Στο πλαίσιο εξέτασης των τάσεων παραπληροφόρησης στην Ευρώπη, το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο Ψηφιακών Μέσων (EDMO) μαζεύει στοιχεία από όλα τα μέλη του στην Ευρώπη αναφορικά με την θεματολογία που κάλυψαν τον προηγούμενο μήνα. Αυτή η αναφορά περιέχει οπτικοποιημένα στοιχεία για το ποιά θέματα απασχόλησαν τους οργανισμούς fact-checking στην Ευρώπη και δίνουν μια συνολική εικόνα των αφηγημάτων παραπληροφόρησης που περνάνε εθνικά σύνορα και εμφανίζονται με διαφορετικές μορφές σε πολλαπλές χώρες. Δεδομένου του ενδιαφέροντος που εμφανίζει αυτή η συνολική προσέγγιση στην ταυτοποίηση των τάσεων παραπληροφόρησης ανά διαφορετικές χρονικές περιόδους, ως FactReview παρουσιάζουμε αυτά τα στοιχεία στα ελληνικά με συνοπτική περιγραφή ώστε να υπάρχει η δυνατότητα, για όποιον ενδιαφέρεται, παρακολούθησης της κατάστασης διασποράς ψευδών ισχυρισμών στην Ευρώπη.
Τα δεδομένα της αναφοράς και τα θέματα παραπληροφόρησης
Για την 35η αναφορά του EDMO χρησιμοποιήθηκαν 1,716 άρθρα fact-checking από 36 Οργανισμούς και η περίοδος που καλύπτουν είναι 1-30 ΑπριλίουΟι οργανισμοί ελέγχου γεγονότων που συνεισέφεραν υλικό γι’ αυτή την αναφορά: AFP, APA, BNT Provereno, Correctiv, Delfi, Demagog.cz, Demagog.pl, Demagog.sk, DPA, DW, Eesti Päevaleht, EFE Verifica, Ellinika Hoaxes, Eurocomunicare, Fact Check Cyprus, Factcheck Vlaanderen, FactReview, Faktabaari, Faktisk, FranceTV, Funky, Greece Fact Check, Källkritikbyrån, Knack, InfoVeritas, Lakmusz, Les Surligneurs, Maldita, Medizin transparent, Newtral, Oštro, PagellaPolitica/Facta, Polígrafo, Re:Baltica, The Journal Fact-Check, TjekDet. Θα βρείτε ολόκληρη την 35η αναφορά του EDMO στα αγγλικά εδώ και στα ελληνικά εδώ.
Τον Απρίλιο, η κακόβουλη παραπληροφόρηση που σχετίζεται με την ΕΕ έφτασε στα μεγαλύτερα καταγεγραμμένα ποσοστά από την αρχή καταγραφής μέσω των αναφορών του EDMO τον Μάιο του 2023. Αυτό το ποσοστό αντιστοιχεί στο 11% των συνολικών θεμάτων παραπληροφόρησης που καταγράφηκαν τον Απρίλιο του 2024 και ήταν το μεγαλύτερο μαζί με τα θέματα που αφορούσαν την κλιματική αλλαγή. Οι ψευδείς ισχυρισμοί για τον πόλεμο στην Ουκρανία μειώθηκαν ελαφρώς, ωστόσο η επίδραση και η κυκλοφορία τους είναι ακόμα σημαντικές. Η κακόβουλη παραπληροφόρηση αναφορικά με τον πόλεμο στην Μέση Ανατολή σχεδόν τριπλασιάστηκε συγκριτικά με τον Μάρτιο του 2024, πιθανότατα λόγω των εντάσεων μεταξύ Ισραήλ και Ιράν. Επίσης η παραπληροφόρηση σχετικά με την πανδημία αυξήθηκε ελάχιστα, ενώ η παραπληροφόρηση για άλλα θέματα παραμένει σταθερή.
Ενδεικτικά, κάποια από τα θέματα που καλύφθηκαν τον Απρίλιο είναι τα εξής:
- Παραπληροφόρηση σχετικά με την Ευρωπαϊκή Ένωση – 188 άρθρα (11%)
- Παραπληροφόρηση σχετικά με την κλιματική αλλαγή – 185 άρθρα (11%)
- Παραπληροφόρηση σχετικά με τον πόλεμο Ισραήλ-Χαμάς – 169 άρθρα (10%)
- Παραπληροφόρηση σχετικά με τον πόλεμο στην Ουκρανία – 167 άρθρα (10%)
- Παραπληροφόρηση σχετικά με την πανδημία της COVID-19 – 100 άρθρα (6%)
- Παραπληροφόρηση σχετικά με θέματα μετανάστευσης – 87 άρθρα (5%)
- Παραπληροφόρηση κατά της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας – 37 άρθρα (2%)
Το ψευδές αφήγημα ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει άμεση εμπλοκή στον πόλεμο στην Ουκρανία και άλλα αφηγήματα για τους νόμους της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Ακολουθώντας το πρότυπο των θεμάτων που αναλύθηκαν στην προηγούμενη μηνιαία αναφορά του EDMO, οι ψευδείς ισχυρισμοί αναφορικά με την συμμετοχή της ΕΕ, ή κρατών μελών, σε στρατιωτικές επιχειρήσεις στην Ουκρανία αυξήθηκαν τον Απρίλιο.
Για παράδειγμα, κυκλοφόρησε ο ψευδής ισχυρισμός ότι Γαλλικά στρατεύματα φτάνουν στην Ουκρανία και ότι έφεδροι και πολίτες της ΕΕ καλούνται για να υπηρετήσουν στο πεδίο της μάχης στην Ουκρανία. Επιπρόσθετα κυκλοφόρησαν ισχυρισμοί ότι στρατιώτες από κράτη μέλη της ΕΕ έχουν σκοτωθεί ήδη στο πεδίο της μάχης στην Ουκρανία, ότι κράτη μέλη στέλνουν απαγορευμένα όπλα στην Ουκρανία και ότι η ΕΕ ετοιμάζεται για στρατιωτική κινητοποίηση.
Ψευδείς ισχυρισμοί στοχοποίησαν επίσης τις πολιτικές και την νομοθεσία της ΕΕ. Αβάσιμοι ισχυρισμοί περιέγραψαν ως αυταρχικές τις πολιτικές που αφορούν την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, ειδικά αυτές που περιλαμβάνονται στο πακέτο του Green Deal, ενώ κυκλοφόρησαν αντίστοιχοι ισχυρισμοί και για άλλες πολιτικές. Για παράδειγμα, στην Ρουμανία, κυκλοφόρησε ο ισχυρισμός ότι η ΕΕ θέλει να υποχρεώσει την χώρα να δεχτεί μετανάστες (και να τους παρέχει, μεταξύ άλλων, στέγη) ενώ στην Γαλλία κυκλοφόρησε ο ισχυρισμός ότι το 80% των νόμων στην χώρα είναι αποτέλεσμα νομοθεσίας της ΕΕ. Στην Ιρλανδία κυκλοφόρησε ο ισχυρισμός ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζήτησε την καθυστέρηση των εκλογών στην χώρα για να βεβαιωθεί ότι θα περνούσαν συγκεκριμένες νομοθεσίες πριν την πιθανή αλλαγή της κυβέρνησης.
Άλλα σχετικά αφηγήματα κακόβουλης παραπληροφόρησης
Πέρα από τα αφηγήματα για την κλιμάκωση της διαμάχης, στα οποία συμπεριλαμβάνονται και ισχυρισμοί για την Ευρωπαϊκή Ένωση, οι ψευδείς ισχυρισμοί για την Ουκρανία ακολούθησαν τα πρότυπα γνωστών ψευδών αφηγημάτων που έχουν αναλυθεί από προηγούμενες μηνιαίες αναφορές του EDMO.
Συγκεκριμένα, ψευδείς ισχυρισμοί τον Απρίλιο εστίασαν σε επιθέσεις εναντίον Ουκρανών στο πλαίσιο της ηθικής τους, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τον ισχυρισμό ότι η κυβέρνηση της Ουκρανίας εμπλέκεται στο εμπόριο παιδιών τα οποία πουλάει σε παιδεραστές σε δυτικές χώρες. Ένας άλλος ψευδής ισχυρισμός που κυκλοφόρησε ευρέως επιστράτευσε σεξιστικές επιθέσεις, αναφέροντας πως μια Ουκρανή γυναίκα κέρδισε το Παγκόσμιο Πρωτάθλημα Σεξ σε μια τηλεοπτική εκπομπή. Άλλα αφηγήματα κακόβουλης παραπληροφόρησης στόχευσαν Ουκρανούς μετανάστες, διόγκωσαν τις στρατιωτικές δυσκολίες που αντιμετωπίζει η χώρα και παρουσίασε τους ηγέτες της χώρας ως κερδοσκόπους που εκμεταλλεύονται τον πόλεμο για οικονομικό όφελος. Ο ψευδής ισχυρισμός ότι ο πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντιμιρ Ζελενσκι αγόρασε έπαυλη από την Βασιλικη Οικογένεια της Αγγλίας ήταν μια από τις ιστορίες που γνώρισε την μεγαλύτερη διάδοση στην ΕΕ τον Απρίλιο.
Επίσης, τον Απρίλιο το EDMO δημοσίευσε μια συνεργατική έρευνα η οποία εξέτασε ένα Ρωσικό δίκτυο σελίδων με την ονομασία “Pravda” το οποίο έχει σελίδες-κλώνους στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες. Το εν λόγω δίκτυο διασπείρει ψευδείς ισχυρισμούς πριν τις ευρωεκλογές και συνεχίζει να μεγαλώνει παρά την αποκάλυψη για την δράση του. Διάφοροι οργανισμοί που βρίσκονται στο δίκτυο ελέγχου γεγονότων του EDMO συνεχίζουν να καλύπτουν αυτό το δίκτυο δημοσιεύοντας άρθρα τα οποία αναλύουν την ρητορική και την επίδραση που έχουν οι σελίδες του δικτύου στην χώρα τους.
Η αύξηση της κακόβουλης παραπληροφόρησης αναφορικά με την κλιματική αλλαγή οφείλεται στην επανακυκλοφορία γνωστών αφηγημάτων αρνητών του φαινομένου. Συγκεκριμένα πρόκειται για ισχυρισμούς που αρνούνται την ύπαρξη κλιματικής κρίσης και της επίδρασης των ανθρώπινων δραστηριοτήτων στην επιδείνωση της. Επιπρόσθετα, ψευδείς ισχυρισμοί παρουσιάζουν τις προσπάθειες αντιμετώπισης της κλιματικής κρίσης ως αναποτελεσματικές, επιφανειακές ή επικίνδυνες. Ένα εξίσου σημαντικό σημείο είναι η μεγάλη κυκλοφορία θεωριών συνωμοσίας που αφορούν τις πλημμύρες στο Ντουμπάι και την υποτιθέμενη πρόκληση τους από το HAARP, την σπορά σύννεφων, προγράμματα γεωμηχανικής και chemtrails.
Η κακόβουλη παραπληροφόρηση σχετικά με την κρίση στην Μέση Ανατολή εστιάστηκε περισσότερο στις επιθέσεις μεταξύ Ισραήλ και Ιράν, χρησιμοποιώντας παλιό και άσχετο υλικό για να διογκώσει την έκταση της κρίσης καθώς και για να προκαλέσει φόβο για πιθανή κλιμάκωση της διαμάχης.
Δεν έχουν σημειωθεί σχετικές εξελίξεις για αφηγήματα κακόβουλης παραπληροφόρησης αναφορικά με την πανδημία, τα οποία τον Απρίλιο εστίασαν κυρίως στην υποτιθέμενηαπολυταρχική φύση των μέτρων κατά της COVID-19 και σε υποτιθέμενες επικίνδυνες παρενέργειες των εμβολίων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο ισχυρισμός ότι η γερμανική κυβέρνηση παραδέχτηκε πως δεν υπήρξε πανδημία.
Παραπληροφόρηση με χρήση λογισμικού τεχνητής νοημοσύνης
Το ποσοστό παραπληροφόρησης με χρήση υλικού που δημιουργήθηκε με λογισμικό AI παραμένει σταθερό τον Απρίλιο. Από τα 1,716 άρθρα fact-checking τα 77 περιλάμβαναν εξέταση θεμάτων με χρήση αυτής της τεχνική για διασπορά κακόβουλης παραπληροφόρησης. Αυτό αντιστοιχεί στο 5% του συνόλου το ίδιο με τον Φεβρουάριο και τον Μάρτιο.
Ψευδείς ισχυρισμοί με χρήση εικόνων AI επιστρατεύτηκαν για διόγκωση της έκτασης που πήραν οι πορείες κατά της μετανάστευσης στην Ιρλανδία και για επίθεση εναντίον πολιτικών στην Ελλάδα.
Οι 4 ιστορίες με την μεγαλύτερη κυκλοφορία στην Ευρωπαϊκή Ένωση
■ Ψευδείς ισχυρισμοί ότι οι πλημμύρες στο Ντουμπάι προκλήθηκαν από το HAARP, από σπορά σύννεφων, προγράμματα γεωμηχανικής και chemtrails
● Ψευδείς ισχυρισμοί οι οποίοι προσπάθησαν να διογκώσουν την διαμάχη μεταξύ Ισραήλ-Ιραν. Για παράδειγμα παλιά βίντεο και εικόνες τα οποία πλαισιώθηκαν παραπλανητικά ως σχετικά με τα εν λόγω γεγονότα
▲ Ο Ζελένσκι αγόρασε το Higrove House από την Βρετανική Βασιλική Οικογένεια
◆ Ψεύτικο εξώφυλλο του περιοδικού L’Hémicycle απεικονίζει τον Μακρόν ως κόκορα χωρίς φτερά
Ενδεικτικά θέματα επιβεβαιωμένης παραπληροφόρησης σε εθνικό επίπεδο
Βουλγαρία:
Η εθνική στατιστική υπηρεσία αλλοιώνει τα δεδομένα έτσι ώστε η Βουλγαρία να μπορεί να καλύψει τα κριτήρια της ευρωζώνης.
Ισπανία:
Μετανάστες απέκτησαν περισσότερη δύναμη στις τοπικές εκλογές, το οποίο είναι μέρος της Μεγάλης Αντικατάστασης (θεωρία συνωμοσίας σύμφωνα με την οποία Ευρωπαίοι ελίτ θέλουν να αντικαταστήσουν τον ευρωπαϊκό πληθυσμό με μετανάστες).
Ελλάδα:
Το Εσθονικό Υπουργείο Εσωτερικών απειλησε ότι θα κλείσει Ορθόδοξα μοναστήρια τα οποία θα αρνηθούν να αποκυρήξουν την πίστη τους στην Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία.
Ουγγαρία:
Ευρωπαίοι πολιτικοί οι οποίοι δεν είναι φιλικοί προς το κυβερνών κόμμα της Ουγγαρίας είναι όλοι αριστεροί.
Η σημασία της αναφοράς και η ροή πληροφοριών από τις χώρες της Ευρώπης
Τα στοιχεία από τις αναφορές του EDMO αποτελούν χρήσιμο υλικό τόσο για ερευνητές όσο και για όσους θέλουν να παρακολουθούν την κατάσταση παραπληροφόρησης εντός της Ευρώπης. Κάθε οργανισμός ελέγχου γεγονότων που συμμετέχει παρέχοντας δεδομένα για την αναφορά στηρίζεται μεταξύ άλλων στο αναγνωστικό κοινό του προκειμένου να μπορεί να εντοπίζει έγκαιρα και αποτελεσματικά ψευδείς ισχυρισμούς. Όταν εντοπίζετε αναρτήσεις ή άρθρα τα οποία θεωρείτε ότι ενδέχεται να μην είναι ακριβή μπορείτε να μας ενημερώνετε τόσο μέσω της φόρμας επικοινωνίας στη σελίδα μας όσο και με άμεσα μηνύματα στα social media.
Συντακτική ομάδα
