Στο πλαίσιο εξέτασης των τάσεων παραπληροφόρησης στην Ευρώπη, το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο Ψηφιακών Μέσων (EDMO) μαζεύει στοιχεία από όλα τα μέλη του στην Ευρώπη αναφορικά με την θεματολογία που κάλυψαν τον προηγούμενο μήνα. Αυτή η αναφορά περιέχει οπτικοποιημένα στοιχεία για το ποιά θέματα απασχόλησαν τους οργανισμούς fact-checking στην Ευρώπη και δίνουν μια συνολική εικόνα των αφηγημάτων παραπληροφόρησης που περνάνε εθνικά σύνορα και εμφανίζονται με διαφορετικές μορφές σε πολλαπλές χώρες. Δεδομένου του ενδιαφέροντος που εμφανίζει αυτή η συνολική προσέγγιση στην ταυτοποίηση των τάσεων παραπληροφόρησης ανά διαφορετικές χρονικές περιόδους, ως FactReview παρουσιάζουμε αυτά τα στοιχεία στα ελληνικά με συνοπτική περιγραφή ώστε να υπάρχει η δυνατότητα, για όποιον ενδιαφέρεται, παρακολούθησης της κατάστασης διασποράς ψευδών ισχυρισμών στην Ευρώπη.
Τα δεδομένα της αναφοράς και τα θέματα παραπληροφόρησης
Οι 38 οργανισμοί του δικτύου ελέγχου γεγονότων του EDMO, οι οποίοι συνεισέφεραν στοιχεία για την εν λόγω αναφορά, δημοσίευσαν συνολικά 1,605 άρθρα fact-checking μέσα στον Δεκέμβριο του 2025.Οι οργανισμοί ελέγχου γεγονότων που συνεισέφεραν υλικό γι’ αυτή την αναφορά: APA, AFP, CORRECTIV, Delfi Lithuania, Delfi Estonia, Demagog.cz, Demagog.org.pl, Demagog.sk, Deutsche Welle, dpa, EFE Verifica, Ellinika Hoaxes, Fact Check Cyprus, FactReview, Factcheck Vlaanderen, Faktabaari, Faktisk, Funky Citizens, Greece Fact Check, INFOVERITAS, Källkritikbyrån, Knack, Lakmusz, Maldita.es, Newtral, Nieuwscheckers, Oštro, Pagella Politica/Facta, Polígrafo, Pravda Association, Media Provereno, Re:Baltica, MEFOS, The Journal Ireland, TjekDet, VerificaRTVE, VRT NWS, 15min. Θα βρείτε ολόκληρη την 55η αναφορά του EDMO στα αγγλικά εδώ και στα ελληνικά εδώ.
Συνεχίζοντας την τάση που είχε καταγραφεί τον Νοέμβριο του 2025, τα θέματα που στοχεύονται περισσότερο από την παραπληροφόρηση είναι η μετανάστευση, ο πόλεμος στην Ουκρανία και η Ευρωπαϊκή Ένωση. Το μερίδιο παραπληροφόρησης στα υπόλοιπα θέματα που παρακολουθούνται σε αυτές τις αναφορές παρέμεινε σταθερό, με μόνο μικρές διακυμάνσεις.
Ενδεικτικά, κάποια από τα θέματα που καλύφθηκαν τον Δεκέμβριο είναι τα εξής:
- Παραπληροφόρηση σχετικά με θέματα μετανάστευσης – 150 άρθρα (9%)
- Παραπληροφόρηση σχετικά με τον πόλεμο στην Ουκρανία – 146 άρθρα (9%)
- Παραπληροφόρηση σχετικά με την Ευρωπαϊκή Ένωση – 107 άρθρα (7%)
- Παραπληροφόρηση σχετικά με την κλιματική αλλαγή – 60 άρθρα (4%)
- Παραπληροφόρηση σχετικά με την Γάζα και το Ισραήλ – 50 άρθρα (3%)
- Παραπληροφόρηση σχετικά με την πανδημία της COVID-19 – 31 άρθρα (2%)
- Παραπληροφόρηση κατά της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας – 25 άρθρα (2%)
Η παραπληροφόρηση που παράγεται με Τεχνητή Νοημοσύνη καταγράφει νέο ρεκόρ
Το ποσοστό του περιεχομένου παραπληροφόρησης που δημιουργήθηκε ή αλλοιώθηκε με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης σημείωσε νέο ρεκόρ. Από τα 1,605 άρθρα fact-checking, τα 252 αφορούσαν τέτοιο περιεχόμενο, δηλαδή 16% του συνόλου.
Το μερίδιο της παραπληροφόρησης που σχετίζεται με υλικό AI αυξάνεται σταθερά τους τελευταίους μήνες. Η τεχνολογία αυτή έχει επιτρέψει τη δημιουργία ιδιαίτερα συναισθηματικού, ρεαλιστικού, αλλά ψευδούς, περιεχομένου για τρέχοντα γεγονότα και επίκαιρα ζητήματα. Αυτό το περιεχόμενο διαμοιράζεται ευρέως για δύο βασικούς λόγους: πρώτον, επειδή έχει μεγάλη δυνατότητα να “μετατρέψει” την αλληλεπίδραση (views, clicks, σχόλια) σε έσοδα στις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, και δεύτερον επειδή είναι αποτελεσματικό στο να οξύνει περαιτέρω την πόλωση στη δημόσια συζήτηση προς όφελος εξτρεμιστικών ή εχθρικών δρώντων. Ευρύτερες και πιο οργανωμένες εκστρατείες παραπληροφόρησης (π.χ. ρωσική πολεμική προπαγάνδα) βασίζονται επίσης ολοένα και περισσότερο σε περιεχόμενο που παράγεται με AI, καθώς επιτρέπει τη γρήγορη και χαμηλού κόστους παραγωγή πειστικού πλαστού υλικού όπως εικόνες και βίντεο.
Παραπληροφόρηση για την Ευρωπαϊκή Ένωση
Τον Δεκέμβριο του 2025, τα πιο διαδεδομένα αφηγήματα παραπληροφόρησης για την ΕΕ αξιοποίησαν την επικαιρότητα ώστε να την παρουσιάσουν ως μια μη δημοφιλή, αυταρχική και αδύναμη οντότητα, που κυβερνάται από μια διεφθαρμένη και υποκριτική ηγεσία.
Οι διαδηλώσεις στη Βουλγαρία παρουσιάστηκαν ευρέως ως “επιθυμία της χώρας να φύγει από την ΕΕ”, ενώ στην πραγματικότητα αφορούσαν τη διαφθορά. Το πρόστιμο που επιβλήθηκε στην πλατφόρμα X στο πλαίσιο του Κανονισμού για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA) παρουσιάστηκε ως τρόπος επιβολής λογοκρισίας και φίμωσης της ελευθερίας του λόγου (παρότι σχετιζόταν με το παραπλανητικό σύστημα της “επιβεβαίωσης ταυτότητας” – “blue checkmark”, την έλλειψη διαφάνειας και την έλλειψη πρόσβασης σε δεδομένα). Επιπρόσθετα, η ΕΕ κατηγορήθηκε ότι συλλαμβάνει ανθρώπους για τις ιδέες τους (και το Ηνωμένο Βασίλειο αποτέλεσε επίσης στόχο παρόμοιας εκστρατείας).
Οι κινητοποιήσεις των αγροτών παρουσιάστηκαν ως “εξέγερση κατά της ΕΕ” και το μέγεθος/αντίκτυπός τους διογκώθηκε με περιεχόμενο που είχε παραχθεί με AI, καθώς και με παλιά, άσχετα βίντεο και εικόνες. Υποστηρίχθηκε επίσης ότι η Ιταλίδα πρωθυπουργός, Giorgia Meloni, “πήρε πίσω” τα αποθέματα χρυσού της Ιταλίας από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα για να τα αποδώσει στο ιταλικό κράτος, ενώ το όριο των 10,000 ευρώ στις πληρωμές με μετρητά παρουσιάστηκε ως “το τέλος της οικονομικής ελευθερίας” στην Ευρώπη.
Σε ό,τι αφορά την πολιτική ηγεσία της ΕΕ, ένας viral ισχυρισμός ανέφερε ότι η Πρόεδρος Ursula von der Leyen αποχώρησε από το Κοινοβούλιο αφού ο Ούγγρος πρωθυπουργός Viktor Orbán φέρεται να αποκάλυψε επιβαρυντικές πληροφορίες για εκείνη. Επιπλέον, μια viral εικόνα παραγόμενη με AI παρουσίαζε την Αντιπρόεδρο Kaja Kallas, γνωστή για τη σκληρή στάση της απέναντι στη Ρωσία λόγω της επίθεσής της στην Ουκρανία, ως “σοβιετική πρωτοπόρο”.
Κάθε Χριστούγεννα, η χριστιανοσύνη “δέχεται επίθεση” στην Ευρώπη
Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις και η ΕΕ αποτέλεσαν επίσης δευτερεύοντες στόχους ξενοφοβικών και ισλαμοφοβικών εκστρατειών παραπληροφόρησης, με την κατηγορία ότι είναι υπερβολικά επιεικείς απέναντι στη μετανάστευση. Όπως και τα προηγούμενα χρόνια, η χριστουγεννιάτικη περίοδος αξιοποιήθηκε για τη διάδοση του ισλαμοφοβικού ισχυρισμού ότι οι μουσουλμάνοι απειλούν τις χριστιανικές παραδόσεις σε όλη την Ευρώπη, ενώ οι Ευρωπαίοι πολιτικοί “δεν κάνουν τίποτα”.
Παραπλανητικά βίντεο συνέβαλαν στη διάδοση του ισχυρισμού ότι μουσουλμάνοι “εισβάλλουν” ή επιτίθενται σε χριστουγεννιάτικες αγορές, καλούν σε “ισλαμική τζιχάντ” και καταστρέφουν χριστουγεννιάτικα δέντρα. Περιεχόμενο παραγόμενο με AI χρησιμοποιήθηκε επίσης για να καλλιεργήσει φόβο και να ενισχύσει το αφήγημα ότι οι μουσουλμάνοι μετανάστες είναι “εχθρικοί” προς τα Χριστούγεννα.
Αυτές οι ψευδείς ειδήσεις, που στοχεύουν να παρουσιάσουν την Ευρώπη ως μια ήπειρο που κατακλύζεται από βίαιους μουσουλμάνους μετανάστες, συνάδουν με τη θεωρία συνωμοσίας της “Μεγάλης Αντικατάστασης” (Great Replacement), σύμφωνα με την οποία η Ευρώπη “χάνει την ταυτότητά της” λόγω της λεγόμενης “εθνοτικής αντικατάστασης”. Η θεωρία αυτή υποστηρίζεται από ακροδεξιά πολιτικά κόμματα στην Ευρώπη, καθώς και από την τρέχουσα κυβέρνηση των ΗΠΑ, η οποία την ανέφερε στην Εθνική Στρατηγική Ασφαλείας της, εν μέρει ως πιθανό λόγο για μια μελλοντική αποστασιοποίηση από συμμαχίες στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ.
Σε διεθνές επίπεδο, ισλαμοφοβικό, αντισημιτικό και αντιμεταναστευτικό περιεχόμενο διαδόθηκε μετά, για παράδειγμα, τη σφαγή στο Bondi Beach στο Σίδνεϊ, με ψευδείς ισχυρισμούς ότι μουσουλμάνοι “γιόρτασαν” την επίθεση πυροδοτώντας πυροτεχνήματα ή ότι ο δράστης ήταν Ισραηλινός πολίτης.
* Τον Δεκέμβριο του 2025 κυκλοφόρησαν διάφορες ψευδείς ειδήσεις σχετικά με τον πόλεμο στην Ουκρανία, ο οποίος παραμένει βασικό πεδίο δράσης της φιλορωσικής παραπληροφόρησης, όμως, σύμφωνα με το EDMO, δεν παρατηρήθηκαν σημαντικές αλλαγές στα βασικά αφηγήματα.
Οι 4 ιστορίες με την πιο ευρεία κυκλοφορία στην Ευρωπαϊκή Ένωση τον Δεκέμβριο με βάση τις αναφορές οργανισμών ελέγχου γεγονότων
■ Εικόνες και βίντεο που “αποδεικνύουν” ότι μουσουλμάνοι επιτίθενται σε χριστουγεννιάτικες αγορές στην Ευρώπη
● Παραπληροφόρηση σχετικά με την ταυτότητα του δράστη των πυροβολισμών στο Bondi Beach (Σίδνεϊ)
▲ Ο Ουκρανός πρόεδρος Volodymyr Zelensky αγόρασε τη βίλα του Bill Cosby
◆ Η Βουλγαρία διαδηλώνει ενάντια στην υιοθέτηση του ευρώ
Ενδεικτικά θέματα επιβεβαιωμένης παραπληροφόρησης σε εθνικό επίπεδο
Ιρλανδία:
Ο εκπαιδευτικός Enoch Burke καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη λόγω των πεποιθήσεών του για τα τρανς άτομα.
Γερμανία:
Οι αλλοδαποί δεν έχουν δικαίωμα να συγκεντρώνονται στη Γερμανία.
Εσθονία:
Η μαζική, “ανεξέλεγκτη” μετανάστευση και οι Ουκρανοί πρόσφυγες “επανέφεραν” τον HIV στην Εσθονία.
Ρουμανία:
Το άδειασμα τεχνητών λιμνών στη Ρουμανία είναι μέρος ενός σχεδίου “αποπληθυσμού” με στόχο την κατάληψη πόρων.
Η σημασία της αναφοράς και η ροή πληροφοριών από τις χώρες της Ευρώπης
Τα στοιχεία από τις αναφορές του EDMO αποτελούν χρήσιμο υλικό τόσο για ερευνητές όσο και για όσους θέλουν να παρακολουθούν την κατάσταση παραπληροφόρησης εντός της Ευρώπης. Κάθε οργανισμός ελέγχου γεγονότων που συμμετέχει παρέχοντας δεδομένα για την αναφορά στηρίζεται μεταξύ άλλων στο αναγνωστικό κοινό του προκειμένου να μπορεί να εντοπίζει έγκαιρα και αποτελεσματικά ψευδείς ισχυρισμούς. Όταν εντοπίζετε αναρτήσεις ή άρθρα τα οποία θεωρείτε ότι ενδέχεται να μην είναι ακριβή μπορείτε να μας ενημερώνετε τόσο μέσω της φόρμας επικοινωνίας στη σελίδα μας όσο και με άμεσα μηνύματα στα social media.
Συντακτική ομάδα
