Τον Μάιο του 2025 η κυβέρνηση Όρμπαν κατέθεσε το νομοσχέδιο «Διαφάνεια στον Δημόσιο Βίο», το οποίο δίνει στο νεοσύστατο Γραφείο Προστασίας της Κυριαρχίας (GPK) την εξουσία να καταρτίζει λίστα «ξένως χρηματοδοτούμενων» οργανώσεων, να παρακολουθεί τους τραπεζικούς τους λογαριασμούς και να μπλοκάρει τη χρηματοδότησή τους, αν κρίνει ότι «επιδρούν στη δημόσια ζωή». Δεκάδες οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, δίκτυα δημοσιογραφίας και φορείς της ΕΕ προειδοποιούν ότι η διάταξη αντιγράφει τους ρωσικής έμπνευσης νόμους περί «ξένων πρακτόρων» και συνιστά τη σοβαρότερη απειλή για την ανεξάρτητη ενημέρωση και την κοινωνία των πολιτών στην Ουγγαρία από το 2010. Μεταξύ των πλέον εκτεθειμένων βρίσκεται το Lakmusz, ο μοναδικός πιστοποιημένος (από τον IFCN και τον EFCSN) οργανισμός fact-checking της χώρας, ο οποίος βασίζεται σχεδόν αποκλειστικά σε ευρωπαϊκές επιχορηγήσεις. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προειδοποιήσει για άμεση προσφυγή στο ΔΕΕ, ενώ πάνω από 300 ΜΚΟ ζητούν την απόσυρση του νομοσχεδίου. Το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Προτύπων Ελέγχου Γεγονότων (EFCSN) έχει εκδόσει σχετική ανακοίνωση καταδικάζοντας την εν λόγω επίθεση στην ελευθερία του τύπου και στην δράση οργανισμών fact-checking, την οποία μπορείτε να διαβάσετε εδώ.
Στη συνέχεια μπορείτε να διαβάσετε μεταφρασμένη την ανακοίνωση από τον οργανισμό ελέγχου γεγονότων Lakmuz:
Είναι δυνατόν κυβέρνηση κράτους-μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης να αποκλείει ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης και ΜΚΟ από τη χρηματοδότηση που χρειάζονται για να λειτουργούν, λόγω αυτών που γράφουν και πιστεύουν;
Αυτό ακριβώς διακυβεύεται με ένα νέο νομοσχέδιο που έχει κατατεθεί στην ουγγρική Βουλή στις 13 Μαΐου με επίσημο τίτλο «διαφάνεια στον δημόσιο βίο». Το εν λόγω νομοσχέδιο εντάσσεται σε μια σειρά νόμων που στιγματίζουν οργανώσεις ως «ξένους πράκτορες». Η ψηφοφορία αναμένεται να διεξαχθεί στο πρώτο μισό του Ιουνίου.
Το σχέδιο νόμου δίνει στην κυβέρνηση την εξουσία να καταρτίζει έναν κατάλογο οργανώσεων που «χρηματοδοτούνται από το εξωτερικό» και τις οποίες η ίδια θεωρεί απειλή για την εθνική κυριαρχία της Ουγγαρίας, με αυθαίρετη απόφαση που δεν μπορεί να αμφισβητηθεί δικαστικά. Η ένταξη στον κατάλογο συνεπάγεται σοβαρούς οικονομικούς και άλλους περιορισμούς. Η Ουγγρική Φορολογική Αρχή θα παρακολουθεί, μεταξύ άλλων, τους τραπεζικούς λογαριασμούς των καταγεγραμμένων οργανώσεων με τη βοήθεια των τραπεζών, θα διερευνά τις συναλλαγές τους με το εξωτερικό και τελικά θα αποκλείει την πρόσβαση σε ξένα κεφάλαια, αν κρίνει ότι αυτά «χρησιμοποιούνται για να επηρεάσουν τον δημόσιο βίο». Οι υπάρχουσες συμβάσεις με φορείς του εξωτερικού θα είναι, σύμφωνα με το νόμο, αδύνατον να εκπληρωθούν.
Αν εγκριθεί, ο νόμος θα θέσει σε κίνδυνο το σύνολο του ανεξάρτητου Τύπου και της κοινωνίας των πολιτών στην Ουγγαρία, και θα απειλήσει ιδιαίτερα τη λειτουργία του Lakmusz. Το Lakmusz, ο πρώτος και μοναδικός ανεξάρτητος οργανισμός fact-checking στην Ουγγαρία, με σημαντική απήχηση, δημιουργήθηκε στο πλαίσιο του Hungarian Digital Media Observatory (HDMO) με τη στήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στις αρχές του 2022. Από τότε, οι επιχορηγήσεις της Επιτροπής για την καταπολέμηση της παραπληροφόρησης αποτελούν την κύρια πηγή χρηματοδότησής μας, ενώ έχουμε επίσης εξασφαλίσει και άλλες επιχορηγήσεις μέσω ανοικτών και ανταγωνιστικών διαδικασιών, λόγω αναγνώρισης της ποιότητας της δουλειάς μας. Υλοποιούμε αυτά τα έργα με απόλυτη διαφάνεια προς όφελος του κοινού.
Χάρη στην αποτελεσματική εργασία μας, στο ενδιαφέρον των αναγνωστών μας και στην επιτυχημένη μας συμμετοχή σε διαγωνισμούς χρηματοδότησης, η οικονομική κατάσταση του Lakmusz είναι σταθερή στο άμεσο μέλλον—με την προϋπόθεση ότι η κυβέρνηση δεν θα εμποδίσει την πρόσβασή μας σε κεφάλαια που ήδη έχουμε εξασφαλίσει και τα οποία, σε πολλές περιπτώσεις, καλύπτονται από νομικά δεσμευτικές συμβάσεις. Αν όμως ο νόμος εφαρμοστεί με τρόπο που να μας αποκλείει από υφιστάμενες και μελλοντικές επιχορηγήσεις, τότε θα τεθεί σε άμεσο κίνδυνο η ίδια η ύπαρξη του Lakmusz. Τα άρθρα μας είναι δωρεάν διαθέσιμα, δεν φιλοξενούμε διαφημίσεις, και ως μέσο ανεξάρτητο από την κυβέρνηση δεν μπορούμε να ελπίζουμε σε εγχώρια χρηματοδότηση. Στην περίπτωσή μας, η απώλεια της ξένης χρηματοδότησης θα σήμαινε την απώλεια του 100% των εσόδων μας.
Σήμερα, είναι αβέβαιο για πόσο διάστημα θα μπορούσαμε να διατηρήσουμε τη συντακτική μας ομάδα στην παρούσα μορφή και μέγεθος, παρόλο που ο εκδότης μας παραμένει αποφασισμένος στην προσπάθεια να συνεχιστεί η δουλειά μας στον χώρο του fact-checking.
Στα 3.5 χρόνια λειτουργίας του, το Lakmusz έχει δημοσιεύσει πάνω από 800 άρθρα. Χάρη στη συνεργασία μας με το 444.hu, τα πιο δημοφιλή άρθρα μας έχουν φτάσει σε πάνω από 50,000 αναγνώστες το καθένα. Ενόψει των Ευρωεκλογών και των τοπικών εκλογών του 2024, ελέγξαμε 46 πολιτικούς ισχυρισμούς σε πληρωμένες διαφημίσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, διαπιστώνοντας ότι η Meta και η Google αποκόμισαν περίπου μισό εκατομμύριο ευρώ από διαφημίσεις παραπληροφόρησης στην Ουγγαρία.
Κανένας από τους φορείς από τους οποίους έχουμε λάβει χρηματοδότηση δεν έχει επηρεάσει ποτέ το περιεχόμενο των άρθρων μας ούτε τις συντακτικές μας αποφάσεις. Ως μέλος του Παγκόσμιου Δικτύου Ελέχγου Γεγονότων (IFCN) και του Ευρωπαϊκού Δικτύου Προτύπων Ελέγχου Γεγονότων (EFCSN), λειτουργούμε με διαφανή και ελεγμένη μεθοδολογία. Η υποστήριξη του Lakmusz επηρεάζει τον ουγγρικό δημόσιο βίο μόνο στο βαθμό που συνεισφέρει στη διατήρηση της ανεξάρτητης δημοσιογραφίας και του fact-checking.
Όπως γράψαμε σε κοινή δήλωση με μέσα ενημέρωσης και ΜΚΟ, αυτό το νομοσχέδιο αποτελεί τη σοβαρότερη μέχρι σήμερα επίθεση εναντίον των ανεξάρτητων φορέων στην Ουγγαρία. Αναμένουμε από τους Ευρωπαίους αξιωματούχους, ιδιαίτερα την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, να χρησιμοποιήσουν κάθε διαθέσιμο μέσο ώστε είτε να μην υιοθετηθεί ο νόμος είτε, αν υιοθετηθεί, να μην εμποδίζει τη λειτουργία των ανεξάρτητων μέσων ενημέρωσης και των ΜΚΟ. Η Επιτροπή μπορεί να ζητήσει ασφαλιστικά μέτρα από το Δικαστήριο της ΕΕ ή να ενισχύσει την υποστήριξή της προς τα ουγγρικά ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης και την κοινωνία των πολιτών.
Όποιος ενδιαφέρεται για την ανεξάρτητη δημοσιογραφία και το fact-checking, ας μοιραστεί αυτό το μήνυμα και ας κάνει τη φωνή του να ακουστεί.
Συντακτική ομάδα
