Η αυξομείωση των εκτάσεων θαλάσιου πάγου στον πλανήτη δεν καταρρίπτει την κλιματική αλλαγή

Αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αναπαράγουν δυο εικόνες που δείχνουν την έκταση θαλάσσιου πάγου στους πόλους του πλανήτη σε συγκεκριμένες χρονικές περιόδους. Σύμφωνα με τις αναρτήσεις, σημειώνεται αύξηση της έκτασης του θαλάσσιου πάγου με την πάροδο των ετών, γεγονός που καταρρίπτει ότι υπάρχει ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή και πως οδηγεί στο λιώσιμο πάγων με συνεπακόλουθη αύξηση στάθμης της θάλασσας. Ωστόσο οι εν λόγω ισχυρισμοί συνιστούν επιστημονική παραπληροφόρηση καθώς διαστρεβλώνουν τόσο τα δεδομένα για τα επίπεδα θαλάσσιου πάγου όσο και για την συνολική μείωση του πάγου στους πόλους.

Παραδείγματα σχετικών αναπαραγωγών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορείτε να δείτε εδώ και εδώ.

Ο εξεταζόμενος ισχυρισμός

Στα εξεταζόμενα δημοσιεύματα διαβάζουμε τα εξής:

Κατά τα άλλα λιώνουν οι πάγοι και έχουμε κλιματική αλλαγή. Ρε παλιό ψεκασμενοι σε ποιους τα πουλάτε αυτά. Δείτε εδώ ότι όχι λιώνουν αλλά αυξάνονται.

Ανάλυση του ισχυρισμού

Οι εξεταζόμενες αναρτήσεις αναπαρήγαγαν δυο εικόνες από ανάρτηση που έγινε στην ομάδα Weather Phenomena στο Facebook και περιέγραφε αύξηση του θαλάσσιου πάγου στην Ανταρκτική την περίοδο μεταξύ 11 Σεπτεμβρίου και 20 Οκτωβρίου 2020.

Τα επίμαχα γραφήματα δείχνουν την έκταση του πάγου που βρίσκεται μέσα στη θάλασσα στην Αρκτική και δημοσιεύονται από το Εθνικό Κέντρο Δεδομένων Χιονιού και Πάγου του Πανεπιστημίου του Colorado Boulder (NSIDC). Το NSIDC δημοσιεύει καθημερινά χαρτογραφημένα δεδομένα για την έκταση του θαλάσσιου πάγου. Οι συγκεκριμένες εικόνες δείχνουν την ελάχιστη έκταση του πάγου στα μέσα Σεπτεμβρίου 2012 (το 2012 κατέγραψε ιστορικό χαμηλό) και μια εικόνα από τον Οκτώβριο 2025.

Συγκεκριμένα παρακάτων μπορείτε να δείτε τα δυο γραφήματα σε υψηλή ανάλυση από την σελίδα του NSIDC (η εικόνα από τις 20 Οκτωβρίου 2025 δεν ήταν διαθέσιμη από την σελίδα του NSIDC, επομένως χρησιμοποιήθηκε η πιο κοντινή ημερομηνία, δηλαδή 22 Οκτωβρίου 2025):

Kάθε χρόνο, μετά το λιώσιμο που λαμβάνει χώρα κατά την θερινή περίοδο, η έκταση του θαλάσσιου πάγου στην Αρκτική αυξάνεται ξανά το φθινόπωρο καθώς πέφτει η θερμοκρασία και μειώνεται η ηλιακή ακτινοβολία. Το 2025, ο θαλάσσιος πάγος έφτασε σε ετήσιο ελάχιστο γύρω στις 10 Σεπτεμβρίου, με έκταση περίπου 4.60 εκατομμύρια τετραγωγικά χιλιόμετρα. Αυτή η τιμή ήταν από τις χαμηλότερες που έχουν καταγραφεί. Μέχρι τα μέσα φθινοπώρου, όπως αναμένεται, η παγοκάλυψη αυξήθηκε, προσεγγίζοντας τα 6.3 εκατομμύρια τετραγωγικά χιλιόμετρα στα τέλη Οκτωβρίου. Ωστόσο, αυτή η φθινοπωρινή ανάκαμψη δεν αποτελεί κάποιο ιστορικό ρεκόρ από επιστημονική σκοπιά. Η απόλυτη αύξηση η οποία ήταν περίπου 1.7 εκατομμύρια τετραγωγικά χιλιόμετρα είναι συγκρίσιμη με τη συνήθη εποχική αναπλήρωση πάγου που συμβαίνει σχεδόν κάθε χρόνο όταν ξεκινά ο χειμώνας.

Επιπλέον, τα επίσημα στοιχεία δείχνουν ότι η Αρκτική παραμένει σε επίπεδα πάγου πολύ χαμηλότερα του ιστορικού φυσιολογικού. Ακόμη και μετά την φθινοπωρινή αύξηση, η μέση έκταση του θαλάσσιου πάγου τον Οκτώβριο 2025 ήταν περίπου 6.8 εκατομμύρια τετραγωγικά χιλιόμετρα, δηλαδή περίπου 12% κάτω από τον μέσο όρο 1991–2020. Συγκριτικά, πριν λίγες δεκαετίες η τυπική έκταση τον ίδιο μήνα ήταν σημαντικά μεγαλύτερη. Αξίζει να σημειωθεί ότι και κατά τον χειμώνα του 2025 σημειώθηκε αρνητικό ρεκόρ. Τον Μάρτιο του 2025 η μέγιστη έκταση πάγου ήταν μόλις 14.33 εκατομμύρια τετραγωγικά χιλιόμετρα, η μικρότερη χειμερινή έκταση στα 47 χρόνια δορυφορικών παρατηρήσεων. Αυτό σημαίνει πως κάθε χρόνο η θερινή περίοδος ξεκινά με ολοένα και λιγότερο πάγο, όπως φαίνεται και στο παρακάτω διάγραμμα με τα δεδομένα από το NSIDC από το 2012 μέχρι το 2025:

Όσον αφορά την εικόνα που συνοδεύει τον εξεταζόμενο ισχυρισμό, η σύγκριση που παρουσιάζεται είναι παραπλανητική. Συγκεκριμένα, φαίνεται να αντιπαραβάλλεται ένας χάρτης της ελάχιστης έκτασης του 2012 (16 Σεπτεμβρίου εκείνου του έτους, όταν ο πάγος είχε υποχωρήσει σε ιστορικό χαμηλό) με έναν χάρτη από τις 20 Οκτωβρίου 2025 (όταν ο πάγος είχε ήδη επεκταθεί ξανά με την έλευση του φθινοπώρου). Είναι αναμενόμενο ότι η εικόνα Οκτωβρίου 2025 θα δείχνει περισσότερη έκταση πάγου από την εικόνα Σεπτεμβρίου 2012, καθώς συγκρίνονται διαφορετικές εποχές του έτους. Αυτό το σημείο τονίζεται ακόμα περισσότερο όταν δούμε τη διαφορά που υπάρχει στην κάλυψη πάγου μόλις δύο ημέρες μετά. Από τις 20 Οκτωβρίου 2025 μέχρι τις 22 Οκτωβρίου του 2025 (που αποτυπώνεται στην εικόνα που προσθέσαμε για σύγκριση στην αρχή του άρθρου καθώς δεν ήταν διαθέσιμη εικόνα υψηλής ανάλυσης από τις 20 Οκτωβρίου 2025) σημειώνεται μεγαλύτερη κάλυψη πάγου. Αυτός ο τρόπος παρουσίασης διογκώνει την εντύπωση “απότομης αύξησης”. Στην πραγματικότητα, η μακροπρόθεσμη τάση της παγοκάλυψης παραμένει πτωτική παρά τις ετήσιες διακυμάνσεις. Όλα τα χρόνια μετά το 2006 βρίσκονται σταθερά κάτω από τα παλαιότερα επίπεδα θαλάσσιου πάγου. Με άλλα λόγια, ακόμη και αν το φθινόπωρο του 2025 υπήρχε περισσότερος φθινοπωρινός πάγος απ’ ό,τι το ακραίο έτος 2012, η γενική εικόνα είναι ότι η Αρκτική έχει πολύ λιγότερο πάγο σήμερα σε σχέση με μερικές δεκαετίες πριν.

Τι δείχνουν τα συνολικά επιστημονικά δεδομένα για τις διακυμάνσεις στην ποσότητα πάγου

Η έκταση του θαλάσσιου πάγου στην Αρκτική έχει μειωθεί δραματικά τις τελευταίες τέσσερις δεκαετίες, μια αλλαγή που αποδίδεται κυρίως στην ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή από την καύση ορυκτών καυσίμων.¹Arias, P.A., N. Bellouin, E. Coppola, R.G. Jones, G. Krinner, J. Marotzke, V. Naik, M.D. Palmer, G.-K. Plattner, J. Rogelj, M. Rojas, J. Sillmann, T. Storelvmo, P.W. Thorne, B. Trewin, K. Achuta Rao, B. Adhikary, R.P. Allan, K. Armour, G. Bala, R. Barimalala, S. Berger, J.G. Canadell, C. Cassou, A. Cherchi, W. Collins, W.D. Collins, S.L. Connors, S. Corti, F. Cruz, F.J. Dentener, C. Dereczynski, A. Di Luca, A. Diongue Niang, F.J. Doblas-Reyes, A. Dosio, H. Douville, F. Engelbrecht, V. Eyring, E. Fischer, P. Forster, B. Fox-Kemper, J.S. Fuglestvedt, J.C. Fyfe, N.P. Gillett, L. Goldfarb, I. Gorodetskaya, J.M. Gutierrez, R. Hamdi, E. Hawkins, H.T. Hewitt, P. Hope, A.S. Islam, C. Jones, D.S. Kaufman, R.E. Kopp, Y. Kosaka, J. Kossin, S. Krakovska, J.-Y. Lee, J. Li, T. Mauritsen, T.K. Maycock, M. Meinshausen, S.-K. Min, P.M.S. Monteiro, T. Ngo-Duc, F. Otto, I. Pinto, A. Pirani, K. Raghavan, R. Ranasinghe, A.C. Ruane, L. Ruiz, J.-B. Sallée, B.H. Samset, S. Sathyendranath, S.I. Seneviratne, A.A. Sörensson, S. Szopa, I. Takayabu, A.-M. Tréguier, B. van den Hurk, R. Vautard, K. von Schuckmann, S. Zaehle, X. Zhang, and K. Zickfeld, 2021: Technical Summary. In Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [Masson-Delmotte, V., P. Zhai, A. Pirani, S.L. Connors, C. Péan, S. Berger, N. Caud, Y. Chen, L. Goldfarb, M.I. Gomis, M. Huang, K. Leitzell, E. Lonnoy, J.B.R. Matthews, T.K. Maycock, T. Waterfield, O. Yelekçi, R. Yu, and B. Zhou (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, United Kingdom and New York, NY, USA, pp. 33−144. doi:10.1017/9781009157896.002. Σύμφωνα με την Έκτη Έκθεση Αξιολόγησης του IPCC, η τρέχουσα κάλυψη θαλάσσιου πάγου είναι η μικρότερη που έχει καταγραφεί τουλάχιστον από το 1850, ενώ η έκταση των πάγων στο τέλος του καλοκαιριού είναι χαμηλότερη από κάθε άλλη εποχή εδώ και τουλάχιστον 1000 χρόνια (υψηλή και μέτρια βεβαιότητα αντίστοιχα).²Gulev, S.K., P.W. Thorne, J. Ahn, F.J. Dentener, C.M. Domingues, S. Gerland, D. Gong, D.S. Kaufman, H.C. Nnamchi, J. Quaas, J.A. Rivera, S. Sathyendranath, S.L. Smith, B. Trewin, K. von Schuckmann, and R.S. Vose, 2021: Changing State of the Climate System. In Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [Masson-Delmotte, V., P. Zhai, A. Pirani, S.L. Connors, C. Péan, S. Berger, N. Caud, Y. Chen, L. Goldfarb, M.I. Gomis, M. Huang, K. Leitzell, E. Lonnoy, J.B.R. Matthews, T.K. Maycock, T. Waterfield, O. Yelekçi, R. Yu, and B. Zhou (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, United Kingdom and New York, NY, USA, pp. 287–422, doi:10.1017/9781009157896.004. Από το 1979 έως σήμερα, η μέση έκταση του θαλάσσιου πάγου τον Σεπτέμβριο (τέλος καλοκαιριού) έχει μειωθεί περίπου κατά 40%, ενώ τον Μάρτιο (τέλος χειμώνα) η μείωση είναι γύρω στο 10%.ⓘΣελίδα 5 – Σημείο A.1.5 Παράλληλα, ο θαλάσσιος πάγος έχει γίνει σημαντικά λεπτότερος και νεότερος, γεγονός που σημαίνει ότι ο συνολικός όγκος του έχει σημειώσει δραστική πτώση εκτιμάται ότι έχει μειωθεί πάνω από 70% από το 1979 έως τα μέσα της προηγούμενης δεκαετίας.³Fox-Kemper, B., H.T. Hewitt, C. Xiao, G. Aðalgeirsdóttir, S.S. Drijfhout, T.L. Edwards, N.R. Golledge, M. Hemer, R.E. Kopp, G. Krinner, A. Mix, D. Notz, S. Nowicki, I.S. Nurhati, L. Ruiz, J.-B. Sallée, A.B.A. Slangen, and Y. Yu, 2021: Ocean, Cryosphere and Sea Level Change. In Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [Masson-Delmotte, V., P. Zhai, A. Pirani, S.L. Connors, C. Péan, S. Berger, N. Caud, Y. Chen, L. Goldfarb, M.I. Gomis, M. Huang, K. Leitzell, E. Lonnoy, J.B.R. Matthews, T.K. Maycock, T. Waterfield, O. Yelekçi, R. Yu, and B. Zhou (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, United Kingdom and New York, NY, USA, pp. 1211–1362, doi:10.1017/9781009157896.011.

Η μείωση αυτή δεν είναι ομαλή κάθε χρόνο, καθώς παρεμβάλλονται φυσικές διακυμάνσεις λόγω ωκεάνιων και μετεωρολογικών παραγόντων. Για παράδειγμα, το 2012 σημειώθηκε ένα ιστορικό ελάχιστο στην έκταση του καλοκαιρινού πάγου, μετά το οποίο ακολούθησαν χρονιές με ελαφρώς μεγαλύτερη έκταση πάγου. Αυτές οι προσωρινές αυξομειώσεις όμως βρίσκονται μέσα στα πλαίσια της φυσικής μεταβλητότητας και δεν αναιρούν τη γενική καθοδική τάση. Τα δεδομένα δείχνουν ότι η μεγάλη μείωση του αρκτικού θαλάσσιου πάγου περιγράφεται καλά ως αποτέλεσμα της παγκόσμιας θέρμανσης σε ευθεία συνάρτηση με την άνοδο της θερμοκρασίας και τις σωρευτικές ανθρωπογενείς εκπομπές CO₂ με τις φυσικές διακυμάνσεις να επικαλύπτονται πάνω σε αυτή την τάση. Με άλλα λόγια, ακόμη και αν παρατηρηθεί μια μικρή πρόσκαιρη αύξηση στην έκταση του πάγου σε κάποιες χρονιές, όπως μετά το 2012, αυτή δεν αντέστρεψε ούτε μεταβάλλει τη μακροπρόθεσμη πτωτική πορεία του θαλάσσιου πάγου στην Αρκτική.ⓘΣελίδα 5 – Παράγραφος “Sea Ice” Η κυρίαρχη τάση παραμένει η συνεχής συρρίκνωση του θαλάσσιου πάγου, εξαιτίας της συνεχιζόμενης υπερθέρμανσης του πλανήτη από την ανθρώπινη δραστηριότητα.⁴IPCC, 2021: Summary for Policymakers. In: Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [Masson-Delmotte, V., P. Zhai, A. Pirani, S.L. Connors, C. Péan, S. Berger, N. Caud, Y. Chen, L. Goldfarb, M.I. Gomis, M. Huang, K. Leitzell, E. Lonnoy, J.B.R. Matthews, T.K. Maycock, T. Waterfield, O. Yelekçi, R. Yu, and B. Zhou (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, United Kingdom and New York, NY, USA, pp. 3−32, doi:10.1017/9781009157896.001.

Συμπέρασμα

Ο εξεταζόμενος ισχυρισμός ότι η φθινοπωρινή αύξηση της αρκτικής παγοκάλυψης το 2025 καταρρίπτει τη σοβαρότητα της κλιματικής αλλαγής είναι επιστημονικά αβάσιμος. Η αύξηση κατά περίπου 37% στην έκταση πάγου μεταξύ Σεπτεμβρίου και Οκτωβρίου 2025 δεν αποτελεί ένδειξη αναστροφής της μακροχρόνιας τάσης, αλλά, αντίθετα, εντάσσεται στον φυσιολογικό εποχικό κύκλο του Αρκτικού Ωκεανού. Τα δεδομένα από δορυφόρους και οι επίσημες κλιματολογικές αναφορές δείχνουν ότι η Αρκτική συνεχίζει να θερμαίνεται και να χάνει θαλάσσιο πάγο σε βάθος χρόνου. Παρά τις ετήσιες διακυμάνσεις, η συνολική έκταση και ο όγκος του πάγου έχουν μειωθεί δραστικά τις τελευταίες δεκαετίες λόγω της ανθρωπογενούς υπερθέρμανσης. Η προσωρινή ανακάμψη του πάγου το φθινόπωρο του 2025 δεν αναιρεί ούτε αμφισβητεί την πραγματικότητα της κλιματικής αλλαγής. Αντίθετα, τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα επιβεβαιώνουν τόσο τα ανθρωπογενή αίτια όσο και την σοβαρότητα της εξέλιξης του φαινομένου της κλιματικής αλλαγής, και η Αρκτική αποτελεί έναν από τους πιο σαφείς δείκτες αυτής της τάσης. Οι ισχυρισμοί περί “ρεκόρ πάγου” έξω από το πλήρες κλιματικό πλαίσιο οδηγούν σε παραπλανητικά συμπεράσματα που δεν συμβαδίζουν με τα τεκμηριωμένα ευρήματα της διεθνούς επιστημονικής έρευνας.

Στάμος Αρχοντής

Αρχισυντάκτης στο FactReview και fact-checker με βασικό αντικείμενο την επιστημονική αρθρογραφία και ανάλυση επιστημονικής παραπληροφόρησης.