Στο πλαίσιο εξέτασης των τάσεων παραπληροφόρησης στην Ευρώπη, το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο Ψηφιακών Μέσων (EDMO) μαζεύει στοιχεία από όλα τα μέλη του στην Ευρώπη αναφορικά με την θεματολογία που κάλυψαν τον προηγούμενο μήνα. Αυτή η αναφορά περιέχει οπτικοποιημένα στοιχεία για το ποιά θέματα απασχόλησαν τους οργανισμούς fact-checking στην Ευρώπη και δίνουν μια συνολική εικόνα των αφηγημάτων παραπληροφόρησης που περνάνε εθνικά σύνορα και εμφανίζονται με διαφορετικές μορφές σε πολλαπλές χώρες. Δεδομένου του ενδιαφέροντος που εμφανίζει αυτή η συνολική προσέγγιση στην ταυτοποίηση των τάσεων παραπληροφόρησης ανά διαφορετικές χρονικές περιόδους, ως FactReview παρουσιάζουμε αυτά τα στοιχεία στα ελληνικά με συνοπτική περιγραφή ώστε να υπάρχει η δυνατότητα, για όποιον ενδιαφέρεται, παρακολούθησης της κατάστασης διασποράς ψευδών ισχυρισμών στην Ευρώπη.
Τα δεδομένα της αναφοράς και τα θέματα παραπληροφόρησης
Οι 32 οργανισμοί του δικτύου ελέγχου γεγονότων του EDMO, οι οποίοι συνεισέφεραν στοιχεία για την εν λόγω αναφορά, δημοσίευσαν συνολικά 1,253 άρθρα fact-checking μέσα στον Φεβρουάριο του 2026.Οι οργανισμοί ελέγχου γεγονότων που συνεισέφεραν υλικό γι’ αυτή την αναφορά: 15min, AFP, APA-Faktencheck, CORRECTIV, Delfi Lithuania, Delfi Estonia, Demagog.org.pl, Demagog.cz, Demagog.sk, Deutsche Welle, Ellinika Hoaxes, FactReview, Factcheck Vlaanderen, Faktabaari, Faktisk, Factual, INFOVERITAS, Källkritikbyrån, Maldita.es, Medicinski potvrđeno, Medizin transparent, Newtral, Oštro, Pagella Politica/Facta, Polígrafo, Pravda Association Poland, BNT Provereno, Re:Baltica, The Journal FactCheck, TjekDet, Verificat, VerificaRTVE. Θα βρείτε ολόκληρη την 57η αναφορά του EDMO στα αγγλικά εδώ και στα ελληνικά εδώ.
Τον Φεβρουάριο, οι ψευδείς ειδήσεις που σχετίζονται με τον πόλεμο στην Ουκρανία αυξήθηκαν κατά δύο ποσοστιαίες μονάδες. Έτσι, η Ουκρανία αναδείχθηκε στο πιο στοχοποιημένο θέμα παραπληροφόρησης, με τη μετανάστευση να ακολουθεί σε μικρή απόσταση και να καταγράφει επίσης μικρή αύξηση σε σχέση με τον Ιανουάριο. Αντίθετα, η παραπληροφόρηση που στοχοποιεί την ΕΕ μειώθηκε κατά τρεις ποσοστιαίες μονάδες.
Το ποσοστό παραπληροφόρησης στα υπόλοιπα θέματα που παρακολουθούνται στο πλαίσιο αυτών των αναφορών παρέμεινε σταθερό, με μόνο μικρές διακυμάνσεις.
Ενδεικτικά, κάποια από τα θέματα που καλύφθηκαν τον Φεβρουάριο είναι τα εξής:
- Παραπληροφόρηση σχετικά με τον πόλεμο στην Ουκρανία – 106 άρθρα (8%)
- Παραπληροφόρηση σχετικά με θέματα μετανάστευσης – 75 άρθρα (6%)
- Παραπληροφόρηση σχετικά με την Ευρωπαϊκή Ένωση – 49 άρθρα (4%)
- Παραπληροφόρηση σχετικά με την κλιματική αλλαγή – 40 άρθρα (3%)
- Παραπληροφόρηση κατά της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας – 28 άρθρα (2%)
- Παραπληροφόρηση σχετικά με την πανδημία της COVID-19 – 23 άρθρα (2%)
- Παραπληροφόρηση σχετικά με την Γάζα και το Ισραήλ – 11 άρθρα (1%)
Οι Χειμερινοί Ολυμπιακοί Αγώνες: Αφορμή για την διασπορά αντι-ουκρανικής παραπληροφόρησης
Τέσσερα χρόνια μετά τη ρωσική εισβολή, ο πόλεμος στην Ουκρανία εξακολουθεί να αποτελεί σταθερό στόχο για τους φιλορωσικούς μηχανισμούς παραπληροφόρησης στην Ευρώπη. Οι Χειμερινοί Ολυμπιακοί Αγώνες του Μιλάνου-Κορτίνα, από τους οποίους η Ρωσία είχε αποκλειστεί, αξιοποιήθηκαν ως αφορμή για τη διάδοση ψευδών ειδήσεων σχετικά με Ουκρανούς αθλητές. Κυκλοφόρησαν ψευδείς ισχυρισμοί ότι η ουκρανική αποστολή διέμενε χωριστά από τους υπόλοιπους συμμετέχοντες και ότι πολλοί αθλητές δεν επέστρεψαν στην Ουκρανία μετά τη λήξη των αγώνων. Η τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ) χρησιμοποιήθηκε εκτεταμένα για τη δημιουργία παραπληροφόρησης, τόσο μέσω ψευδών εικόνων και βίντεο με αθλητές όσο και μέσω απομιμήσεων αξιόπιστων ευρωπαϊκών ειδησεογραφικών μέσων.
Σε ολόκληρη την Ευρώπη, διακινητές παραπληροφόρησης αναπαρήγαγαν επίσης κλασικές αντι-ουκρανικές αφηγήσεις, ισχυριζόμενοι ότι Ουκρανοί πρόσφυγες ευθύνονται για το πρόσφατο σιδηροδρομικό δυστύχημα στην Ισπανία ή για πυρκαγιά σε διαμέρισμα στην Πολωνία. Σε διάφορες χώρες διαδόθηκαν ακόμη αβάσιμες «ειδήσεις» ότι ένας έφηβος στην Ουκρανία παρευρέθηκε σε πολλές τελετές κηδείας, κάτι που υποτίθεται πως αποδείκνυε ότι είναι ένας λεγόμενος «crisis actor» (πληρωμένος ηθοποιός που συμμετέχει σκηνοθετημένα σε γεγονότα κρίσης). Η ΤΝ χρησιμοποιήθηκε επίσης για τη διάδοση παρόμοιων επαναλαμβανόμενων αφηγήσεων, με ισχυρισμούς περί φιλορωσικών διαδηλώσεων σε ουκρανικές πόλεις ή περί Ουκρανών στρατιωτών που δήθεν παραδίδονται στις ρωσικές δυνάμεις.
Η επιστροφή της παραπληροφόρησης για τα «αρχεία Επσταϊν»
Μετά τις 30 Ιανουαρίου, όταν το αμερικανικό Υπουργείο Δικαιοσύνης δημοσιοποίησε νέα έγγραφα σχετικά με τη δικαστική υπόθεση του Jeffrey Epstein, η παραπληροφόρηση γύρω από το περιεχόμενό τους άρχισε να εξαπλώνεται σε ολόκληρο το διαδίκτυο. Η ΤΝ χρησιμοποιήθηκε για τη δημιουργία ενοχοποιητικών – αλλά αβάσιμων – εικόνων ηγετών δίπλα στον Epstein: σε διεθνές επίπεδο, οι πιο viral από αυτές εμφάνιζαν τον δήμαρχο της Νέας Υόρκης Zohran Mamdani, καθώς και τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι.
Στην Ευρώπη, η συγκεκριμένη παραπληροφόρηση πήρε και τοπικές διαστάσεις. Σε πολλές χώρες στοχοποιήθηκαν εγχώριοι πολιτικοί ή άλλα δημόσια πρόσωπα. Στη Γερμανία, ψευδής εικόνα παρουσίαζε τον καγκελάριο Friedrich Merz μαζί με τον Epstein. Αντίστοιχη κατασκευασμένη εικόνα κυκλοφόρησε στη Σλοβακία με τον πολιτικό Ivan Korčok και στην Ιρλανδία με τον πρωθυπουργό Micheál Martin. Ισχυρισμοί περί εμπλοκής στην υπόθεση Epstein διαδόθηκαν και σε άλλες χώρες, στοχοποιώντας – μεταξύ άλλων – τον πρωθυπουργό Pedro Sánchez στην Ισπανία, τον ηθοποιό Roberto Benigni στην Ιταλία και τον Bono των U2 στην Ιρλανδία.
Το ποσοστό της παραπληροφόρησης με χρήση τεχνητής νοημοσύνης παραμένει υψηλό
Το ποσοστό του περιεχομένου παραπληροφόρησης που δημιουργήθηκε ή αλλοιώθηκε με χρήση ΤΝ μειώθηκε κατά τρεις ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με τον Ιανουάριο. Ωστόσο, ο αριθμός τέτοιων περιπτώσεων παραμένει υψηλός. Από τα 1,253 άρθρα fact-checking, τα 211 αφορούσαν τέτοιο περιεχόμενο, δηλαδή το 17% του συνόλου.
Όπως αναφέρθηκε και στις προηγούμενες διαφάνειες, η ΤΝ χρησιμοποιήθηκε εκτεταμένα για τη δημιουργία ψευδούς περιεχομένου σχετικά με Ουκρανούς αθλητές στους Χειμερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες, καθώς και με πολιτικούς ηγέτες και διασημότητες που φέρονται να εμπλέκονται στην υπόθεση Epstein. Μια ακόμη χαρακτηριστική – και επαναλαμβανόμενη – χρήση της ΤΝ ήταν η παραγωγή αντιμεταναστευτικού περιεχομένου, όπως βίντεο με «παιδιά μεταναστών» να παρενοχλούν καθηγητή στη Γαλλία, αλλά και εντυπωσιοθηρικού περιεχομένου, όπως βίντεο με ανθρωποειδή ρομπότ που μεταφέρουν αυτόματα όπλα κατά τη διάρκεια στρατιωτικής εκπαίδευσης στην Κίνα.
Οι 4 ιστορίες με την πιο ευρεία κυκλοφορία στην Ευρωπαϊκή Ένωση τον Φεβρουάριο με βάση τις αναφορές οργανισμών ελέγχου γεγονότων
Ενδεικτικά θέματα επιβεβαιωμένης παραπληροφόρησης σε εθνικό επίπεδο
Γερμανία:
Ελλάδα:
Γαλλία:
Το ξέσπασμα δερματοφίλωσης των βοοειδών προκλήθηκε από την εισαγωγή ουκρανικών σιτηρών.
Σλοβακία:
Η Ρωσία έχει αποκτήσει τον έλεγχο της Γροιλανδίας βάσει μακροχρόνιας συμφωνίας με τη Δανία.
Η σημασία της αναφοράς και η ροή πληροφοριών από τις χώρες της Ευρώπης
Τα στοιχεία από τις αναφορές του EDMO αποτελούν χρήσιμο υλικό τόσο για ερευνητές όσο και για όσους θέλουν να παρακολουθούν την κατάσταση παραπληροφόρησης εντός της Ευρώπης. Κάθε οργανισμός ελέγχου γεγονότων που συμμετέχει παρέχοντας δεδομένα για την αναφορά στηρίζεται μεταξύ άλλων στο αναγνωστικό κοινό του προκειμένου να μπορεί να εντοπίζει έγκαιρα και αποτελεσματικά ψευδείς ισχυρισμούς. Όταν εντοπίζετε αναρτήσεις ή άρθρα τα οποία θεωρείτε ότι ενδέχεται να μην είναι ακριβή μπορείτε να μας ενημερώνετε τόσο μέσω της φόρμας επικοινωνίας στη σελίδα μας όσο και με άμεσα μηνύματα στα social media.
Συντακτική ομάδα
