Στο πλαίσιο εξέτασης των τάσεων παραπληροφόρησης στην Ευρώπη, το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο Ψηφιακών Μέσων (EDMO) μαζεύει στοιχεία από όλα τα μέλη του στην Ευρώπη αναφορικά με την θεματολογία που κάλυψαν τον προηγούμενο μήνα. Αυτή η αναφορά περιέχει οπτικοποιημένα στοιχεία για το ποιά θέματα απασχόλησαν τους οργανισμούς fact-checking στην Ευρώπη και δίνουν μια συνολική εικόνα των αφηγημάτων παραπληροφόρησης που περνάνε εθνικά σύνορα και εμφανίζονται με διαφορετικές μορφές σε πολλαπλές χώρες. Δεδομένου του ενδιαφέροντος που εμφανίζει αυτή η συνολική προσέγγιση στην ταυτοποίηση των τάσεων παραπληροφόρησης ανά διαφορετικές χρονικές περιόδους, ως FactReview παρουσιάζουμε αυτά τα στοιχεία στα ελληνικά με συνοπτική περιγραφή ώστε να υπάρχει η δυνατότητα, για όποιον ενδιαφέρεται, παρακολούθησης της κατάστασης διασποράς ψευδών ισχυρισμών στην Ευρώπη.
Τα δεδομένα της αναφοράς και τα θέματα παραπληροφόρησης
Η μετανάστευση, η κλιματική αλλαγή και η Ουκρανία ήταν τα θέματα που στοχοποιήθηκαν περισσότερο από παραπληροφόρηση τον Ιούλιο
Οι 31 οργανισμοί του δικτύου ελέγχου γεγονότων του EDMO, οι οποίοι συνεισέφεραν στοιχεία για την εν λόγω αναφορά, δημοσίευσαν συνολικά 1,483 άρθρα fact-checking μέσα στον Ιούλιο του 2025.Οι οργανισμοί ελέγχου γεγονότων που συνεισέφεραν υλικό γι’ αυτή την αναφορά: 15min, AFP, APA-Faktencheck, CORRECTIV, Delfi Lithuania, Delfi Estonia, Demagog.pl, Demagog.cz, Demagog.sk, Deutsche Welle, dpa, EFE Verifica, Ellinika Hoaxes, Facta/Pagella Politica, Factcheck Vlaanderen, Faktisk.no, Funky Citizens, Källkritikbyrån, Knack, Lakmusz, Maldita.es, Newtral, Nieuwscheckers, Oštro, Polígrafo, Pravda Association, Re:Baltica, TjekDet, The Journal FactCheck, VerificaRTVE, Verificat. Θα βρείτε ολόκληρη την 50η αναφορά του EDMO στα αγγλικά εδώ και στα ελληνικά εδώ.
Το πιο στοχοποιημένο θέμα τον Ιούλιο ήταν η μετανάστευση, με αύξηση πέντε ποσοστιαίων μονάδων σε σχέση με τον Ιούνιο. Η ψευδής ειδησεογραφία για την κλιματική αλλαγή αυξήθηκε κατά τρεις μονάδες και ανέβηκε στη δεύτερη θέση. Η παραπληροφόρηση για τον πόλεμο στην Ουκρανία, στην τρίτη θέση, υποχώρησε σε χαμηλά επίπεδα αντίστοιχα με αυτά του περσινού καλοκαιριού. Η ψευδής πληροφόρηση για ΛΟΑΤΚΙ+ και ζητήματα φύλου αυξήθηκε κατά δύο ποσοστιαίες μονάδες, ενώ στα υπόλοιπα θέματα τα ποσοστά έμειναν σταθερά ή με μικρές διακυμάνσεις.
Ενδεικτικά, κάποια από τα θέματα που καλύφθηκαν τον Ιούνιο είναι τα εξής:
- Παραπληροφόρηση σχετικά με θέματα μετανάστευσης – 164 άρθρα (11%)
- Παραπληροφόρηση σχετικά με την κλιματική αλλαγή – 119 άρθρα (8%)
- Παραπληροφόρηση σχετικά με τον πόλεμο στην Ουκρανία – 84 άρθρα (6%)
- Παραπληροφόρηση σχετικά με την Ευρωπαϊκή Ένωση – 69 άρθρα (5%)
- Παραπληροφόρηση σχετικά με την Γάζα και το Ισραήλ – 59 άρθρα (4%)
- Παραπληροφόρηση κατά της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας – 50 άρθρα (3%)
- Παραπληροφόρηση σχετικά με την πανδημία της COVID-19 – 41 άρθρα (3%)
Παλιοί και νέοι παράγοντες ωθούν την παραπληροφόρηση για την μετανάστευση σε πρωτοφανές επίπεδο
Τον Ιούλιο 2025 η παραπληροφόρηση για τη μετανάστευση κατέγραψε το υψηλότερο ποσοστό από την αρχή της παρακολούθησης (Οκτώβριος 2023), φτάνοντας το 11%. Σε αυτό συνέβαλαν παλιοί αλλά και νέοι παράγοντες: μεταξύ των πρώτων, τα γεγονότα στο Τόρε Πατσέκο της Ισπανίας προκάλεσαν ευρεία διάδοση ψευδών ιστοριών σε όλη την Ευρώπη, τροφοδοτώντας βία και ρατσισμό. Παράλληλα, η εντατικοποίηση της συνεργασίας Πολωνίας–Γερμανίας στη μεταναστευτική πολιτική στα σύνορα έδωσε έδαφος σε διακινητές παραπληροφόρησης να διασπείρουν ψευδές περιεχόμενο για ελέγχους στα σύνορα και «κακόπιστη» διαχείριση των ευρωπαϊκών συνόρων.
Επανερχόμενα αντιμεταναστευτικά αφηγήματα ενίσχυσαν το κύμα παραπληροφόρησης. Η θεωρία συνωμοσίας περί «εξισλαμισμού» της Ευρώπης τροφοδοτήθηκε από ψευδείς ιστορίες, όπως ότι το δημοφιλέστερο όνομα νεογέννητων αγοριών στην κομητεία Γκάλγουεϊ της Ιρλανδίας είναι “Μοχάμεντ”. Παράλληλα, κυκλοφόρησαν ψευδείς ειδήσεις που στηρίζουν τον ατεκμηρίωτο ισχυρισμό ότι «το κράτος φροντίζει τους μετανάστες περισσότερο από τους πολίτες του». Στην Πορτογαλία διαδόθηκε ότι οι μετανάστες έχουν προτεραιότητα στις σχολικές εγγραφές έναντι των Πορτογάλων· στην Πολωνία ενισχύεται αφήγημα που στοχοποιεί ειδικά τους Ουκρανούς μετανάστες, ότι δήθεν εκμεταλλεύονται το σύστημα επιδόματος ανεργίας.
Τα σημαντικότερα στιγμιότυπα παραπληροφόρησης του Ιουλίου: κλιματική αλλαγή, λιμός στην Γάζα και Μπριτζίτ Μακρόν
Παραπληροφόρηση για την κλιματική αλλαγή κυκλοφόρησε ευρέως τον Ιούλιο (τον τρίτο θερμότερο Ιούλιο από το 1850). Επανήλθε η γνωστή θεωρία συνωμοσίας ότι οι μετεωρολογικοί χάρτες «βάφονται» με πιο έντονα χρώματα για να σπείρουν πανικό, ενώ οι θερμοκρασίες υποτίθεται πως δεν έχουν αλλάξει. Κυκλοφόρησαν επίσης ψευδείς ισχυρισμοί για την πράσινη ενέργεια: βίντεο στη Γερμανία που «αποδεικνύει» ότι βλάπτει το περιβάλλον και ιστορία στην Τσεχία που αποδίδει την υπερθέρμανση των τελευταίων ετών στα φωτοβολταϊκά.
Με τις ειδήσεις και τις εικόνες για τον συνεχιζόμενο λιμό στη Γάζα, η παραπληροφόρηση αξιοποιήθηκε τον Ιούλιο (και συνεχίζεται τον Αύγουστο) για να καλλιεργηθεί αρνητισμός/άρνηση των δεινών των αμάχων – σε γραμμή με τη συνωμοσιολογία «Pallywood» που χρησιμοποιείται ευρέως από φιλοϊσραηλινή παραπληροφόρηση. Φωτογραφίες παιδιών από τη Γάζα πλαισιώθηκαν ως «εκτός πλαισίου αναφοράς, με ψευδείς ισχυρισμούς ότι προέρχονται από άλλες χώρες ή εποχές. Όπως κατέγραψε η DW, αυτή η άρνηση ενισχύθηκε και από το Grok, το AI που λειτουργεί στο X, που χρησιμοποιήθηκε από χρήστες ως «fact-checker». Σε μία καταγεγραμμένη περίπτωση, η κρίση στη Μέση Ανατολή αξιοποιήθηκε και για την τροφοδότηση αντισημιτικών θεωριών συνωμοσίας: στη Ρουμανία κυκλοφόρησε ψευδής ισχυρισμός ότι 3 εκατ. διαμερίσματα «ετοιμάζονται για Εβραίους και Σιωνιστές».
Τον Ιούλιο επανήλθε και μια διαδεδομένη τρανσμισογυνιστική θεωρία συνωμοσίας: ότι η Πρώτη Κυρία της Γαλλίας, Μπριζίτ Μακρόν, είναι στην πραγματικότητα άνδρας. Σύμφωνα με viral ψευδή είδηση, ο πλαστικός χειρουργός που υποτίθεται πως αποκάλυψε τη «μετάβασή» της πέθανε υπό μυστηριώδεις συνθήκες.
Παραπληροφόρηση με χρήση λογισμικού τεχνητής νοημοσύνης
Το ποσοστό παραπληροφόρησης με χρήση υλικού που δημιουργήθηκε με λογισμικό AI έμεινε στα επίπεδα-ρεκόρ του προηγούμενου μήνα. Από τα 1,483 άρθρα ελέγχου γεγονότων, τα 152 αφορούσαν τη χρήση αυτής της τεχνολογίας στο πλαίσιο παραπληροφόρησης, αντιπροσωπεύοντας το 10% του συνόλου.
Τον Ιούλιο, οι ψευδείς ιστορίες με ΑΙ περιστράφηκαν γύρω από τα «αρχεία Έπσταϊν», με ευρέως διακινούμενες κατασκευασμένες εικόνες του Προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ δίπλα στον Τζέφρι Έπσταϊν και νεαρά κορίτσια. Καταγράφηκε και μια ενδιαφέρουσα χρήση ΑΙ στη Βουλγαρία: ψεύτικο τηλεοπτικό ρεπορτάζ που ισχυριζόταν ότι ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν απειλεί τη Γερμανία με στρατιωτικά πλήγματα. Άλλα ευρέως διακινούμενα ΑΙ περιεχόμενα περιλάμβαναν ψεύτικες φωτογραφίες βιολονίστα σε ναζιστικό στρατόπεδο συγκέντρωσης, στο πλαίσιο της αυξανόμενης διαδικτυακής τάσης για ΑΙ εικόνες υποτιθέμενων θυμάτων του Ολοκαυτώματος.
Οι 4 ιστορίες με την μεγαλύτερη κυκλοφορία στην Ευρωπαϊκή Ένωση
■ Οι μετεωρολογικοί χάρτες «πειράζονται» χρωματικά για να προκαλέσουν πανικό για την κλιματική αλλαγή (θεωρία «αλλαγής χρωμάτων»).
● Ο χειρουργός που υποτίθεται πως χειρούργησε τη Μπριζίτ Μακρόν για τη μετάβασή φύλου της πέθανε.
▲ Εικόνες του Ντόναλντ Τραμπ με τον Τζέφρι Έπσταϊν που δημιουργήθηκαν με AI.
◆ Πραγματικές εικόνες και βίντεο Παλαιστινίων θυμάτων από τις επιχειρήσεις του Ισραήλ παρουσιάζονται ψευδώς ως παραπληροφόρηση.
★ Ψευδείς/παραπλανητικές εικόνες και βίντεο για τον ξυλοδαρμό ηλικιωμένου από τρεις Μαροκινούς στο Τόρε Πατσέκο, Ισπανία.
Ενδεικτικά θέματα επιβεβαιωμένης παραπληροφόρησης σε εθνικό επίπεδο
Σλοβενία:
Ο πολιτικός Aleš Primc κοινοποίησε παραπλανητική φωτογραφία, υποστηρίζοντας ότι μια ανύπαρκτη αριστερή καμπάνια για δημοψήφισμα λέει πως «τα παιδιά δεν χρειάζονται πατέρες».
Ρουμανία:
Ισχυρισμός ότι οι εκλογές στη Ρουμανία ακυρώθηκαν βάσει καταχρηστικής εφαρμογής του Digital Services Act.
Ελλάδα:
Σύμφωνα με «νέο νόμο», θα δημιουργούνταν δομές φιλοξενίας προσφύγων σε 16.000 οικισμούς σε όλη την Ελλάδα, καθεμιά χωρητικότητας 100 ατόμων.
Γερμανία:
Γράφημα ισχυρίζεται ότι μόνο το 17% των δικαιούχων του Bürgergeld (ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα) είναι Γερμανοί χωρίς μεταναστευτικό υπόβαθρο.
Η σημασία της αναφοράς και η ροή πληροφοριών από τις χώρες της Ευρώπης
Τα στοιχεία από τις αναφορές του EDMO αποτελούν χρήσιμο υλικό τόσο για ερευνητές όσο και για όσους θέλουν να παρακολουθούν την κατάσταση παραπληροφόρησης εντός της Ευρώπης. Κάθε οργανισμός ελέγχου γεγονότων που συμμετέχει παρέχοντας δεδομένα για την αναφορά στηρίζεται μεταξύ άλλων στο αναγνωστικό κοινό του προκειμένου να μπορεί να εντοπίζει έγκαιρα και αποτελεσματικά ψευδείς ισχυρισμούς. Όταν εντοπίζετε αναρτήσεις ή άρθρα τα οποία θεωρείτε ότι ενδέχεται να μην είναι ακριβή μπορείτε να μας ενημερώνετε τόσο μέσω της φόρμας επικοινωνίας στη σελίδα μας όσο και με άμεσα μηνύματα στα social media.
Συντακτική ομάδα
