο νησί της Λαμπεντούζα στην Ιταλία κατόπιν ταξιδιού στην Μεσόγειο τον Σεπτέμβριο, το ζήτημα της μετανάστευσης αποτελούσε κεντρικό θέμα συζήτησης στην Ευρώπη και αντικείμενο παραπληροφόρησης. Ένας από τους πιο διαδεδομένους ψευδείς ισχυρισμούς αφορούσαν την Λαμπεντούζα, με αναρτήσεις να ισχυρίζονται ότι μετανάστες επιτέθηκαν σε αστυνομικούς και έβαλαν φωτιά σε κτήριο, χρησιμοποιώντας παλιά βίντεο για τεκμηρίωση. Αυτοί οι ισχυρισμοί κυκλοφόρησαν σε αρκετές χώρες, κυρίως στην Γερμανία, την Ισπανία, την Αυστρία, την Λιθουανία και την Σλοβακία.
Η εν λόγω ψευδής ιστορία συνάδει με άλλες αντίστοιχες περιπτώσεις αναπαραγωγής ψευδών ισχυρισμών οι οποίοι παρουσιάζουν μετανάστες και πρόσφυγες ως βίαιους και επικίνδυνους για τις Ευρωπαϊκές αξίες, ένα γνωστό ξενοφοβικό αφήγημα το οποίο σε πολλές χώρες αξιοποιείται στο πλαίσιο πολιτικών αντιπαραθέσεων. Για παράδειγμα, τον Σεπτέμβριο στην Ελλάδα – η οποία έχει δεχτεί κύμα παραπληροφόρησης αναφορικά με το ζήτημα τον Αύγουστο – κυκλοφόρησαν αντίστοιχες ιστορίες από πολιτικά πρόσωπα ενώ στην Ιρλανδία κυκλοφόρησε ο ψευδής ισχυρισμός ότι άτομα που είχαν αιτηθεί άσυλο μπορούσαν να ψηφίσουν και συνεπώς να επηρεάσουν τις εθνικές εκλογές. Στην Ισπανία κυκλοφόρησαν δημοσιεύματα που αναπαρήγαγαν την θεωρία συνωμοσίας της “Μεγάλης Αντικατάστασης”, χρησιμοποιώντας δημογραφικά στοιχεία από την Γαλλία για να υποστηρίξουν το αφήγημα περί σχεδίου αντικατάστασης των πολιτών με μετανάστες.
Οι 4 ιστορίες με την μεγαλύτερη κυκλοφορία στην Ευρωπαϊκή Ένωση
■ Τροποποιημένη φωτογραφία του Μπόρις Τζόνσον στην οποία φαίνεται να κάνει ναζιστικό χαιρετισμό κατά την διαρκεια δημόσιας τελετής στην Ουκρανία.
● Ψευδής ισχυρισμός για ρεπορτάζ του USA Today που κάλυψε καβγά σε μπαρ τον οποίο ξεκίνησε μεθυσμένο μέλος της Ουκρανικής αποστολής στις ΗΠΑ.
▲ Ψευδής ισχυρισμός ότι φωτογραφία με τον πρώην Υπουργό Άμυνας της Ουκρανίας Ολέξι Ρεσνίκοφ να πίνει σαμπάνια σε γιότ λήφθηκε μετά την παραίτηση του.
◆ Ψευδής ισχυρισμός ότι ο Μπιλ Γκειτς προώθησε σχέδιο για κοπή δέντρων σε έκταση 283 τετραγωνικών χιλιομέτρων με σκοπό να καταπολεμηθεί η κλιματική αλλαγή.
Ενδεικτικά θέματα επιβεβαιωμένης παραπληροφόρησης σε εθνικό επίπεδο
Γερμανία – Ισχυρισμός περί καταστροφής τανκ Leopard στην Ουκρανία από Ρωσικά στρατεύματα ενώ βρίσκονταν γερμανοί εντός.
Σλοβακία – Παραπληροφόρηση αναφορικά με τηλεφώνημα μεταξύ του αρχηγού του Προοδευτικού Κόμματος στην Σλοβακία και δημοσιογράφου σχετικά με χειραγώγηση των εκλογών.
Δανία – Τα παιδιά στο νηπειαγωγείο δεν επιτρέπεται να διαβάσουν το παραμύθι “Ασχημόπαπο” του Χανς Κρίστιαν Άντερσεν καθώς θεωρείται ρατσιστικό.
Η σημασία της αναφοράς και η ροή πληροφοριών από τις χώρες της Ευρώπης
Τα στοιχεία από τις αναφορές του EDMO αποτελούν χρήσιμο υλικό τόσο για ερευνητές όσο και για όσους θέλουν να παρακολουθούν την κατάσταση παραπληροφόρησης εντός της Ευρώπης. Κάθε οργανισμός ελέγχου γεγονότων που συμμετέχει παρέχοντας δεδομένα για την αναφορά στηρίζεται μεταξύ άλλων στο αναγνωστικό κοινό του προκειμένου να μπορεί να εντοπίζει έγκαιρα και αποτελεσματικά ψευδείς ισχυρισμούς. Όταν εντοπίζετε αναρτήσεις ή άρθρα τα οποία θεωρείτε ότι ενδέχεται να μην είναι ακριβή μπορείτε να μας ενημερώνετε τόσο μέσω της φόρμας επικοινωνίας στη σελίδα μας όσο και με άμεσα μηνύματα στα social media.
Συντακτική ομάδα
