Στο πλαίσιο εξέτασης των τάσεων παραπληροφόρησης στην Ευρώπη, το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο Ψηφιακών Μέσων (EDMO) μαζεύει στοιχεία από όλα τα μέλη του στην Ευρώπη αναφορικά με την θεματολογία που κάλυψαν τον προηγούμενο μήνα. Αυτή η αναφορά περιέχει οπτικοποιημένα στοιχεία για το ποιά θέματα απασχόλησαν τους οργανισμούς fact-checking στην Ευρώπη και δίνουν μια συνολική εικόνα των αφηγημάτων παραπληροφόρησης που περνάνε εθνικά σύνορα και εμφανίζονται με διαφορετικές μορφές σε πολλαπλές χώρες. Δεδομένου του ενδιαφέροντος που εμφανίζει αυτή η συνολική προσέγγιση στην ταυτοποίηση των τάσεων παραπληροφόρησης ανά διαφορετικές χρονικές περιόδους, ως FactReview παρουσιάζουμε αυτά τα στοιχεία στα ελληνικά με συνοπτική περιγραφή ώστε να υπάρχει η δυνατότητα, για όποιον ενδιαφέρεται, παρακολούθησης της κατάστασης διασποράς ψευδών ισχυρισμών στην Ευρώπη.
Τα δεδομένα της αναφοράς και τα θέματα παραπληροφόρησης
Οι 30 οργανισμοί-μέλη του δικτύου ελέγχου γεγονότων του EDMO, οι οποίοι συνεισέφεραν στοιχεία για την εν λόγω αναφορά, δημοσίευσαν συνολικά 1,699 άρθρα fact-checking μέσα στον Ιούλιο του 2024.Οι οργανισμοί ελέγχου γεγονότων που συνεισέφεραν υλικό γι’ αυτή την αναφορά: FP, APA, Correctiv, Delfi, Demagog.cz, Demagog.pl, DPA, Eesti Päevaleht, EFE Verifica, Ellinika Hoaxes, Eurocomunicare, Factcheck Vlaanderen, FactReview, Faktisk, FranceTV, Funky, InfoVeritas, Lakmusz, Logically Facts, Maldita, Newtral, Oštro, PagellaPolitica/Facta, Polígrafo, Pravda, Re:Baltica, The Journal Fact-Check, TjekDet, VerificaRTVE, Verificat. Θα βρείτε ολόκληρη την 38η αναφορά του EDMO στα αγγλικά εδώ και στα ελληνικά εδώ.
Μετά από μήνες αξιοσημείωτης έντασης, η κακόβουλη παραπληροφόρηση αναφορικά με την Ευρωπαϊκή Ένωση μειώθηκε σημαντικά τον Ιούλιο. Το συνεπακόλουθο ποσοστό αφηγημάτων παραπληροφόρησης που παρατηρήθηκαν αυτή τη περίοδο για την ΕΕ μειώθηκε κατά περισσότερο από 50%, πηγαίνοντας από 12% τον Ιούνιο σε 5% Τον Ιούλιο. Ως αποτέλεσμα, η παραπληροφόρηση σχετικά με την κλιματική αλλαγή έγινε το θέμα παραπληροφόρησης με την μεγαλύτερη στόχευση, παρότι το ποσοστό σχετικών αφηγημάτων ήταν το ίδιο πρακτικά με τον Ιούνιο. Η παραπληροφόρηση κατά της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας και θεμάτων που αφορούσαν έμφυλα ζητήματα διπλασιάστηκε, πιθανόν λόγω του κύματος ψευδών ισχυρισμών σχετικά με τους Ολυμπιακούς αγώνες. Τα ποσοστά αφηγημάτων σχετικά με την COVID-19, και την κρίση στην Μέση Ανατολή είναι τα μικρότερα καταγεγραμένα από την αρχή καταγραφής μέσω των αναφορών του EDMO. Τα ποσοστά παραπληροφόρησης για τα υπόλοιπα ζητήματα παρέμεινε σχεδόν σταθερή.
Ενδεικτικά, κάποια από τα θέματα που καλύφθηκαν τον Ιούλιο είναι τα εξής:
- Παραπληροφόρηση σχετικά με την κλιματική αλλαγή – 134 άρθρα (8%)
- Παραπληροφόρηση σχετικά με θέματα μετανάστευσης – 122 άρθρα (7%)
- Παραπληροφόρηση σχετικά με τον πόλεμο στην Ουκρανία – 117 άρθρα (7%)
- Παραπληροφόρηση σχετικά με την Ευρωπαϊκή Ένωση – 92 άρθρα (5%)
- Παραπληροφόρηση κατά της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας – 62 άρθρα (4%)
- Παραπληροφόρηση σχετικά με την πανδημία της COVID-19 – 55 άρθρα (3%)
- Παραπληροφόρηση σχετικά με τον πόλεμο Ισραήλ-Χαμάς – 46 άρθρα (3%)
Παραπληροφόρηση σχετικά με τις εκλογές στη Γαλλία
Ο δεύτερος γύρος των βουλευτικών εκλογών στη Γαλλία, ο οποίος έλαβε χώρα στις 7 Ιουλίου, ήταν ένα από τα βασικά θέματα στα οποία εστίασαν αφηγήματα παραπληροφόρησης τον Ιούλιο. Συγκεκριμένα, η απρόσμενη νίκη της αριστεράς αποτέλεσε βάση για πολυάριθμους ψευδείς ισχυρισμούς.
Πέραν των αβάσιμων ισχυρισμών για χειραγώγηση των ψήφων, αφηγήματα παραπληροφόρησης – τα οποία εντοπίστηκαν σε πολυάριθμες χώρες της ΕΕ – προσπάθησαν να πλαισιώσουν την ήττα της ακροδεξιάς ως “νίκη για τους μετανάστες”. Για παράδειγμα, ψευδείς ισχυρισμοί έκαναν λόγο για τεράστια πλήθη μουσουλμάνων τα οποία βγήκαν στους δρόμου τους Παρισιού για να γιορτάσουν τα αποτελέσματα, ανεμίζοντας σημαίες της Παλαιστίνης αντί της Γαλλίας, ή κρατώντας πανό με το σύνθημα “Η Γαλλία ανήκει στους μετανάστες”. Άλλοι ψευδείς ισχυρισμοί ανέφεραν πως ένας από τους ηγέτες της νικήτριας αριστερής συμμαχίας, Ζαν-Λυκ Μελανσόν, υποσχέθηκε να κάνει την αραβική επίσημη γλώσσα της Γαλλίας ως επιβράβευση για την, υποτιθέμενη, “αραβική ψήφο” στις εκλογές. Οι εν λόγω ψευδείς ισχυρισμοί κυκλοφόρησαν στην Γερμανία, την Ισπανία, την Ελλάδα, την Πορτογαλία, και άλλες χώρες της ΕΕ.
Αντίστοιχα αφηγήματα κυκλοφόρησαν και μετά τις βρετανικές εκλογές. Ο νέος Πρωθυπουργός, Κιρ Στάρμερ, κατηγορήθηκε ψευδώς ότι ήταν πρόθυμος να κάνει την αραβική επίσημη γλώσσα της χώρας, ενώ μια εικόνα που κυκλοφόρησε και ήταν πιθανότατα αποτέλεσμα χρήσης λογισμικού Τεχνητής Νοημοσύνης, υπονοούσε ότι οι μουσουλμάνοι στην χώρα ήταν ιδιαίτερα θετικοί με την εκλογή του.
Ψευδείς ισχυρισμοί για θέματα πολιτικής των ΗΠΑ εντοπίζονται σε διαφορετικές χώρες
Τα αφηγήματα παραπληροφόρησης που εντοπίστηκαν και σχετίζονται με θέματα πολιτικής αφορούν και γεγονότα εκτός της ΕΕ. Συγκεκριμένα, αρκετοί ψευδείς ισχυρισμοί σχετικά με τις εκλογικές καμπάνιες στις ΗΠΑ εντοπίστηκαν σε διάφορες χώρες της ΕΕ.
Η απόπειρα δολοφονίας του πρώην προέδρου και νυν υποψήφιου προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τράμπ, έγινε αντικείμενο πολλών αβάσιμων θεωριών συνωμοσίας. Μερικοί από τους πιο διαδεδομένους ισχυρισμούς έκαναν λόγο για στημένη απόπειρα, ή για συμμετοχή ακτιβιστή της Αντίφα ή ατόμου που σχετίζεται με το κόμμα των Δημοκρατικών. Άλλοι αστήρικτοι ισχυρισμοί ανέφεραν ότι ο επίδοξος δολοφόνος ήταν τρανς γυναίκα, ότι απαγορεύτηκε στον ακροβολιστή που προστάτευε τον Τραμπ να σταματήσει τον επίδοξο δολοφόνο, ότι η απόπειρα σχεδιάστηκε από τους Δημοκρατικούς και ότι ορισμένοι “ελίτ” ήξεραν για την απόπειρα εκ των προτέρων. Επίσης η επίθεση χρησιμοποιήθηκε προς ενίσχυση του ισχυρισμού ότι η αποτυχία των μυστικών υπηρεσιών, της ομοσπονδιακής υπηρεσίας που προστατεύει πολιτικούς ηγέτες, ήταν αποτέλεσμα της ανικανότητας των γυναικών της υπηρεσίας να κάνουν σωστά τη δουλειά τους.
Την ίδια περίοδο, ο νυν πρόεδρος των ΗΠΑ, Τζο Μπάιντεν, έγινε στόχος πληθώρας θεωριών συνωμοσίας ως, ενώ όταν αποσύρθηκε, τα αφηγήματα παραπληροφόρησης στόχευσαν την αντιπρόεδρο και νυν υποψήφια για την προεδρία των ΗΠΑ, Καμάλα Χάρις. Οι ψευδείς ισχυρισμοί ανέφεραν ότι η Harris γεννήθηκε άντρας ενώ άλλα αφηγήματα προσπάθησαν να την συνδέσουν με τον Τζέφρι Έπσταϊν. Ευρύτερα, έγινε στόχος μισογυνιστικών και ρατσιστικών αφηγημάτων, τα οποία ενώ κυκλοφόρησαν και στην ΕΕ, κατά βάση ξεκίνησαν από τις ΗΠΑ.
Άλλα σχετικά αφηγήματα κακόβουλης παραπληροφόρησης
Όπως και με τα αφηγήματα για το Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα Ποδοσφαίρου τον Ιούνιο, αντίστοιχη διάδοση κακόβουλης παραπληροφόρησης σημειώθηκε και για τους Ολυμπιακούς Αγώνες τον Ιούλιο. Ψευδή αφηγήματα εκμεταλλεύτηκαν την προσοχή που έλαβε η εκδήλωση και την γεωπολιτική της σημασία για να περιγράψουν την οργάνωση ως αποτυχημένη – πριν καν ξεκινήσει η εκδήλωση και στην τελετή έναρξης.
Ληστείες στο Ολυμπιακό χωριό, τεράστιες διαδηλώσεις κατά της εκδήλωσης από ομάδες πιστών και εμφάνιση αρουραίων: ψευδείς ιστορίες, οι οποίες κυκλοφόρησαν κυρίως από φιλορωσικά κανάλια προπαγάνδας, προσπάθησαν να χρησιμοποιήσουν την εκδήλωση για να ασκήσουν κριτική στην Γαλλία και τους ηγέτες της ή για να δημιουργήσουν εντάσεις μέσα από θέματα που αυξάνουν την πόλωση της κοινής γνώμης. Ένα τέτοιο θέμα ήταν ο αβάσιμος ισχυρισμός ότι διεμφυλικές αθλήτριες συναγωνίζονταν στη κατηγορία των γυναικών, αμφισβητώντας το πόσο δίκαιοι ήταν οι αγώνες και αναπαράγοντας την εικασία περί πολιτικής βούλησης για μεροληψία υπέρ ΛΟΑΤΚΙ+ αθλητών.
Οι ψευδείς ισχυρισμοί για τον πόλεμο στην Ουκρανία συνεχίζουν να κάνουν λόγο για επικείμενη κλιμάκωση της σύγκρουσης, αναφέροντας μάλιστα άμεση εμπλοκή του ΝΑΤΟ σε επιχειρήσεις ή επικείμενη συμμετοχή χωρών της ΕΕ στον πόλεμο. Την ίδια στιγμή η Ουκρανική ηγεσία κατηγορείται ότι υιοθετεί ναζιστική ιδεολογία, ότι επιβάλει “αξίες της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας” και ότι απομυζεί οικονομικούς πόρους λόγω του πολέμου. Στην ίδια γραμμή με μια ρωσική καμπάνια κακόβουλης παραπληροφόρησης η οποία διακινείται εδώ και αρκετό καιρό, ένας από τους πιο ευρέως διαδεδομένους ψευδείς ισχυρισμού τον Ιούλιο ανέφερε ότι η σύζυγος του Προέδρου της Ουκρανίας, Ολένα Ζελένσκα, αγόρασε αυτοκίνητο πολυτελείας στην Γαλλία, “αξίας σχεδόν 4.5 εκατομμυρίων ευρώ”.
Παραπληροφόρηση με χρήση λογισμικού τεχνητής νοημοσύνης
Το ποσοστό παραπληροφόρησης με χρήση υλικού που δημιουργήθηκε με λογισμικό AI παραμένει σταθερό τον Ιούλιο. Από τα 1,699 άρθρα fact-checking τα 67 περιλάμβαναν εξέταση θεμάτων με χρήση αυτής της τεχνικής για διασπορά κακόβουλης παραπληροφόρησης. Αυτό αντιστοιχεί στο 4% του συνόλου το ίδιο με τον Φεβρουάριο και τον Μάρτιο.
Υλικό που δημιουργήθηκε με λογισμικό Τεχνητής Νοημοσύνης χρησιμοποιήθηκε για προώθηση ψευδών ισχυρισμών, συμπεριλαμβανομένων εικόνων του Γάλλου Προέδρου Εμανουέλ Μακρόν να κάνει μπάνιο σε λασπωμένα νερά στον Σηκουάνα ή την Καμάλα Χάρις σε προσωπικές στιγμές με τον Τζέφρι Έπσταϊν. Απάτες με χρήση deefakes εμφανίζουν ακόμα ευρεία διάδοση χρησιμοποιώντας προσωπικότητες εντός της εκάστοτε χώρας ή και εκτός για να απομυζήσουν δεδομένα και χρήματα. Βίντεο του Ίλον Μάσκ που έχουν τροποποιηθεί με χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης, τα οποία έχουν κυκλοφορήσει και εντός ΕΕ, εικάζεται ότι έχουν οδηγήσει στην εξαπάτηση πολλών ανθρώπων.
Οι 4 ιστορίες με την μεγαλύτερη κυκλοφορία στην Ευρωπαϊκή Ένωση
■ Η επίθεση στην Πενσυλβανία εναντίον του Ντόναλντ Τραμπ ήταν στημένη
● Ο άντρας που πυροβόλησε τον Ντόναλντ Τραμπ στην εμφάνιση του στην Πενσυλβανία ήταν μέλος της Αντιφα και/ή εγγεγραμμένο μέλος του κόμματος των Δημοκρατικών
▲ Ο πύραυλος που χτύπησε το νοσοκομείο Okhmatdyt στο Κίεβο προήλθε από ουκρανικό αντιαεροπορικό πυροβολικό
◆ Η Ολένα Ζελένσκα, σύζυγος του Προέδρου της Ουκρανίας Ζελένσκι, αγόρασε αυτοκίνητο πολυτελείας έναντι αρκετών εκατομμυρίων ευρώ.
★ Κυκλοφόρησαν εικόνες της Καμάλα Χάρις να αγκαλιάζει τον Τζέφρι Επσταιν
Ενδεικτικά θέματα επιβεβαιωμένης παραπληροφόρησης σε εθνικό επίπεδο
Εσθονία:
Ουκρανοί αποπειράθηκαν να σκοτώσουν τον Πρωθυπουργό της Ουγγαρίας πριν το ταξίδι του στην Μόσχα.
Πολωνία:
Μετανάστες εξαπέλυσαν μαζικές επιθέσεις εναντίον αστυνομικών στην Σουηδία.
Ελλάδα:
Το νησί της Σερίφου κάηκε επί σκοπού ώστε να δημιουργηθεί χώρος για 87 ανεμογεννήτριες.
Λετονία:
Η Λευκορωσία έχει υψηλότερα πρότυπα ζωής από την Λετονία η οποία είναι στα όρια της χρεοκοπίας.
Η σημασία της αναφοράς και η ροή πληροφοριών από τις χώρες της Ευρώπης
Τα στοιχεία από τις αναφορές του EDMO αποτελούν χρήσιμο υλικό τόσο για ερευνητές όσο και για όσους θέλουν να παρακολουθούν την κατάσταση παραπληροφόρησης εντός της Ευρώπης. Κάθε οργανισμός ελέγχου γεγονότων που συμμετέχει παρέχοντας δεδομένα για την αναφορά στηρίζεται μεταξύ άλλων στο αναγνωστικό κοινό του προκειμένου να μπορεί να εντοπίζει έγκαιρα και αποτελεσματικά ψευδείς ισχυρισμούς. Όταν εντοπίζετε αναρτήσεις ή άρθρα τα οποία θεωρείτε ότι ενδέχεται να μην είναι ακριβή μπορείτε να μας ενημερώνετε τόσο μέσω της φόρμας επικοινωνίας στη σελίδα μας όσο και με άμεσα μηνύματα στα social media.
Συντακτική ομάδα
