Στο πλαίσιο εξέτασης των τάσεων παραπληροφόρησης στην Ευρώπη, το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο Ψηφιακών Μέσων (EDMO) μαζεύει στοιχεία από όλα τα μέλη του στην Ευρώπη αναφορικά με την θεματολογία που κάλυψαν τον προηγούμενο μήνα. Αυτή η αναφορά περιέχει οπτικοποιημένα στοιχεία για το ποιά θέματα απασχόλησαν τους οργανισμούς fact-checking στην Ευρώπη και δίνουν μια συνολική εικόνα των αφηγημάτων παραπληροφόρησης που περνάνε εθνικά σύνορα και εμφανίζονται με διαφορετικές μορφές σε πολλαπλές χώρες. Δεδομένου του ενδιαφέροντος που εμφανίζει αυτή η συνολική προσέγγιση στην ταυτοποίηση των τάσεων παραπληροφόρησης ανά διαφορετικές χρονικές περιόδους, ως FactReview παρουσιάζουμε αυτά τα στοιχεία στα ελληνικά με συνοπτική περιγραφή ώστε να υπάρχει η δυνατότητα, για όποιον ενδιαφέρεται, παρακολούθησης της κατάστασης διασποράς ψευδών ισχυρισμών στην Ευρώπη.
Τα δεδομένα της αναφοράς και τα θέματα παραπληροφόρησης
Οι 34 οργανισμοί του δικτύου ελέγχου γεγονότων του EDMO, οι οποίοι συνεισέφεραν στοιχεία για την εν λόγω αναφορά, δημοσίευσαν συνολικά 1,633 άρθρα fact-checking μέσα στον Ιανουάριο του 2026.Οι οργανισμοί ελέγχου γεγονότων που συνεισέφεραν υλικό γι’ αυτή την αναφορά: 15min, AFP, APA, CORRECTIV, Deutsche Welle, Delfi Lithuania, Delfi Estonia, Demagog.org.pl, Demagog.cz, Demagog.sk, dpa, EFE Verifica, Ellinika Hoaxes, Fact Check Cyprus, Factcheck Vlaanderen, Faktabaari, Funky Citizens, Greece Fact Check, INFOVERITAS, Källkritikbyrån, Knack, Lakmusz, Maldita, Newtral, Oštro, Pagella Politica/Facta, Polígrafo, Pravda Association Poland, Provereno, Re:Baltica, The Journal FactCheck, TjekDet, Verificat, VRT NWS. Θα βρείτε ολόκληρη την 56η αναφορά του EDMO στα αγγλικά εδώ και στα ελληνικά εδώ.
Κατά τη διάρκεια του Ιανουαρίου, το θέμα που στοχοποιήθηκε περισσότερο ήταν η Ευρωπαϊκή Ένωση. Παράλληλα, οι ψευδείς ειδήσεις που σχετίζονται με τον πόλεμο στην Ουκρανία και με τη μετανάστευση μειώθηκαν κατά τρεις και τέσσερις ποσοστιαίες μονάδες αντίστοιχα. Το ποσοστό παραπληροφόρησης στα υπόλοιπα θέματα που παρακολουθούνται παρέμεινε σταθερό, με μόνο μικρές διακυμάνσεις.
Ενδεικτικά, κάποια από τα θέματα που καλύφθηκαν τον Ιανουάριο είναι τα εξής:
- Παραπληροφόρηση σχετικά με την Ευρωπαϊκή Ένωση – 122 άρθρα (7%)
- Παραπληροφόρηση σχετικά με τον πόλεμο στην Ουκρανία – 96 άρθρα (6%)
- Παραπληροφόρηση σχετικά με θέματα μετανάστευσης – 88 άρθρα (5%)
- Παραπληροφόρηση σχετικά με την κλιματική αλλαγή – 59 άρθρα (4%)
- Παραπληροφόρηση σχετικά με την πανδημία της COVID-19 – 25 άρθρα (2%)
- Παραπληροφόρηση σχετικά με την Γάζα και το Ισραήλ – 12 άρθρα (1%)
- Παραπληροφόρηση κατά της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας – 12 άρθρα (1%)
Πολιτικές κρίσεις σε όλο το κόσμο τροφοδοτούν ψευδείς ειδήσεις
Το 2026 ξεκίνησε με έντονο διεθνές ενδιαφέρον των ΜΜΕ για την κρίση στη Βενεζουέλα, όπου οι Ηνωμένες Πολιτείες εξαπέλυσαν στρατιωτική επιχείρηση – συμπεριλαμβανομένων αεροπορικών πληγμάτων – και συνέλαβαν τον πρόεδρο της χώρας, Νικολάς Μαδούρο. Το γεγονός τροφοδότησε τη διάδοση βίντεο και εικόνων (τα οποία είτε δημιουργήθηκαν με ΤΝ ή παρουσιάστηκαν εκτός πλαισίου) που διόγκωναν τη στήριξη των Βενεζουελάνων στην απαγωγή, παρουσίαζαν παραπλανητικά τη φυλάκισή του ή διαστρέβλωναν τα υποτιθέμενα εγκλήματα του καθεστώτος Μαδούρο.
Η διπλωματική κρίση ανάμεσα στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ για τη Γροιλανδία ακολούθησε αμέσως την κρίση που συνδέθηκε με τη Βενεζουέλα και γρήγορα έγινε θέμα ενδιαφέροντος στη διεθνή ειδησεογραφία. Ένα κύμα από ψευδείς ισχυρισμούς και παραπλανητικό περιεχόμενο άρχισε να κυκλοφορεί, συχνά αναπαράγοντας σημεία συζήτησης και ενέργειες της αμερικανικής κυβέρνησης. Σκανδαλοθηρικές ψευδείς ειδήσεις – όπως κατασκευασμένα δημοσιεύματα ότι η Ρωσία εντάχθηκε στην άμυνα της Γροιλανδίας, ή ότι οι ΗΠΑ αποσύρουν τις αεροπορικές τους βάσεις από την Ευρώπη – μαζί με παραπλανητικές επιθέσεις που στοχοποιούσαν ευρωπαϊκές χώρες (για παράδειγμα, ισχυρισμούς ότι γερμανικά στρατεύματα αποχώρησαν από τη Γροιλανδία υπό τον φόβο αμερικανικών δασμών) συνέβαλαν στην πληροφοριακή σύγχυση γύρω από το θέμα. Μετά την ομιλία του προέδρου Τραμπ στο Νταβός – όπου έκανε υποχώρηση στις δηλώσεις του συγκριτικά με προηγούμενες επιθετικές θέσεις και ανακοινώσεις, παρότι έκανε πολλές ψευδείς ή παραπλανητικές δηλώσεις για τη Γροιλανδία και άλλα ζητήματα – η διάδοση παραπληροφόρησης γύρω από αυτό το θέμα μειώθηκε σημαντικά και το μερίδιο των ψευδών ισχυρισμών που σχετίζονται με τη Γροιλανδία επί της συνολικά ανιχνευθείσας παραπληροφόρησης παρέμεινε σχετικά χαμηλό (3% τον Ιανουάριο).
Μαζικές διαδηλώσεις ξέσπασαν στα τέλη Δεκεμβρίου 2025 στο Ιράν κατά του καθεστώτος των Αγιατολάχ και, στις αρχές Ιανουαρίου, σχετική παραπληροφόρηση άρχισε να διαδίδεται στην Ευρώπη, με βίντεο και εικόνες που υποτίθεται ότι απεικόνιζαν τις διαδηλώσεις. Το περιεχόμενο που δημιουργήθηκε με ΤΝ χρησιμοποιήθηκε ευρέως για να παράγει (και να αποφέρει έσοδα από) ψεύτικο οπτικό υλικό με διαδηλωτές, ενώ πραγματικό υλικό κυκλοφορούσε συχνά εκτός του αρχικού του πλαισίου: για παράδειγμα βίντεο από επεισόδια στην Ελλάδα, που χρονολογούνται από τον Νοέμβριο 2025, παρουσιάζονταν ως πλάνα από τις διαδηλώσεις στο Ιράν. Η προσοχή των ΜΜΕ στο Ιράν οδήγησε επίσης στην κυκλοφορία φιλοκαθεστωτικής παραπληροφόρησης στην Ευρώπη, όπως ότι οι γυναίκες στο Ιράν υποτίθεται ότι απολαμβάνουν εκτεταμένα δικαιώματα.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, ξέσπασε πολιτική κρίση όταν ομοσπονδιακοί πράκτορες μετανάστευσης της ICE σκότωσαν τη Renee Nicole Good και, σε άλλη περίπτωση, τον Alex Pretti στη Μινεάπολη. Τα περιστατικά αυτά πυροδότησαν εκτεταμένες διαμαρτυρίες και αναταραχή στα social media, που συνέβαλαν στη διάχυση ψευδών πληροφοριών και στην Ευρώπη, ιδίως σε ό,τι αφορά την ταυτότητα των θυμάτων και τη ζωή τους καθώς και την ταυτότητα του δράστη, του οποίου τα χαρακτηριστικά του προσώπου είχαν δημιουργηθεί με τεχνητή νοημοσύνη. Η ΤΝ χρησιμοποιήθηκε επίσης για να δημιουργεί βίντεο που υποτίθεται ότι δείχνουν τη σκηνή της δολοφονίας, διαδίδοντας παραπληροφόρηση για τη δυναμική του περιστατικού και σκηνοθετώντας ανύπαρκτες συγκρούσεις μεταξύ πολιτών, ακόμη και αστυνομικών, με πράκτορες της ICE.
Παραπληροφόρηση για την Ευρωπαϊκή Ένωση
Η Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί επαναλαμβανόμενο στόχο παραπληροφόρησης που κυκλοφορεί στην Ευρώπη. Αυτό το ρεύμα παραπληροφόρησης δεν έπεσε ποτέ κάτω από το 5% της συνολικά ανιχνευθείσας παραπληροφόρησης τους τελευταίους 12 μήνες και, τον Ιανουάριο 2026, ήταν το υψηλότερο από όσα παρακολουθεί το EDMO. Αυτό πιθανότατα συνδέεται με την υιοθέτηση του ευρώ από τη Βουλγαρία και με την υπογραφή της συμφωνίας ΕΕ–Mercosur, που πυροδότησε αγροτικές κινητοποιήσεις σε διάφορες χώρες. Το σκάνδαλο διαφθοράς που αφορούσε την πρώην αντιπρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Federica Mogherini, συνέβαλε επίσης στην κυκλοφορία ψευδών ισχυρισμών για διάφορους ευρωπαϊκούς εκπροσώπους
Πιο συγκεκριμένα, ισχυρισμοί ότι τα νεοτυπωμένα «βουλγαρικά ευρώ» δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε χώρες όπως η Γερμανία έχουν διαψευστεί στη Βουλγαρία, ενώ σε όλη την Ευρώπη κυκλοφόρησαν ψευδείς ειδήσεις σχετικά με τις προδιαγραφές της συμφωνίας ΕΕ–Mercosur καθώς και παραπληροφόρηση για την υποτιθέμενη καταστολή των σχετικών αγροτικών διαμαρτυριών. Η τεχνητή νοημοσύνη χρησιμοποιήθηκε ευρέως για να δημιουργεί εικόνες και βίντεο των διαδηλώσεων, όπως αυτό με ένα κοπάδι ταύρων να κατευθύνεται εναντίον της αστυνομίας στη Γαλλία. Παράλληλα, κορυφαίες θεσμικές προσωπικότητες της Ευρώπης, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ursula von der Leyen, η Ύπατη Εκπρόσωπος της ΕΕ Kaja Kallas, και η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας Christine Lagarde, έγιναν στόχος ψευδών ισχυρισμών.
Νέο ρεκόρ: Ένας στους πέντε ισχυρισμούς που εξετάστηκαν από fact-checkers τον Ιανουάριο έκανε χρήση υλικού δημιουργημένου με τεχνητή νοημοσύνη
Το ποσοστό του περιεχομένου παραπληροφόρησης που δημιουργήθηκε ή αλλοιώθηκε με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης σημείωσε νέο ρεκόρ. Από τα 1,633 άρθρα fact-checking, τα 325 αφορούσαν τέτοιο περιεχόμενο, δηλαδή 20% του συνόλου.
Το ποσοστό της παραπληροφόρησης που παράγεται με ΤΝ αυξάνεται σταθερά τους τελευταίους μήνες. Όπως φάνηκε και στις προηγούμενες διαφάνειες, οι κρίσεις στη Βενεζουέλα, στο Ιράν και στις ΗΠΑ, καθώς και οι αγροτικές κινητοποιήσεις στην ΕΕ, τροφοδότησαν την παραγωγή παραπλανητικού περιεχομένου με ΤΝ. Συγκεκριμένα, η έρευνα της Maldita αποκάλυψε ένα δίκτυο λογαριασμών στο TikTok που εκμεταλλεύονταν την πολιτική πόλωση για να αποκομίζουν έσοδα από το περιεχόμενό τους, με βίντεο ΤΝ που έδειχναν διαδηλώσεις στο Ιράν, στη Βενεζουέλα ή υπέρ της Παλαιστίνης. Το σιδηροδρομικό δυστύχημα στην Ισπανία, καθώς και η πρωτοφανής χιονόπτωση στην Καμτσάτκα της Ρωσίας, αποτέλεσαν επίσης αντικείμενο παραγωγής περιεχομένου με ΤΝ: αυτό υποδηλώνει μια τάση χρήσης της ΤΝ ως εργαλείο εμπορευματοποίησης, που βασίζεται στην εκμετάλλευση της επικαιρότητας (breaking news) για τη διάδοση συναισθηματικού και ψευδούς περιεχομένου.
Οι 4 ιστορίες με την πιο ευρεία κυκλοφορία στην Ευρωπαϊκή Ένωση τον Ιανουάριο με βάση τις αναφορές οργανισμών ελέγχου γεγονότων
■ Βίντεο και εικόνες (ΤΝ ή εκτός πλαισίου) με Βενεζουελάνους να «γιορτάζουν» τη σύλληψη του Μαδούρο
● Βίντεο και εικόνες (ΤΝ ή εκτός πλαισίου) για πρόσφατες διαδηλώσεις στο Ιράν
▲ Βίντεο και εικόνες (ΤΝ ή εκτός πλαισίου) για διαδηλώσεις κατά της ICE στις ΗΠΑ
◆ Ψευδείς ειδήσεις για τη δυναμική της δολοφονίας της Renee Nicole Good από την ICE και για την ταυτότητα των εμπλεκομένων
Ενδεικτικά θέματα επιβεβαιωμένης παραπληροφόρησης σε εθνικό επίπεδο
Ιταλία:
Ένα παραπλανητικό βίντεο μετέτρεψε τη Μελόνι σε αντιαμερικανικό σύμβολο στα social media σε μισό κόσμο.
Ουγγαρία:
Ο πρωθυπουργός Βίκτορ Όρμπαν ισχυρίζεται ότι οι Βρυξέλλες θέλουν να καταργήσουν τη 13η σύνταξη στην Ουγγαρία και άλλα μέτρα στήριξης.
Τσεχία:
Η ευρωβουλευτής Danuše Nerudová ισχυρίστηκε ότι η Ρωσία «βομβαρδίζει» την Τσεχία με παγωμένο καιρό με στόχο να αποσταθεροποιήσει τη χώρα.
Ισπανία:
Το σχέδιο νομιμοποίησης μεταναστών της Ισπανίας θα επιτρέψει σε περίπου 500.000 ανθρώπους να ψηφίσουν στις γενικές εκλογές του 2027.
Η σημασία της αναφοράς και η ροή πληροφοριών από τις χώρες της Ευρώπης
Τα στοιχεία από τις αναφορές του EDMO αποτελούν χρήσιμο υλικό τόσο για ερευνητές όσο και για όσους θέλουν να παρακολουθούν την κατάσταση παραπληροφόρησης εντός της Ευρώπης. Κάθε οργανισμός ελέγχου γεγονότων που συμμετέχει παρέχοντας δεδομένα για την αναφορά στηρίζεται μεταξύ άλλων στο αναγνωστικό κοινό του προκειμένου να μπορεί να εντοπίζει έγκαιρα και αποτελεσματικά ψευδείς ισχυρισμούς. Όταν εντοπίζετε αναρτήσεις ή άρθρα τα οποία θεωρείτε ότι ενδέχεται να μην είναι ακριβή μπορείτε να μας ενημερώνετε τόσο μέσω της φόρμας επικοινωνίας στη σελίδα μας όσο και με άμεσα μηνύματα στα social media.
Συντακτική ομάδα
