Ένα ζήτημα που τίθεται περιοδικά ανά τα χρόνια, κατά βάση από αντιεμβολιαστικούς κύκλους, είναι η ύπαρξη ή μη υδραργύρου στα εμβόλια που κυκλοφορούν, καθώς και η εικαζόμενη επικινδυνότητα του. Η πιο πρόσφατη σχετική αναφορά έγινε στο πλαίσιο πρωτοβουλίας του Υπουργού Υγείας των ΗΠΑ, Robert F. Kennedy Jr., να προχωρήσει στην πλήρη αφαίρεση της θειομερσάλης από όσα εμβόλια γρίπης την περιέχουν ακόμα. Η συγκεκριμένη χημική ένωση με βάση τον υδράργυρο χρησιμοποιείται στα εμβόλια ως συντηρητικό καθώς και σε πολλά άλλα είδη υγειονομικού ενδιαφέροντος. Αντιεμβολιαστές στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης προσπαθούν να περάσουν το μήνυμα ότι ο υδράργυρος των εμβολίων είναι ικανός να προκαλέσει βλάβες στο νευρικό σύστημα και νευροαναπτυξιακές διαταραχές όπως αυτισμό. Ωστόσο αυτοί οι ισχυρισμοί στερούνται πλήρως επιστημονικής τεκμηρίωσης.
Παραδείγματα αναπαραγωγών των ισχυρισμών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης βρίσκονται αρχειοθετημένα εδώ και εδώ.
Οι εξεταζόμενοι ισχυρισμοί
Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης διαβάζουμε ότι:
“Η θειομερσάλη είναι ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ δηλητηριώδης — ΔΕΝ έπρεπε ΠΟΤΕ να υπάρχει στα εμβόλια. Οι Geier et al. διαπίστωσαν: ⚠️ Μικροσκοπικές δόσεις καταστρέφουν τους ανθρώπινους νευρώνες, βλάπτουν τα μιτοχόνδρια και παραλύουν την αντιοξειδωτική άμυνα. ⚠️ Συνδέεται σε ανθρώπινες μελέτες με εμβρυϊκό θάνατο, συγγενείς ανωμαλίες, αυτισμό, ΔΕΠΥ και τικ.”
Στην αναφερόμενη μελέτη παρατηρούμε όντως τέτοιους ισχυρισμούς όπως:
«Η συνολική έρευνα […] δείχνει ότι είναι δηλητήριο σε πολύ μικρά επίπεδα, με πληθώρα επιβλαβών συνεπειών, ακόμη και στα επίπεδα που χορηγούνται σήμερα στα εμβόλια».
«η έκθεση σε thimerosal έχει άμεση σύνδεση με εμβρυϊκό/βρεφικό θάνατο και συγγενείς ανωμαλίες»
«έχει συνδεθεί με προβλήματα στις δοκιμασίες απόδοσης και αναπτυξιακές διαταραχές»
«προκαλεί νευρωνικό θάνατο και βλάβη»
Η επίμαχη μελέτη, στην οποία αναφέρονται τα εξεταζόμενα δημοσιεύματα, αποτελεί βιβλιογραφική ανασκόπηση1Geier DA, King PG, Hooker BS, et al. Thimerosal: Clinical, epidemiologic and biochemical studies. Clinica Chimica Acta. 2015;444:212-220. DOI: 10.1016/j.cca.2015.02.030. Αρχειοθετημένο εδώ. η οποία δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Clinica Chimica Acta το 2015 από ομάδα συγκεκριμένων ερευνητών, γνωστών για τον αντιεμβολιαστικό ακτιβισμό τους. Μάλιστα ο ένας διορίστηκε από τον Κένεντι στο πλαίσιο της προσπάθεια του να αποδείξει με κάθε τρόπο σύνδεση εμβολίων και αυτισμού.
Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι στην ανασκόπησή γίνεται συχνή παράθεση προηγούμενων ερευνών των ιδίων με κοινώς αποδεκτά μεθοδολογικά σφάλματα, όπως θα διαπιστώσουμε, ή με συμπεράσματα που μπορεί να είναι αποδεκτά στο συγκεκριμένο εργαστηριακό πλαίσιο, αλλά τα οποία δεν μπορούν να γενικευτούν αυτούσια σε ανθρώπινη κλίμακα και σε δοσολογία που ενδείκνυται στα χρησιμοποιούμενα εμβόλια.
Ανάλυση των ισχυρισμών
Νευροτοξικότητα
Σχετικά με την νευροτοξικότητα της θειομερσάλης και την βλάβη στους νευρώνες οι συγγραφείς στηρίζονται ιδιαίτερα σε δικές τους εργαστηριακές έρευνες2Geier DA, King PG, Geier MR. Mitochondrial dysfunction, impaired oxidative-reduction activity, degeneration, and death in human neuronal and fetal cells induced by low-level exposure to thimerosal and other metal compounds. Toxicological & Environmental Chemistry Reviews. 2009;91(4):735-749. DOI: 10.1080/02772240802246458 όπου διοχέτευσαν την ουσία σε κυτταρικές καλλιέργειες. Σε αυτά τα πειράματα σημειώθηκε όντως βλάβη στα μιτοχόνδρια, κυτταρικός θάνατος και διαταραχή του μεταβολισμού των κυττάρων. Οφείλουμε όμως να λάβουμε υπόψη ότι η γενίκευση αποτελεσμάτων από πιατάκι εργαστηρίου με μερικά κύτταρα, υπό ελεγχόμενες συνθήκες, μέχρι τον ανθρώπινο οργανισμό και τις δόσεις εμβολίων είναι πλήρως εσφαλμένη. Ακόμα πιο σημαντικό σημείο προσοχής, ωστόσο, στο πλαίσιο των συγκεκριμένων πειραμάτων, είναι ο έλεγχος της δοσολογίας, καθώς οποιαδήποτε ουσία, ακόμα και το νερό, αν ληφθεί σε μεγάλες δόσεις μπορεί να προκαλέσει προβλήματα υγείας. Στα εν λόγω πειράματα λοιπόν, συνυπολογίζοντας τις διαφορές στην μάζα, οι δόσεις που χορηγήθηκαν στα κύτταρα ήταν πολύ μεγαλύτερες από αυτές που θα χορηγούνταν μέσω εμβολίων στον ανθρώπινο οργανισμό.
Επίσης είναι σκόπιμο να εξετάσουμε και το γεγονός ότι σε όλες τις εξεταζόμενες αναρτήσεις γίνεται γενική αναφορά σε “υδράργυρο”, ωστόσο το είδος του υδραργύρου που χρησιμοποιείται είναι πολύ σημαντικό. Συγκεκριμένα στα εμβόλια χρησιμοποιείται ως συντηρητικό η θειομερσάλη, η οποία είναι οργανομεταλλική ένωση, όχι μεταλλικός υδράργυρος. Σε αντίθεση με τον μεταλλικό υδράργυρο που αποτελείται απο πολλές χιλιάδες άτομα υδραργύρου, η θειομερσάλη περιέχει πολλά άτομα άνθρακα, ένα άτομο θείου και ένα άτομο υδραργύρου.
Γνωρίζουμε ότι ο στοιχειακός (μεταλλικός) υδράργυρος είναι ιδιαίτερα επικίνδυνος κυρίως όταν εισπνέεται ως ατμός, ενώ όταν καταποθεί ως υγρό απορροφάται ελάχιστα από το γαστρεντερικό. Στην περίπτωση της θειομερσάλης, ωστόσο, πρόκειται για οργανική ένωση υδραργύρου που διασπάται/μεταβολίζεται σε αιθυλυδράργυρο (ethylmercury). Σε αυτή τη μορφή ο υδράργυρος θεωρείται λιγότερο τοξικός γιατί, μετά τη χορήγηση, ο αιθυλυδράργυρος που βρίσκεται στην θειομερσάλη απελευθερώνεται στον οργανισμό αλλά δεν συσσωρεύεται στο αίμα, καθώς αποβάλλεται σχετικά γρήγοραΈχει ημιζωή της τάξης λίγων ημερών με αναφορές να κάνουν λόγο για αποβολή εντός περίπου 5-6 ημερών σε ενήλικες. και σε μελέτες δεν παρατηρείται συσσώρευση στο αίμα μετά από τέτοιου τύπου εκθέσεις.3Lars Barregard, Dinko Rekić, Milena Horvat, Lisa Elmberg, Thomas Lundh, Olof Zachrisson, Toxicokinetics of Mercury after Long-Term Repeated Exposure to Thimerosal-Containing Vaccine, Toxicological Sciences, Volume 120, Issue 2, April 2011, Pages 499–506, https://doi.org/10.1093/toxsci/kfr009. Αρχειοθετημένη εδώ.
Ενώ λοιπόν γνωρίζουμε ότι ο μεταλλικός υδράργυρος είναι ιδιαίτερα τοξικός ακόμα και σε μικρές δόσειςΚυρίως όταν εισπνέεται ως ατμός, όταν καταναλωθεί βρώσιμα απορροφάται ελάχιστα, στην συγκεκριμένη περίπτωση, της θειομερσάλης, ο υδράργυρος έχει την μορφή του αιθυλυδράργυρου (ethylmercury), μιας οργανομεταλλικής ένωσης, που παίρνει το όνομά της από την αιθυλομάδα που περιέχει. Σε αυτή τη μορφή ο υδράργυρος θεωρείται λιγότερο τοξικός, καθώς μετά τη χορήγηση, ο αιθυλυδράργυρος που βρίσκεται στην θειομερσάλη απελευθερώνεται στον οργανισμό αλλά δεν συσσωρεύεται, αφού η ημι-ζωή του στο αίμα φτάνει τις λίγες μέρες σε ενήλικα άνθρωπο.
Πολλές φορές υπάρχει σύγχυση μεταξύ του αιθυλυδραργύρου με τον μεθυλυδράργυρο (methylmercury), που διαθέτει στην μεθυλομάδα, και είναι εκείνο το είδος υδραργύρου που συσσωρεύεται για μεγάλο διάστημα στους ιστούς του οργανισμού αυξάνοντας τον κίνδυνο για τοξικά αποτελέσματα.Ο μεθυλυδράργυρος είναι το είδος του υδραργύρου για τον οποίο οι ειδικοί κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου στο πλαίσιο κατανάλωσης ψαριών. Μπορεί κανείς να συμβουλευτεί τις οδηγίες και τα βιβλιογραφικά δεδομένα από τον Αμερικανικό Οργανισμό Φαρμάκων και Τροφίμων (FDA) σχετικά με την διάκριση των δύο, καθώς και για το αν υπάρχει κίνδυνος.
Σε αυτό το σημείο αξίζει να σημειώσουμε πως, για καθαρά πολιτικούς λόγους, η θειομερσάλη είχε αφαιρεθεί ήδη από τα περισσότερα εμβόλια στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ από τις αρχές του αιώνα. Οι λόγοι ήταν ακριβώς η πίεση από το κοινό η οποία προέκυψε από καμπάνιες επιστημονικής παραπληροφόρησης. Εκείνη την περίοδο, λόγω του τεταμένου κλίματος και στο πλαίσιο προσπάθειας να διατηρηθεί η εμπιστοσύνη του κοινού στα εμβόλια, παρότι δεν υπήρχε απολύτως καμία βάση στους ισχυρισμούς περί επικινδυνότητας της θειομερσάλης στα εμβόλια, δρομολογήθηκε η αφαίρεση της ουσίας και η αντικατάσταση της με άλλες τεχνικές συντήρησης. Οι ρυθμιστικές αρχές σε ΗΠΑ και Ευρώπη έλαβαν αυτή την απόφαση χρησιμοποιώντας ως πρόφαση δεδομένα για τον μεθυλυδράργυρο (θυμίζουμε ότι ο υδράργυρος από την θειομερσάλη μεταβολίζεται σε αιθυλυδράργυρο όχι μεθυλυδράργυρο στον ανθρώπινο οργανισμό) υπεργενικεύοντας και για την θειομερσάλη, καθώς δεν είχαν άλλα δεδομένα που να έδιναν κάποια ουσιαστική βάση για την κατάργησή της, αφού οι in vivo μελέτες των δύο ουσιών έχουν διαφορετικά αποτελέσματα τοξικότητας4Dórea JG, Farina M, Rocha JBT. Toxicity of ethylmercury (and Thimerosal): a comparison with methylmercury. Journal of Applied Toxicology. 2013;33(8):700-711. DOI: 10.1002/jat.2855. Αρχειοθετημένο εδώ.. Μπορεί κανείς να διαβάσει ολόκληρη την ανάλυση των δεδομένων την χρονιά της απόφασης κατάργησης από την Επιτροπή Ανοσολογικής Ασφάλειας του Ινστιτούτου Ιατρικής στις ΗΠΑ5US) M, Stratton K, Gable A, McCormick MC. Thimerosal-Containing Vaccines and Neurodevelopmental Disorders. Nih.gov. Published 2025. Accessed December 30, 2025. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK223724/ όπου ελέγχονται όλες οι προαναφερθείσες ασθένειες.
Έρευνες σε διάφορες χρονικές περιόδους ανά τον κόσμο που έχουν ελέγξει τις νευρολογικές και νευροψυχολογικές επιπτώσεις της χρήσης εμβολίων που περιέχουν θειομερσάλη σε πραγματικές δόσεις στον πληθυσμό συνοψίζονται στην πιο πρόσφατη αναφορά του Αμερικανικού Κέντρου Ελέγχου Ασθενειών (CDC). Συμπεραίνεται ότι δεν έχει παρατηρηθεί καμιά σύνδεση στα κλινικά δεδομένα εμβολιασμένων ανθρώπων με σχετικές ασθένειες. Συνεπώς, ο ισχυρισμός περί ανάπτυξης νευροτοξικότητας και νευρολογικών βλαβών από τις ενώσεις υδραργύρου που χρησιμοποιούνται ως συντηρητικά στα εμβόλια δεν υποστηρίζονται από μεγάλο όγκο δεδομένων πληθυσμού.
Αυτισμός, συγγενείς ανωμαλίες, βρεφικός θάνατος
Στην εξεταζόμενη ανασκόπηση παρουσιάζονται επίσης αναφορές δηλητηριάσεων με υδράργυρο πολύ μεγαλύτερης ποσότητας από των εμβολιαστικών δόσεων, αναφορές της βάσης VAERS (σύστημα αναφοράς ανεπιθύμητων ενεργειών των εμβολίων) όπου δεν υπάρχει έλεγχος για την ορθότητα της εκάστοτε δήλωσης και μελέτες σε ανθρώπινο πληθυσμό, που διεξήγαγαν οι ίδιοι οι ερευνητές που τελούν την ανασκόπηση, σχετικά με την σύνδεση του αυτισμού με συγκεκριμένο έκδοχο εμβολίων.
Αρχικά, όσον αφορά πιθανά προβλήματα κατά την εγκυμοσύνη ή τον τοκετό αυτά παρουσιάζονται όταν υπάρχει έκθεση της μητέρας σε περιβαλλοντικούς παράγοντες που περιέχουν πολύ υψηλότερες ποσότητες υδραργύρου, όπως έδειξε πρόσφατη μεγάλη πληθυσμιακή έρευνα στην Νότια Κορέα6Zinia SS, Yang KH, Lee EJ, Lim MN, Kim J, Kim WJ. Effects of heavy metal exposure during pregnancy on birth outcomes. Scientific Reports. 2023;13(1):18990. DOI: 10.1038/s41598-023-46271-0
Αναφορικά με νευροαναπτυξιακές ασθένειες, όπως ο αυτισμός, οι έρευνες που παρατίθενται, οι οποίες διεξήχθησαν από τους ίδιους ερευνητές που διεξήγαγαν την εξεταζόμενη ανασκόπηση, έχουν δεχτεί έντονη κριτική από την συντριπτική πλειονότητα της επιστημονικής κοινότητας για μεθοδολογικά σφάλματα και μη διαφανείς μεθόδους. Ήδη από το 2004 η Επιτροπή Ανοσολογικής Ασφάλειας των ΗΠΑ δηλώνει ότι:
«το σώμα των επιδημιολογικών στοιχείων ευνοεί την απόρριψη μιας αιτιώδους σχέσης μεταξύ εμβολίων με thimerosal και αυτισμού»
Μεγαλύτερες και πιο άρτιες μελέτες έχουν δείξει ότι δεν υπάρχει τέτοιου είδους σύνδεση. Για παράδειγμα το παιδιατρικό νοσοκομείο της Φιλαδέλφειας συνοψίζει κάποιες από αυτές σε ένα ενημερωτικό άρθρο για το κοινό. Μια άλλη ανασκόπηση μάλιστα επισημαίνει τόσο το άτοπο της συσχέτισης όσο και το αρνητικό στίγμα που άφησε η αφαίρεση της θειομερσάλης από τα εμβόλια, επιτείνοντας τελικά την επιστημονικά αβάσιμη ανησυχία του κοινού7Hurley AM, Tadrous M, Miller ES. Thimerosal-Containing Vaccines and Autism: A Review of Recent Epidemiologic Studies. The Journal of Pediatric Pharmacology and Therapeutics : JPPT. 2025;15(3):173. Accessed December 30, 2025. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3018252/. Ενώ άλλη μεγάλη ανασκόπηση διαλύει τον γενικότερο μύθο που συνδέει τα εμβόλια με τον αυτισμό και πέρα από τον υδράργυρο8Gabis LV, Attia OL, Goldman M, et al. The myth of vaccination and autism spectrum. European Journal of Paediatric Neurology. 2022;36(36):151-158. DOI: 10.1016/j.ejpn.2021.12.011. Επίσης, όπως είδαμε και προηγουμένως, το CDC απάντησε στον Kennedy με μια ανασκόπηση των διαθέσιμων δεδομένων που απορρίπτουν τις υπό εξέταση παρενέργειες.
Το πιο πειστικό επιχείρημα όμως είναι τα ίδια τα δεδομένα σε πραγματικές συνθήκες, καθώς τα ποσοστά αυτισμού όχι μόνο δεν μειώθηκαν τα τελευταία 25 χρόνια, μετά την κατάργηση της θειομερσάλης στα εμβόλια (πλην ορισμένων για την γρίπη και πλην χωρών του Παγκόσμιου Νότου), αλλά, αντίθετα, οι διαγνώσεις αυξήθηκαν.
Συγγραφείς
Οι κυριότεροι συγγραφείς της υπό εξέταση ανασκόπησης έχουν χάσει την αξιοπιστία τους και έχουν δεχθεί σφοδρή επιστημονική κριτική για την ακτιβιστική δράση τους κατά των εμβολίων, όπως επίσης για τα μεθοδολογικά σφάλαματα και την έκδηλη προκατάληψη που χαρακτηρίζει τον σχεδιασμό των πειραμάτων και την παρουσίαση των συμπερασμάτων τους.
Ο Mark R. Geier έχει συνδέσει το όνομά του με την προσπάθεια να δείξει αιτιώδη σχέση θειομερσάλης και αυτισμού. Σε αυτό το πλαίσιο, η δουλειά του έχει χαρακτηριστεί “σοβαρά ελαττωματική” και “μη ερμηνεύσιμη” από το Ινστιτούτο Ιατρικής των ΗΠΑ. Επίσης, η Αμερικανική Εταιρεία Παιδιατρικής έχει χαρακτηρίσει μια εργασία του ως έχουσα «πολυάριθμα εννοιολογικά και επιστημονικά ελαττώματα, παραλείψεις γεγονότων, ανακρίβειες και λανθασμένες δηλώσεις». Τα δικαστήρια στις ΗΠΑ έχουν χαρακτηρίσει την κατάθεσή του ως μάρτυρα για δήθεν βλάβες από εμβόλια ως «ανέντιμη», «μη αξιόπιστη» ενώ έχουν σημειώσει ότι δεν είναι ειδικός σε αυτά τα θέματα. Η ιατρική του άδεια έχει ανασταλεί ή ανακληθεί σε όλες τις πολιτείες όπου ήταν εγγεγραμμένος, με σοβαρές κατηγορίες (μη αποδεκτές/επικίνδυνες θεραπείες αυτιστικών παιδιών με Lupron και χηλικές θεραπείες, παραπλάνηση για τα προσόντα του και ούτω καθεξής), ενώ έχουν ανακληθεί και άρθρα του σε επιστημονικά περιοδικά9Deer B. What makes an expert? BMJ. 2007;334(7595):666-667. DOI: 10.1136/bmj.39146.498785.be.
Ο γιος του, David Geier, είναι εκείνος που διορίστηκε από τον Κένεντι για να βρει οποιαδήποτε σχέση εμβολίων και αυτισμού. Ενδεικτικό είναι ότι δεν έχει καν μεταπτυχιακό σε οποιοδήποτε αντικείμενο. Έχει επίσης κατηγορηθεί για αθέμιτες θεραπείες για τον αυτισμό μαζί με τον πατέρα του, ενώ δεν έχει καν άδεια άσκησης ιατρικής. Επίσης έχει υπάρξει μάρτυρας σε παρόμοιες υποθέσεις.
Άλλος συν-συγγραφέας με αρνητικό ιστορικό άσκησης της επιστήμης είναι ο Brian S. Hooker ο οποίος είναι αντιεμβολιαστής με πολλές δημοσιεύσεις που υποτίθεται πως «έχουν βρει» συσχετίσεις εμβολίων-αυτισμού/άλλων διαταραχών. Ο Hooker έχει συνεργαστεί επίσης και με έναν άλλο διάσημο αντιεμβολιαστή, τον Andrew Wakefield, ενώ έρευνα του με τους προαναφερθέντες έχει ανακληθεί λόγω σφαλμάτων. Σχετικά με την Janet K. Kern γνωρίζουμε έχει συνεργαστεί πολλές φορές με τους προηγούμενους και συμμετείχε στα ανακληθέντα άρθρα. Ο Paul G. King συνδέεται επίσης με ακτιβιστική δράση κατά της θειομερσάλης μέσω του “Coalition for Mercury-free Drugs“, γεγονός που υποδηλώνει προκατάληψη, καθώς και ιδεολογική και επαγγελματική σύγκρουση συμφερόντων.
Συμπέρασμα
Λαμβάνοντας υπόψη τα παραπάνω δεδομένα, καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι η θειομερσάλη, και κατ’ επέκταση ο αιθυλυδράργυρος, στις ποσότητες που περιέχεται στα εμβόλια δεν παρουσιάζει επικινδυνότητα στον ανθρώπινο οργανισμό ούτε συσσωρεύεται στο αίμα για μεγάλο χρονικό διάστημα. Πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες στα ανθρώπινα κύτταρα έχουν φανεί μόνο σε πειράματα που έχουν γινει σε εργαστηριακές συνθήκες, με χρήση κυτταρικών καλλιεργειών, ή σε περιπτώσεις περιβαλλοντικής ρύπανσης και πολύ υψηλών συγκεντρώσεων.
Επίσης, χρειάζεται προσοχή στην διάκριση μεταξύ αιθυλυδραργύρου και μεθυλυδραργύρου καθώς είναι διαφορετικά είδη υδραργύρου με τελείως διαφορετική συμπεριφορά στον οργανισμό. Η σύγχυση μεταξύ τους οδήγησε στην αντικατάσταση της θειομερσάλης ως συντηρητικό και αντιμικροβιακό μέσο, χωρίς να συνηγορούν σε αυτό πραγματικά δεδομένα που να την ενοχοποιούν για κάτι.
Η παρανόηση αυτή, καθώς και ο δικαιολογημένος φόβος για τις πιθανές επιπτώσεις στην υγεία από άλλες μορφές υδραργύρου, αποτέλεσε χρήσιμο εργαλείο για μέλη της επιστημονικής κοινότητας που δραστηριοποιούνται ως ακτιβιστές κατά των εμβολίων ώστε να διασπείρουν ψευδείς ειδήσεις και παραπληροφόρηση σχετικά με υποτιθέμενες συσχετίσεις μεταξύ των εμβολίων και σειρά διαταραχών, συμπεριλαμβανομένου και του αυτισμού10Baker JP. Mercury, Vaccines, and Autism. American Journal of Public Health. 2008;98(2):244-253. DOI: 10.2105/ajph.2007.113159, με στόχο τόσο τις υλικές απολαβές από την πώληση ψευδοεπιστημονικών θεραπειών όσο και την ενίσχυση της καριέρας τους. Οι εν λόγω καμπάνιες κατά των εμβολίων συνεχίζονται, παρότι οι διαγνώσεις αυτισμού συνέχισαν να αυξάνονται μέχρι σήμερα από την απόσυρση της θειομερσάλης από τα περισσότερα εμβόλια του Παγκόσμιου Βορρά πριν από 25 χρόνια.
Πτυχιούχος Ψυχολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και κάτοχος μεταπτυχιακού διπλώματος στις Νευροεπιστήμες από το Πανεπιστήμιο της Κρήτης, με εμπειρία στην ανάλυση επιστημονικών δεδομένων και ψευδοεπιστημονικών ισχυρισμών στο πλαίσιο επικοινωνίας της επιστήμης.
