Σε ιστολόγια και λογαριασμούς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης κυκλοφορεί ο ισχυρισμός ότι οι ελληνικές ταυτότητες παλιού τύπου, οι πλαστικοποιημένες ταυτότητες σε μπλε χαρτί, έχουν νομικά ισόβια ισχύ και συνεπώς κανένας πολίτης δεν είναι υποχρεωμένος να την αντικαταστήσει με ταυτότητες νέου τύπου. Ωστόσο ο εν λόγω ισχυρισμός είναι παραπλανητικός καθώς η νομοθεσία προβλέπει χρονικό όριο αντικατάστασης.
Αναπαραγωγές των ισχυρισμών σε μέσα ενημέρωσης και ιστοσελίδες: katohika.gr
Παράδειγμα σχετική αναπαραγωγής στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορείτε να δείτε εδώ, εδώ και εδώ.
Ο εξεταζόμενος ισχυρισμός
Οι παλαιού τύπου ταυτότητες ΔΕ ΛΗΓΟΥΝ ΠΟΤΕ! Η απόφαση / Οι αποδείξεις.Συμπατριώτης μας το 2019 είχε ζητήσει την έκδοση διαβατηρίου προσκομίζοντας τα δικαιολογητικά και την ταυτότητά του από την έκδοση της οποίας είχε παρέλθει η δεκαπενταετία. Στην Αστυνομία του το αρνήθηκαν και τον προέτρεψαν, να αντικαταστήσει αρχικά τη “ληγμένη” ταυτότητά του. Εκείνος αρνήθηκε και προσέφυγε στο ΣτΕ, όπου και δικαιώθηκε. Στην απόφαση σημειώνεται, ότι παρά την παρέλευση της δεκαπενταετίας το δελτίο της αστυνομικής ταυτότητας θεωρείται κατά νόμον ισχυρό. Αυτά είναι τα χαρτιά τα νομικά που λέει ότι όι ταυτότητες όι παλιές έχουν νομική ισχύ ισόβια!!!!
Ανάλυση του ισχυρισμού
Το νομικό έγγραφο που χρησιμοποιείται ως βάση του ισχυρισμού
Οι φωτογραφίες των νομικών εγγράφων στα εξεταζόμενα δημοσιεύματα είναι εκτύπωση της απόφασης με αριθμό 1602 του Συμβουλίου της Επικρατείας η οποία εκδόθηκε το 2021 (Απόφαση ΣτΕ 1602/2021). Η εν λόγω υπόθεση αφορούσε Έλληνα πολίτη ο οποίος έκανε αίτηση για ανανέωση του διαβατηρίου του προσκομίζοντας παλιό δελτίο ταυτότητας το οποίο είχε εκδοθεί το 1989 και, όταν το κατέθεσε, είχε περάσει η περίοδος ισχύος των 15 ετών από την έκδοση. Το γραφείο έκδοσης διαβατηρίων αρνήθηκε να ανανεώσει το διαβατήριο δεδομένου ότι η ταυτότητα είχε περάσει την περίοδο ισχύς των 15 ετών, επομένως ο εν λόγω πολίτης αμφισβήτησε την απόφαση του γραφείου διαβατηρίων νομικά. Εν τέλει η απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας βγήκε υπέρ του πολίτη καθώς, με βάση την νομοθεσία όπως ίσχυε μέχρι την στιγμή της απόφασης, οι ταυτότητες διατηρούσαν τυπικά την ισχύ τους και μετά την πάροδο δεκαπενταετίας.
Τα δεδομένα για την χρονική περίοδο ισχύος των ταυτοτήτων
Ενώ η απόφαση του ΣτΕ είναι πραγματική και βάσιμη αυτό δεν σημαίνει ότι οι ταυτότητες παλιού τύπου θα ισχύουν δια βίου. Συγκεκριμένα όλες οι παλιές ταυτότητες θα πρέπει να έχουν ανανεωθεί μέχρι το καλοκαίρι του 2026. Για να καταστεί σαφής ο λόγος, είναι σκόπιμο να κάνουμε μια σύντομη και απλή ανασκόπηση της νομικής ισχύος των ταυτοτήτων στην Ελλάδα.
Η αρχική περίοδος ισχύος των ελληνικών ταυτοτήτων είχε οριστεί στα 10 χρόνια με το Νομοθετικό Διάταγμα 127 του 1969 (Άρθρο 4, παράγραφος 1γ):
Ο τύπος τῶν δελτίων, τὰ τῆς ἀντικαταστάσεως, ὡς καὶ τὰ τῆς ἀνανεώσεως αὐτῶν, ἥτις, ἐν πάσῃ περιπτώσει δέον ἀπαραιτήτως νὰ γίνεται ἀνά δεκαετίαν.
Αυτό το όριο τροποποιήθηκε με τον νόμο 3585/2007 (Άρθρο 55, παράγραφος 3) στα 15 χρόνια:
Ο χρόνος ισχύος των δελτίων ταυτότητας ορίζεται σε δεκαπέντε (15) έτη από την ημερομηνία έκδοσης τους. Με απόφαση του Υπουργού Δημόσιας Τάξης ο χρόνος αυτός δύναται σε εξαιρετικές περιπτώσεις να παρατείνεται μέχρι δύο (2) έτη.
Στον ίδιο νόμο (Άρθρο 55, παράγραφος 4) ωστόσο υπάρχει ένα σημείο το οποίο είχε εισάγει μια νομική γκρίζα ζώνη αναφορικά με την ανανέωση των αστυνομικών ταυτοτήτων. Συγκεκριμένα, αναφέρονται τα εξής:
Δελτία ταυτότητας των οποίων η ισχύς κατά την έναρξη ισχύος του παρόντος νόμου έχει λήξει αντικαθίστανται σταδιακά μέσα σε διάστημα ενός (1) έτους, ανάλογα με το χρόνο έκδοσης τους. Μέχρι την αντικατάσταση τους τα ως άνω δελτία ταυτότητας θεωρούνται ως ισχυρά. Ο ακριβής χρόνος της σταδιακής αντικατάστασης των ανωτέρω δελτίων ταυτότητας καθορίζεται με απόφαση του Υπουργού Δημόσιας Τάξης.
Αυτή η ασάφεια αναφορικά με την μεταβατική περίοδο από την λήψη της ταυτότητας μέχρι την ανανέωση αφήνει θεωρητικά ανοιχτή την ερμηνεία ως δια βίου ισχύ των ταυτοτήτων. Αυτή ήταν και μια από τις βάσης στην οποία στηρίχθηκε η απόφαση του ΣτΕ στην υπόθεση που παρουσιάζουν τα εξεταζόμενα δημοσιεύματα. Ωστόσο, παρότι υπάρχει νομική βάση στον ισχυρισμό, αυτό δεν θα ισχύει με την εισαγωγή των ταυτοτήτων νέου τύπου.
Τι έχει αλλάξει με την εισαγωγή των νέων ταυτοτήτων
Το 2019 δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης ο Κανονισμός 1157/2019 “για την ενίσχυση της ασφάλειας των δελτίων ταυτότητας των πολιτών της Ένωσης και των εγγράφων διαμονής που εκδίδονται για πολίτες της Ένωσης και τα μέλη των οικογενειών τους που ασκούν το δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας“. Μεταξύ άλλων, ο εν λόγω κανονισμός έθετε τα πρότυπα για νέες ταυτότητες ανά την ΕΕ οι οποίες θα εναρμονίζονται με συγκεκριμένους κανόνες ασφάλειας, όπως για παράδειγμα η ταυτότητα να έχει σημείο το οποίο να μπορεί να σαρωθεί από μηχάνημα για εξακρίβωση στοιχείων (Machine Readable Zone).
Ο εν λόγω κανονισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης προέβλεπε την υιοθέτηση αντίστοιχης εθνικής νομοθεσίας στα κράτη μέλη των οποίων οι ταυτότητες δεν πληρούσαν τις οριζόμενες προϋποθέσεις. Στην περίπτωση της Ελλάδας λοιπόν έχουμε την Απόφαση 8200/0-109568/2023, η οποία ενσωμάτωσε τα ζητούμενα του ευρωπαϊκού κανονισμού στα ελληνικά δεδομένα. Αυτή η απόφαση, μεταξύ άλλων, μείωσε την διάρκεια ισχύος των ταυτοτήτων στα 10 χρόνια από 15 και αναφέρει ότι μέχρι την αντικατάσταση τους, τα δελτία παλιού τύπου θεωρούνται έγκυρα.
Ωστόσο, στην προκειμένη περίπτωση η περίοδος αντικατάστασης δεν είναι αόριστη, καθώς η απόφαση Απόφαση 8200/0-109568/2023 ουσιαστικά μεταφέρει τις οδηγίες του Ευρωπαϊκού Κανονισμού 1157/2019 στην ελληνική νομοθεσία. Κατά συνέπεια, παρότι η απόφαση 8200/0-109568/2023 δεν το αναφέρει ρητά, το όριο αντικατάστασης όλων των ταυτοτήτων παλιού τύπου με μπλε χαρτί, όπως ορίζεται από τον Ευρωπαϊκό Κανονισμό 1157/2019, είναι η 3η Αυγούστου 2026. Αυτό σημαίνει ότι, με βάση τα μέχρι τώρα στοιχεία, όλες οι παλιές ταυτότητες που δεν ακολουθούν τους νέους κανόνες ασφαλείας θα σταματήσουν να είναι έγκυρες στις 3 Αυγούστου 2026. Με βάση την Υπουργική Απόφαση 32590 ΕΞ 2024/2024 υπάρχει πρόβλεψη για μια παράταση μέχρι τις 25 Σεπτεμβρίου 2027, αλλά μόνο για ειδικές περιπτώσεις.
Πρέπει να σημειωθεί επίσης ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει στείλει ήδη προειδοποιητική επιστολή στην Ελλάδα την Βουλγαρία και την Πορτογαλία για μη-συμμόρφωση με τους ενωσιακούς κανόνες για τα δελτία ταυτότητας τον Ιούλιο του 2023.
Συμπέρασμα
Η νομοθεσία που αφορούσε τις ταυτότητες παλιού τύπου ήταν μέχρι προσφάτως αόριστη επιτρέποντας την χρήση τους ακόμα και μετά την λήξη. Σε αυτό βασίστηκε και η απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας που αναπαράγουν τα εξεταζόμενα δημοσιεύματα. Ωστόσο, με βάση τον Ευρωπαϊκό Κανονισμό 1157/2019 ο οποίος ενσωματώθηκε στην ελληνική νομοθεσία με την απόφαση 8200/0-109568/2023, όλες οι ταυτότητες παλιού τύπου με πλαστικοποιημένο μπλε χαρτί, οι οποίες δεν εναρμονίζονται με τα πρότυπα ασφαλείας όπως η ύπαρξη σημείου το οποίο να μπορεί να σαρωθεί από μηχάνημα για εξακρίβωση στοιχείων (Machine Readable Zone) θα λήξουν στις 3 Αυγούστου 2026.
Αρχισυντάκτης στο FactReview και fact-checker με βασικό αντικείμενο την επιστημονική αρθρογραφία και ανάλυση επιστημονικής παραπληροφόρησης.
