Ιστολόγια και λογαριασμοί στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αναπαράγουν τον ισχυρισμό ότι επιστημονική έκθεση απέδειξε πως τα εμβόλια της COVID-19 έχουν οδηγήσει σε δραματική αύξηση της θνησιμότητας η οποία μεταφράζεται σε 17 εκατομμύρια θανάτους. Ωστόσο ο εν λόγω ισχυρισμός συνιστά διαστρέβλωση επιστημονικών δεδομένων.
Αναπαραγωγές των ισχυρισμών σε μέσα ενημέρωσης και ιστολόγια: anazitiseis.gr, choratouaxoritou.gr, orthodoxostypos.gr
Παραδείγματα σχετικών αναπαραγωγών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορείτε να βρείτε αρχειοθετημένα εδώ και εδώ.
Ο εξεταζόμενος ισχυρισμός
Ανάλυση του ισχυρισμού
Η έρευνα στην οποία αναφέρονται τα εξεταζόμενα δημοσιεύματα είναι στην πραγματικότητα μια αναφορά που δημοσιεύθηκε από τον οργανισμό “Correlation Research in the Public Interest“, τα στοιχεία και τα συμπεράσματα της οποίας δεν πέρασαν εξέταση για τεκμηρίωση της ακρίβειας τους (peer-review). Η αναφορά εξέτασε την συνολική θνησιμότητα σε συνάρτηση με τους ρυθμούς εμβολιασμού σε 17 χώρες.
Τα προβλήματα με την επίμαχη μελέτη
Οι συγγραφείς της αναφοράς δήλωσαν πως η ανάλυση τους δεν έδειξε συσχετισμό μεταξύ του εμβολιασμού κατά της COVID-19 και μείωσης της συνολικής θνησιμότητας. Αντίθετα διατείνονται ότι τα εν λόγω εμβόλια σχετίζονται με αυξημένη θνησιμότητα η οποία σχετίζεται αιτιωδώς με τον εμβολιασμό και συγκεκριμένα ότι τα εμβόλια σκοτώνουν περίπου 1 εμβολιασμένο στους 800.
Τα δεδομένα για την αναφορά αντλήθηκαν, μεταξύ άλλων από το World Mortality Dataset, το Our World in Data και από τοπικές υγειονομικές αρχές και έδειξαν όντως αύξηση στους πλεονάζοντες θανάτουςΟι καταγεγραμμένοι θάνατοι που ξεπερνάνε τον αριθμό των αναμενόμενων θανάτων για ένα φυσιολογικό έτος στην αρχή του 2022 η οποία συνέπεσε χρονικά με την αύξηση εμβολιασμών. Ωστόσο, τα δεδομένα που χρησιμοποιήθηκαν στην αναφορά επιτρέπουν μόνο χρονική σύνδεση μεταξύ εμβολιασμών και θανάτων, δεν εδραιώνουν ότι τα εμβόλια ήταν η αιτία.
Επιπρόσθετα, οι συγγραφείς της αναφοράς δεν εξέτασαν άλλους παράγοντες που θα μπορούσαν να ευθύνονται για την αύξηση θανάτων. Δυο χαρακτηριστικά παραδείγματα που τόνισε ο ερευνητής του Τμήματος Δημόσιας Υγείας του Imperial College London στο AFP, ήταν αυτά της Σιγκαπούρης και της Νέας Ζηλανδίας, οι οποίες συμπεριλαμβάνονται στην ανάλυση της επίμαχης αναφοράς. Σύμφωνα με τον ίδιο:
Χώρες όπως η Σιγκαπούρη και η Νέα Ζηλανδία εφάρμοσαν αρχικά αυστηρά μέτρα περιορισμού για να αποτρέψουν την μετάδοση της COVID-19. Όταν έφτασαν υψηλή εμβολιαστική κάλυψη, μείωσαν τους περιορισμούς των lockdowns και στην συνέχεια σημείωσαν αύξηση των θανάτων λόγω COVID-19 αυξάνοντας και την θνησιμότητα, καθώς τα εμβόλια δεν είναι 100% αποτελεσματικά και δεν εμβολιάστηκε όλος ο πληθυσμός.
Επίσης η αναφορά εξέτασε δεδομένα μόνο από το Νότιο Ημισφαίριο το οποίο κατά βάση είχε σημαντική έλλειψη εμβολίων1Who, World Health Organization:. “WHO supporting South African consortium to establish first COVID mRNA vaccine technology transfer hub.” World Health Organization: WHO, 21 June 2021, www.who.int/news/item/21-06-2021-who-supporting-south-african-consortium-to-establish-first-covid-mrna-vaccine-technology-transfer-hub.2Malta, Monica, et al. “The foreseen loss of the battle against COVID-19 in South America: A foretold tragedy.” eClinicalMedicine, vol. 39, 1 Sept. 2021, doi:10.1016/j.eclinm.2021.101068.για αντιμετώπιση της COVID-19 και πολύ μεγαλύτερα ποσοστά θνησιμότητας.
Η θνησιμότητα και η σχέση με τα εμβόλια της COVID-19
Στην Ευρώπη, όπως φαίνεται από τα στοιχεία της υπηρεσίας Euromomo, η οποία υπολογίζει τους πλεονάζοντες θανάτους από περιστατικά που απειλούν την δημόσια υγεία, η μεγαλύτερη αύξηση σε πλεονάζοντες θανάτους έλαβε χώρα κοντά στα μέσα και στα τέλη του 2020, πριν δηλαδή ξεκινήσει η καμπάνια μαζικού εμβολιασμού για την COVID-19. Οι επόμενες περίοδοι όπου σημειώνονται πλεονάζοντες θάνατοι είναι αφενός μικρότερες από αυτές του 2020 και, μεταξύ άλλων, συμπέφτουν με κύματα αύξησης κρουσμάτων της COVID-19.
Οι μεγάλες αυξήσεις στους θανάτους που αναφέρονται στην επίμαχη αναφορά πιθανότατα οφείλονται στην ίδια την COVID-19. Οι θάνατοι που έχουν συσχετιστεί με εμβόλια της COVID-19 είναι απειροελάχιστοι, ειδικά όταν συνυπολογίσουμε τον συνολικό αριθμό εμβολιασμών στην εκάστοτε χώρα και τον εκτιμώμενο αριθμό θανάτων που απέτρεψαν.
Συγκεκριμένα, στην Αυστραλία, αναφορά του υγειονομικού φορέα Therapeutic Goods Administration που δημοσιεύθηκε στα τέλη Αυγούστου του 2023, σημείωσε ότι από 997 σχετικές αναφορές που εξέτασαν 14 μόνο θάνατοι ενδέχεται να σχετίζονταν αιτιωδώς με τον εμβολιασμό για την COVID-19. Σε αυτό το σημείο είναι σκόπιμο να συμπληρώσουμε ότι μέχρι εκείνη την περίοδο στην Αυστραλία είχαν χορηγηθεί 68 εκατομμύρια δόσεις εμβολίων για την COVID-19.
Αντίθετα, η σχετική βιβλιογραφία δείχνει ότι τα εμβόλια της COVID-19 έχουν αποτρέψει εκατομμύρια θανάτους παγκοσμίως. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί μελέτη η οποία δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Lancet τον Σεπτέμβριο του 20223Watson, Oliver J., et al. “Global impact of the first year of COVID-19 vaccination: a mathematical modelling study.” Lancet Infect. Dis., vol. 22, no. 9, 1 Sept. 2022, pp. 1293-1302, doi:10.1016/S1473-3099(22)00320-6. και εξέτασε δεδομένα από τον πρώτο χρόνο χορήγησης εμβολίων για την COVID-19 σε 185 χώρες. Οι ερευνητές κατέληξαν σε συνολική πρόληψη 19.8 εκατομμυρίων θανάτων από τα εμβόλια της COVID-19. Μετά από την χορήγηση δισεκατομμυρίων δόσεων εμβολίων για την COVID-19, τα συνολικά δεδομένα ασφάλειας δεν δείχνουν καμία ανησυχητική τάση, ενώ στην πραγματικότητα η ίδια η νόσηση με την COVID-19 ενέχει συγκριτικά πολλαπλάσιο ρίσκο για ανάπτυξη σοβαρών προβλημάτων υγείας, νοσηλεία και θάνατο.4Kitano, Taito, et al. “Risk and Benefit of mRNA COVID-19 Vaccines for the Omicron Variant by Age, Sex, and Presence of Comorbidity: A Quality-Adjusted Life Years Analysis.” Am. J. Epidemiol., vol. 192, no. 7, 7 July 2023, pp. 1137-47, doi:10.1093/aje/kwad058. Αρχειοθετημένο εδώ.
Είναι σκόπιμο να τονίσουμε ότι, στην πραγματικότητα, τα στοιχεία από την επιστημονική βιβλιογραφία δείχνουν σύνδεση των πλεοναζόντων θανάτων την περίοδο της πανδημία με την ίδια την νόσο COVID-19. Συγκεκριμένα, μελέτη στο British Medical Journal, η οποία εξέτασε δεδομένα θνησιμότητας από 29 χώρες για το 2020, συνυπολογίζοντας τις παραμέτρους της ηλικίας και του φύλου, βρήκε περίπου 979,000 πλεονάζοντες θανάτους οι οποίοι σχετίζονταν άμεσα ή έμμεσα με την COVID-19.5Islam, Nazrul, et al. “Excess deaths associated with covid-19 pandemic in 2020: age and sex disaggregated time series analysis in 29 high income countries.” BMJ, vol. 373, 19 May. 2021, p. n1137, doi:10.1136/bmj.n1137. Αντίστοιχα, μελέτη στο περιοδικό Nature εξέτασε δεδομένα θνησιμότητας του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για 110 χώρες παγκοσμίως που κάλυπταν την περίοδο 2020-2021 και βρήκε συνολικά 14,830,000 πλεονάζοντες θανάτους λόγω της νόσου.6Msemburi, William, et al. “The WHO estimates of excess mortality associated with the COVID-19 pandemic.” Nature, vol. 613, no. 7942, Jan. 2023, pp. 130-7, doi:10.1038/s41586-022-05522-2.. Μια πιο πρόσφατη ανάλυση δεδομένων δημοσιεύθηκε τον Σεπτέμβριο του 2023 στο περιοδικό European Journal of Epidemiology.7Alicandro, Gianfranco, et al. “A comprehensive analysis of all-cause and cause-specific excess deaths in 30 countries during 2020.” Eur. J. Epidemiol., vol. 38, no. 11, 1 Nov. 2023, pp. 1153-64, doi:10.1007/s10654-023-01044-x. Οι ερευνητές εξέτασαν δεδομένα θνησιμότητας από το 2011-2019 για να υπολογίζουν τους πλεονάζοντες θανάτους εντός του 2020, καλύπτοντας 30 χώρες. Η μελέτη βρήκε σημαντική αύξηση στους πλεονάζοντες θανάτους από ισχαιμικές καρδιακές νόσους, αγγειακά-εγκεφαλικά επεισόδια και διαβήτη σε πολλές από τις εξεταζόμενες χώρες. Επίσης, η ανάλυση έδειξε ότι οι 22 από τις 30 εξεταζόμενες χώρες εμφάνισαν σημαντική αύξηση στην συνολική θνησιμότητα, σημαντικό μέρος της οποίας αποδόθηκε στην COVID-19.
Στο πλαίσιο εξέτασης της επίδρασης που είχαν τα μέτρα περιορισμού στην υγεία του πληθυσμού, και κατά πόσο είχαν συμβολή, άμεσα ή έμμεσα, στην αυξημένη θνησιμότητα της περιόδου, έχει δημοσιευθεί και σχετικός σχολιασμός πάνω στα ευρήματα της επιστημονικής βιβλιογραφίας στο British Medical Journal τον Ιούλιο του 20218Meyerowitz-Katz, Gideon, et al. “Is the cure really worse than the disease? The health impacts of lockdowns during COVID-19.” BMJ Global Health, vol. 6, no. 8, 1 Aug. 2021, p. e006653, doi:10.1136/bmjgh-2021-006653.. Οι ερευνητές εξέτασσαν δεδομένα από 30 χώρες για το 2020 και η ανάλυση τους έδειξε ότι, ενώ τα lockdowns φαίνεται πως είχαν αρνητική επίδραση στην ψυχολογική υγεία και στις υγειονομικές υπηρεσίες, οι επιπτώσεις αυτές είναι ελάχιστες συγκριτικά με τις επιπτώσεις της ανεξέλεγκτης διασποράς της COVID-19 στις ίδιες και περισσότερες παραμέτρους της υγείας του πληθυσμού και στην προστασία των εθνικών συστημάτων υγείας.
Συνολικά, εξετάζοντας τα δεδομένα ασφαλείας και την συνολική βιβλιογραφία, τα εμβόλια για την COVID-19 έχουν προλάβει σημαντικό αριθμό θανάτων και επιπλοκών από την νόσο. Μέχρι σήμερα ο εμβολιασμός παραμένει το πιο ασφαλές και αποτελεσματικό εργαλείο για προστασία από την COVID-19.
Συμπέρασμα
Με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία, ο ισχυρισμός ότι μελέτη απέδειξε δραματική αύξηση θνησιμότητας σε εμβολιασμένους για την COVID-19 που μεταφράζεται σε 17 εκατομμύρια θανάτους είναι ψευδής. Ο ισχυρισμός βασίζεται σε αναφορά, τα στοιχεία της οποίας δεν εξετάστηκαν για την ακρίβεια τους. Στην αναφορά χρησιμοποιήθηκαν δεδομένα με τα οποία μπορούσε να γίνει μόνο χρονικός συσχετισμός μεταξύ εμβολιασμών και θανάτων, όχι αιτιώδης. Επιπρόσθετα η αναφορά εστίασε σε χώρες οι οποίες είχαν κατά βάση ελλιπή πρόσβαση σε εμβόλια, ενώ δεν λήφθηκαν υπόψιν συνθήκες όπως η χαλάρωση μέτρων μετά την έναρξη των εμβολιασμών. Δεδομένου ότι τα εμβόλια δεν παρέχουν 100% προστασία και αρκετοί πολίτες δεν εμβολιάστηκαν αυτή η χαλάρωση των μέτρων οδήγησε σε αύξηση θανάτων. Στην πραγματικότητα η βιβλιογραφία δείχνει σημαντική προστασία των εμβολίων της COVID-19 από σοβαρή νόσηση και θάνατο, με σχετική μελέτη να δείχνει πρόληψη 19.8 εκατομμυρίων θανάτων από την νόσο τον πρώτο χρόνο έναρξης των εμβολιασμών. Επιπρόσθετα, τα δεδομένα δείχνουν σύνδεση των πλεοναζόντων θανάτων με τα αυξημένα κρούσματα της COVID-19, τόσο πριν την εισαγωγή των εμβολίων όσο και αργότερα. Συνολικά, ο κίνδυνος σοβαρών επιπτώσεων υγείας ή και θανάτου είναι πολλαπλάσιος από την ίδια την COVID-19, ενώ τα στοιχεία δείχνουν πως ο εμβολιασμός για την νόσο παραμένει ασφαλής και αποτελεσματικός.
Αρχισυντάκτης στο FactReview και fact-checker με βασικό αντικείμενο την επιστημονική αρθρογραφία και ανάλυση επιστημονικής παραπληροφόρησης.
