Από την αρχή της κυκλοφορίας των εμβολίων κατά της νόσου COVID-19 μέχρι και σήμερα, έχει κυκλοφορήσει πληθώρα άρθρων τα οποία προωθούν προϊόντα που διαφημίζονται ως κατάλληλα για “αποτοξίνωση” από τα εμβόλια αυτά.
Σχετικά δημοσιεύματα σε μέσα ενημέρωσης και ιστολόγια: katohika.gr, greeknewsondemand.com, iribeyond.com, evaggelatos.com, nikolaosanaximandros.gr, choratouaxoritou.gr, katohika.gr, rodokipos.com, kourdistoportocali.com, antidotoemvoliou.com.
Σχετικοί ισχυρισμοί έλαβαν χώρα και σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Μερικά παραδείγματα μπορούμε να δούμε αρχειοθετημένα εδώ, εδώ, εδώ, και εδώ.
Οι εξεταζόμενοι ισχυρισμοί
Κοινός παρονομαστής των παραπάνω δημοσιευμάτων είναι οι ισχυρισμοί ότι τα εμβόλια κατά της νόσου COVID-19 είναι επιβλαβή, ότι συνεπώς υπάρχει ανάγκη να “αποτοξινωθούν” οι εμβολιασμένοι, και ότι υπάρχουν κατάλληλα σκευάσματα για τον σκοπό αυτό. Κάποια από τα δημοσιέυματα συμπεριλαμβάνουν και την εμπορία συγκεκριμένων σκευασμάτων, ενώ άλλα είναι απλώς ενημερωτικά. Τα περισσότερα από τα δημοσιεύματα αναφέρονται συγκεκριμένα σε αποτοξίνωση από την πρωτεΐνη-ακίδα που παράγεται ως αποτέλεσμα των εμβολιασμών.
Ανάλυση των ισχυρισμών
Πολλά από τα εξεταζόμενα άρθρα παρουσιάζουν ως πηγή τους ισχυρισμούς ανθρώπων με μακρύ ιστορικό ψευδών ισχυρισμών και παραπληροφόρησης όπως ο Peter McCullough και ο Joseph Mercola. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι ο Peter McCullough σχετίζεται επαγγελματικά με εταιρία η οποία εμπορεύεται σκευάσματα που παρουσιάζονται ως εργαλεία αποτοξίνωσης από την πρωτεΐνη-ακίδα των εμβολίων COVID-19. Αντίστοιχα, ο Joseph Mercola διατηρεί ιστοσελίδα μέσα από την οποία εμπορεύεται προϊόντα τα οποία υποστηρίζει ότι χρησιμεύουν στην αποτοξίνωση από την πρωτεΐνη-ακίδα των εμβολίων COVID-19. Επιπλέον, βρίσκεται στην κορυφή της λίστας των 12 πιο επιδραστικών ανθρώπων στην προώθηση ψευδών αντιεμβολιαστικών ισχυρισμών, όπως αυτή έχει συνταχθεί από το “Κέντρο Αντιμετώπισης Ψηφιακού Μίσους” (Center for Countering Digital Hate).
Άλλα σχετικά δημοσιεύματα δεν παρουσιάζουν απολύτως καμία πηγή για τη χρησιμότητα των σκευασμάτων που προτείνουν.
Κάποια από τα σκευάσματα που προτείνονται είναι κοινά συμπληρώματα διατροφής, ενώ άλλα είναι σαφώς επιβλαβή και επικίνδυνα, όπως έχουμε αναλύσει και σε προηγούμενο άρθρο μας.
Η πρωτεΐνη-ακίδα των εμβολίων κατά της COVID-19
Τόσο τα εμβόλια τεχνολογίας mRNA (Pfizer-BioNTech, Moderna) όσο και τα εμβόλια ιικού φορέα (Astrazeneca, Johnson) που κυκλοφόρησαν το 2021 σε ΗΠΑ και Ευρώπη, λειτουργούν “προγραμματίζοντας” κύτταρα του λήπτη να παράγουν την πρωτεΐνη-ακίδα. Η πρωτεΐνη-ακίδα αποτελεί το τμήμα του ιού που είναι υπαίτιο για την προσκόλληση και σύντηξη του ιού στα ανθρώπινα κύτταρα, και αποτελεί τον κύριο στόχο του ανοσοποιητικού συστήματος.1Hatmal, Ma’mon M., et al. “Comprehensive Structural and Molecular Comparison of Spike Proteins of SARS-CoV-2, SARS-CoV and MERS-CoV, and Their Interactions with ACE2.” Cells, vol. 9, no. 12, 8 Dec. 2020, p. 2638, doi:10.3390/cells9122638.2Zhu, Chaogeng, et al. “Molecular biology of the SARs-CoV-2 spike protein: A review of current knowledge.” J. Med. Virol., vol. 93, no. 10, 1 Oct. 2021, pp. 5729-41, doi:10.1002/jmv.27132. Ακολουθεί η αντίδραση του ανοσοποιητικού συστήματος, το οποίο στη συνέχεια θα παράξει τα αντίστοιχα αντισώματα.3Subbarao, Kanta. “Changes in SARS-CoV-2 Spike versus Nucleoprotein Antibody Responses Impact the Estimates of Infections in Population-Based Seroprevalence Studies.” J. Virol., 3 Nov. 2020, journals.asm.org/doi/10.1128/jvi.01828-20.4Funari, Riccardo, et al. “Detection of antibodies against SARS-CoV-2 spike protein by gold nanospikes in an opto-microfluidic chip.” Biosens. Bioelectron., vol. 169, 1 Dec. 2020, p. 112578, doi:10.1016/j.bios.2020.112578. Η πρωτεΐνη-ακίδα που παράγεται ως αποτέλεσμα των εμβολιασμών δεν είναι ακριβώς ίδια με την πρωτεΐνη-ακίδα του ιού, καθώς είναι σταθεροποιημένη στην προ της σύντηξης κατάστασή της.
Η βιοκατανομή της πρωτεΐνης-ακίδας και η διάρκεια παραμονής της στον οργανισμό
Σε πολλά από τα εξεταζόμενα δημοσιεύματα υποστηρίζεται ότι οι εμβολιασμένοι χρειάζονται αποτοξίνωση από την πρωτεΐνη-ακίδα των εμβολίων COVID-19, με βάση ισχυρισμούς ότι η πρωτεΐνη-ακίδα που παράγεται ως αποτέλεσμα του εμβολιασμού, διαχέεται σε ολόκληρο το σώμα μέσω του αίματος και παραμένει άθικτη για μεγάλο χρονικό διάστημα. Με τη βιοκατανομή της πρωτεΐνης-ακίδας και τη διάρκεια παραμονής της στο σώμα έχουμε ασχοληθεί εκτενώς σε προηγούμενο άρθρο μας. Αξίζει να σημειωθεί ότι η μελέτη5De Rosa, Alessia. “Presence of viral spike protein and vaccinal spike protein in the blood serum of patients with long-COVID syndrome.” European Review, 11 June 2024, www.europeanreview.org/article/34685. που εξετάστηκε τότε και η οποία υποτίθεται πως αποδείκνυε την μακρά παραμονή της πρωτεΐνης-ακίδας στον οργανισμό μετά τον εμβολιασμό, έχει πλέον ανακληθεί λόγω ασαφειών στη μεθοδολογία και την επιλογή του δείγματος ασθενών, αποκλίσεων μεταξύ των δεδομένων που παρουσιάζονται στο κείμενο και των δεδομένων που παρουσιάζονται στους πίνακες, αναξιόπιστων αποτελεσμάτων, και μη δηλωμένων συγκρούσεων συμφερόντων (conflict of interest). Όπως αναφέραμε και στο παλαιότερο άρθρο, ενώ το ζήτημα της βιοκατανομής των εμβολίων COVID-19 και της διάρκειας παραμονής της παραγόμενης από αυτά πρωτεΐνης-ακίδας χρήζει περαιτέρω μελέτης, η μέχρι στιγμής διαθέσιμη βιβλιογραφία δείχνει ότι πλην εξαιρέσεων, η συγκέντρωση της πρωτεϊνης-ακίδας φτάνει σε ένα μέγιστο αριθμό μερικές ημέρες μετά τον εμβολιασμό και η συγκέντρωση πέφτει σε πρακτικά μη ανιχνεύσιμα επίπεδα μέχρι και λίγες εβδομάδες μετά.
Ενώ σύμφωνα με κάποιες μελέτες6Yonker, Lael M., et al. “Circulating Spike Protein Detected in Post–COVID-19 mRNA Vaccine Myocarditis.” Circulation, 14 Mar. 2023, www.ahajournals.org/doi/10.1161/CIRCULATIONAHA.122.061025.7Bozkurt, Biykem. “Shedding Light on Mechanisms of Myocarditis With COVID-19 mRNA Vaccines.” Circulation, 14 Mar. 2023, www.ahajournals.org/doi/10.1161/CIRCULATIONAHA.123.063396. υπάρχουν όντως ενδείξεις ότι στις περιπτώσεις που παρουσιάζονται παρενέργειες από τα εμβόλια COVID-19, πιθανώς να υπάρχει συσχέτιση των παρενεργειών με την παρουσία ασυνήθιστα μεγάλης ποσότητας πρωτεϊνης-ακίδας, αυτό δεν αναιρεί το γεγονός ότι οι περιπτώσεις αυτές είναι εξαιρετικά σπάνιες, όπως έχει τεκμηριωθεί από πληθώρα σχετικών μελετών ασφαλείας. Συνεπώς, το αυτονόητο συμπέρασμα είναι πως είτε οι περιπτώσεις όπου η πρωτεΐνη-ακίδα έχει παραμείνει άθικτη σε σημαντικές ποσότητες είναι εξαιρετικά σπάνιες, είτε είναι εξαιρετικά σπάνιο το φαινόμενο η παρουσία της πρωτεΐνης-ακίδας σε σημαντικές ποσότητες να οδηγεί σε παρενέργειες. Συμπερασματικά, είναι σαφές ότι το φαινόμενο της εμφάνισης σοβαρών παρενεργειών ως αποτέλεσμα της μακράς παραμονής της πρωτεΐνης-ακίδας στον οργανισμό των εμβολιασμένων, ακόμα και εάν υφίσταται σε κάποιες περιπτώσεις, δεν αφορά τη συντριπτική πλειοψηφία του εμβολιασμένου πληθυσμού.
Η μελέτη για την λουτεΐνη
Κοινός παρονομαστής των εξεταζόμενων δημοσιευμάτων είναι η πλήρης απουσία τεκμηρίωσης της αποτελεσματικότητας των προϊόντων που διαφημίζονται, για τον σκοπό για τον οποίο διαφημίζονται, μέσω δημοσιευμένων μελετών σε επιστημονικά περιοδικά μετά από σχετική αξιολόγηση από ομότιμους επιστήμονες (peer review). Μοναδική εξαίρεση αποτελεί δημοσίευμα που αναφέρεται στην λουτεΐνη ως μέσο για αποτοξίνωση από την πρωτεΐνη-ακίδα. Στο δημοσίευμα αυτό, παρουσιάζεται μελέτη8Kyriakopoulos, Anthony M., et al. “Clinical rationale for dietary lutein supplementation in long COVID and mRNA vaccine injury syndromes.” F1000Research, vol. 13, no. 191, 17 Oct. 2024, p. 191, doi:10.12688/f1000research.143517.3. σύμφωνα με την οποία η λουτεΐνη μπορεί να είναι ένα αποτελεσματικό μέσο για αποτοξίνωση από την πρωτεΐνη-ακίδα, είτε σε περιπτώσεις συνδρόμου long covid είτε σε περιπτώσεις παρενεργειών από τα εμβόλια.
Υπάρχει πληθώρα προβλημάτων με αυτή τη μελέτη. Στους συγγραφείς της μελέτης βλέπουμε τον καρδιολόγο Peter McCullough ο οποίος, όπως αναφέρθηκε παραπάνω, όχι μόνο παρουσιάζει μακρύ ιστορικό παραπληροφόρησης σε θέματα που αφορούν την πανδημία και τους εμβολιασμούς, αλλά επιπλέον σχετίζεται επαγγελματικά με εταιρία που εμπορεύεται σκευάσματα που διαφημίζονται ως αποτελεσματικά για αποτοξίνωση από την πρωτεΐνη-ακίδα. Βλέπουμε επίσης την Stephanie Seneff, ηλεκτρολόγο μηχανικό και πτυχιούχο πληροφορικής και βιοφυσικής χωρίς κάποια ειδίκευση στην ιατρική, που επίσης παρουσιάζει μακρύ ιστορικό παραπληροφόρησης, κυρίως στην περίοδο της πανδημίας αλλά και νωρίτερα, όταν προωθούσε9Seneff, Stephanie, et al. “Empirical Data Confirm Autism Symptoms Related to Aluminum and Acetaminophen Exposure.” Entropy, vol. 14, no. 11, 7 Nov. 2012, pp. 2227-53, doi:10.3390/e14112227. την επιστημονικά λανθασμένη αντίληψη10Davidson, Michael. “Vaccination as a cause of autism—myths and controversies.” Dialogues in Clinical Neuroscience, 31 Dec. 2017, www.tandfonline.com/doi/full/10.31887/DCNS.2017.19.4/mdavidson. περί πρόκλησης αυτισμού από τα παιδικά εμβόλια. Στο παρελθόν, δημοσιευμένη μελέτη στην οποία είχε συμμετάσχει έχει ανακληθεί λόγω χρήσης αναξιόπιστων παραπομπών και διαστρέβλωσης των διαθέσιμων δεδομένων.
Αξίζει να σημειωθεί ότι ο ένας εκ των δύο αξιολογητών που ενέκριναν τη μελέτη είναι ο αναπληρωτής καθηγητής του πανεπιστημίου Πατρών Κωνσταντίνος Πουλάς, που πολλές φορές κατά τη διάρκεια της πανδημίας προέβη σε διάδοση ψευδών πληροφοριών, και επιπλέον στο εμπόριο κυκλοφορεί βιβλίο του σχετικά με την αποτοξίνωση από την πρωτεΐνη-ακίδα.
Η μελέτη, παρόλο που δεν αναγράφεται σε αυτήν ρητώς η κατηγορία στην οποία ανήκει, βάσει του περιεχομένου της δείχνει να ανήκει στην κατηγορία “narrative review”. Αυτό σημαίνει ότι εξετάζονται στοιχεία από άλλες προϋπάρχουσες μελέτες χωρίς να ακολουθείται κάποια συγκεκριμένη μεθοδολογία βάσει προκαθορισμένων κριτηρίων, με αποτέλεσμα τα συμπεράσματα της μελέτης να επηρεάζονται σε μεγάλο βαθμό από τις προκαταλήψεις των συγγραφέων.11Nundy, Samiran, et al. “How to Practice Academic Medicine and Publish from Developing Countries?” Systematic, Scoping and Narrative Reviews. Springer Nature, 2022, pp. 277-81, doi:10.1007/978-981-16-5248-6_29. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, η μελέτη βασίζεται σε παλαιότερες μελέτες που έχουν δείξει την αντιφλεγμονώδη δράση της λουτεΐνης και τις θεραπευτικές της ιδιότητες σε κάποιες περιπτώσεις, και προχωρά στην υπόθεση ότι θα μπορούσε να είναι αποτελεσματική και στην καταπολέμηση της πρωτεΐνης-ακίδας, χωρίς ωστόσο να παρέχει οποιαδήποτε σχετική απόδειξη βασισμένη σε πραγματικά πειραματικά δεδομένα. Επιπλέον, ενδεικτική για την ποιότητα της μελέτης είναι και η διατύπωση εντός αυτής ψευδών ισχυρισμών, όπως π.χ. ότι οι ανεμβολίαστοι παρουσιάζουν μικρότερο ρίσκο εμφάνισης long covid, ισχυρισμός ο οποίος δεν υποστηρίζεται από την παραπομπή που παρουσιάζεται προς υποστήριξή του.12Diexer, Sophie, et al. “Association between virus variants, vaccination, previous infections, and post-COVID-19 risk.” Int. J. Infect. Dis., vol. 136, 1 Nov. 2023, pp. 14-21, doi:10.1016/j.ijid.2023.08.019.
Το “Παγκόσμιο Συμβούλιο για την Υγεία”
Πολλά από τα εξεταζόμενα δημοσιεύματα, αναφέρονται στις συστάσεις ενός οργανισμού τον οποίο ονομάζουν “Παγκόσμιο Συμβούλιο για την Υγεία”. Παρόλο που το όνομα που χρησιμοποιεί ο οργανισμός αυτός δείχνει να παραπέμπει σε οργανισμό με ευρεία επιστημονική αναγνώριση, κάτι τέτοιο δεν ισχύει σε καμία περίπτωση. Πρόκειται για οργανισμό στον οποίο συμμετέχει πληθώρα ομάδων με ιστορικό προώθησης ψευδοεπιστημονικών αντιλήψεων και θεωριών συνωμοσίας, όπως για παράδειγμα ο οργανισμός “Children’s Health Defense”, ευρέως γνωστός για διασπορά ψευδών ειδήσεων σχετικά με τα εμβόλια. Το “Παγκόσμιο Συμβούλιο για την Υγεία” δεν αποτελεί αξιόπιστη πηγή ενημέρωσης, και πολλές φορές στο παρελθόν έχει προωθήσει ψευδοεπιστημονικές θέσεις.
Η έννοια της “αποτοξίνωσης” και τα συμπληρώματα διατροφής
Όπως ήδη αναφέρθηκε, εκτός από τη μελέτη για την λουτεΐνη που αναλύθηκε προηγουμένως, στα εξεταζόμενα δημοσιεύματα δεν παρουσιάζεται καμία δημοσιευμένη σε επιστημονικά περιοδικά αξιολογημένη μελέτη που να υποστηρίζει τη χρήση των σκευασμάτων που προτείνονται ως μέθοδο για “αποτοξίνωση” από τα εμβόλια κατά της νόσου COVID-19. Η ίδια η έννοια της “αποτοξίνωσης”, με τον τρόπο που χρησιμοποιείται από την κοινότητα της εναλλακτικής ιατρικής που προωθεί μεταξύ άλλων και τα εν λόγω σκευάσματα, είναι βαθιά προβληματική και αντιεπιστημονική. Στην ιατρική, ο όρος της “αποτοξίνωσης” αναφέρεται σε διαδικασία η οποία πραγματοποιείται φυσικά και αποτελεσματικά από το συκώτι χωρίς την ανάγκη άλλων παρεμβάσεων, πλην εξαιρέσεων όπως δηλητηριάσεις, κατανάλωση υπερβολικής ποσότητας αλκοόλ ή ναρκωτικών ουσιών, στις οποίες η αποτοξίνωση λαμβάνει χώρα σε νοσοκομειακό περιβάλλον. Τα προϊόντα που προωθούνται διαδικτυακά ως μέσα αποτοξίνωσης είναι αναποτελεσματικά και εν δυνάμει βλαβερά. Είναι σημαντικό να σημειωθεί πως το γεγονός ότι ένα προϊόν είναι “φυσικό”, δεν συνεπάγεται ότι είναι και ασφαλές. Ο Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA) έχει σε πολλές περιπτώσεις στραφεί εναντίον εταιρειών που προωθούν τέτοια σκευάσματα, επικίνδυνα για την υγεία και χωρίς καμία τεκμηρίωση ότι έχουν την οποιαδήποτε αποτελεσματικότητα για τον σκοπό για τον οποίο προωθούνται. Ο FDA έχει πολλές φορές στο παρελθόν εκδώσει προειδοποιήσεις που αφορούν συγκεκριμένα τον Joseph Mercola, του οποίου τα προϊόντα “αποτοξίνωσης” διαφημίζονται σε πολλά από τα εξεταζόμενα δημοσιεύματα. Μία από αυτές τις προειδοποιήσεις έλαβε χώρα κατά τη διάρκεια της πανδημίας και αφορούσε προϊόντα σχετικά με τη νόσο COVID-19.
Συμπέρασμα
Δεν υφίσταται ανάγκη “αποτοξίνωσης” των εμβολιασμένων από τα εμβόλια κατά της νόσου COVID-19. Η πρωτεΐνη-ακίδα που παράγεται ως αποτέλεσμα του εμβολιασμού, πλην εξαιρέσεων, βρίσκεται σε πρακτικά μη ανιχνεύσιμα επίπεδα μερικές εβδομάδες μετά τον εμβολιασμό. Σοβαρές παρενέργειες είναι εξαιρετικά σπάνιες, ακόμα και αν αυτές οφείλονται στην πρωτεΐνη-ακίδα που παράγεται ως αποτέλεσμα του εμβολιασμού. Για τα σκευάσματα που προωθούνται ως μέσα “αποτοξίνωσης” από την πρωτεΐνη-ακίδα ή από τα εμβόλια COVID-19 γενικότερα, δεν υπάρχει καμία απόδειξη ότι είναι αποτελεσματικά για τον σκοπό για τον οποίο διαφημίζονται, και πολλά από αυτά είναι εν δυνάμει βλαβερά και επικίνδυνα. Τα σκευάσματα αυτά προωθούνται από ανθρώπους που αποκομίζουν οικονομικό όφελος από αυτή την πρακτική, και επιπλέον είναι γνωστοί για τη συχνή προώθηση ψευδών ισχυρισμών και παραπληροφόρησης.
Fact-checker ο οποίος καλύπτει ευρύ φάσμα θεματολογίας, εστιάζοντας περισσότερο στην ψευδοεπιστημονική παραπληροφόρηση.
